آیت الله سید محمدمهدی درچه ای

آیت الله سید محمدمهدی درچه ای

شهرت :

سید مهدی درچه ای
تاریخ وفات :
10/03/1364
مزار :
تکیه کازرونی
زمینه فعالیت :
فقیه و مجتهد,عالم زاهد,محقق

از مشاهیر علما، فقها و مدرسان حوزه، فرزند سید مرتضی بن احمد بن مرتضی، بین سالهای 1278-1280ق در شهر درچه اصفهان متولد شد. سید مهدی کوچکترین فرزند ذکور سید مرتضی بود و از حیث حسب و نسب به عالم معروف عصر صفوی، سید محمد میر لوحی سبزواری، می رسید و چون که با سی و یک واسطه نسبش به امام موسی کاظم( علیه السلام) منتهی می شود و از این جهت به موسوی اشتهار یافته است.
او مانند سایر برادرانش، چون سید محمدباقر، تحصیلات مقدماتی را نزد پدر گذرانید و هنوز به سن بلوغ نرسیده بود که پدر خود را از دست داد. بعد از فوت پدر به اتفاق یکی از برادرانش [آقا سید محمدصادق] که از جهت سن بزرگتر از وی بود، به اصفهان آمد و در مدرسة نیم آورد حجره ای گرفته، ساکن شد و در نهایت تنگدستی و کمال قناعت با جدیت تمام به تحصیلات خود ادامه داد.
پس از طی دروس مقدماتی، فقه و اصول را نزد علمایی مانند میرزا بدیع درب امامی، حاج شیخ محمد حسن نجفی، میرزا ابوالمعالی کلباسی و حاج شیخ محمدباقر نجفی گذرانید. همچنین وی حکمت و علوم عقلی را نزد آخوند ملا محمد کاشانی معروف به آخوند کاشی طی کرد.
او سپس جهت تحصیل مراتب بالاتر و تکمیل علوم، راهی نجف اشرف شد و مدت هفت سال در حوزة علوی به تحصیل پرداخت. تعدادی از استادان وی در نجف اشرف عبارت بودند از: آخوند خراسانی، سید محمدکاظم یزدی، حاج شیخ هادی تهرانی، شیخ محمدحسن مامقانی. با توجه به حضور وی در عتبات، احتمال استفادة او از درس شخصیت هایی مانند میرزای شیرازی اول و نیز میرزا حبیب الله رشتی هم می رود.
از حیث سجایای اخلاقی و خصوصیات معنوی نیز نمونه ای والا به شمار می رفت. هیچگاه در اصفهان خانه تهیه ننمود و سالها با قناعت و زهد زیست و حتی با وجود رضایت و اصرار برخی کسبه در خرید نسیة اجناس تا وصول گشایش تحمل می نمود. در هنگام ایام قحط و خشکسالی سالهای 1335-1337ق که مصادف با جنگ جهانی اول بود، ده، بیست من آرد در خانه داشت. با وجود عایله-مندی بسیار به محض نمودار شدن آثار گرانی، تمام آرد را فروخت. چون به او گفتند که لازم بود شما احتیاط می کردید، جواب داد ترسیدم شبهة احتکار داشته باشد. او مرد علم و تقوا و فضیلت بود و در اواخر عمر مجتهد اعلم و جامع الشرایط اصفهان محسوب می گردید.
آیت الله سید محمد مهدی موسوی درچه ای شاگردان بسیاری را پرورش داد که تعداد کثیری از آنها نه تنها در بُعد علمی برتر و نمونه بودند بلکه از حیث تقوا و شایستگی های اخلاقی نیز سرآمد به حساب می آمدند. برخی شان عبارتند از: میر سید علی نجف آبادی، سید حسن طباطبایی قمی، سید مرتضی پسندیده، سید مصطفی مهدوی هرستانی، شیخ علی قدیری کفرانی، آقا محمد طبیب زاده، سید آقا جان نوربخش، سید ضیاء الدین تجویدی، شیخ عباسعلی ادیب، سید مرتضی موحد ابطحی، میرزا عطاءالله اشرفی اصفهانی، سید یوسف خراسانی، شیخ محمدحسین فاضل کوهانی، محمدحسین مظاهری کرونی، میرزا محمدحسین ملاذ روضاتی، سید حسین موسوی بیدآبادی، محمدحسن سه چهاری، سید محمدعلی مبارکه ای، شیخ عباسعلی سهیلیان، سید محمدرضا خراسانی، شیخ محمدحسین فقیه نطنزی، حیدرعلی برومند و میرزا رضا کلباسی.
درچه ای حافظه ای بسیار قوی داشت ولی بیشتر به تحقیق و تدریس می پرداخت. تألیفات وی در فقه و اصول با عباراتی فشرده، موجز، بلیغ و رسا است که اضافه بر جنبة تحقیق در این علوم از نظر تسلط در ادبیات عربی نیز ارزشمند و جالب است.
از تألیفات او آنچه که فعلاً در دست است: یک دورة اصول از اول مباحث الفاظ تا آخر تعادل تراجیح؛ « کتاب الطهارة» در مهمات مسائل آن به صورت استدلالی و موجز؛« کتاب الصلوة» به صورت مختصر و استدلالی با وسعت نظر تا آخر صلوة مسافر؛ « رساله ای در صوم» به صورت مختصر؛ «رساله ای در رضاع» به صورت مختصر؛ « حواشی بر رسالة عملیه حاجی کلباسی» (نخبه) که قبلاً محشی به حاشیة شیخ مرتضی انصاری و حاشیه سید محمدباقر درچه ای شده بود.
وی با توجه به قوت حافظه ایی که داشت یک معجم احادیث بود و یا به تعبیر بعضی از علمای آن زمان، یک کتابخانة سیار از احادیث و آیات قرآنی محسوب شده و بنا بر اظهار خود و علمای معاصرش، تمام «بحار الانوار» علامه ملا محمدباقر مجلسی را از جلد اول تا جلد آخر با دقت مطالعه کرده و بسیاری از احادیث آن را حفظ بود. هنر این فقیه بزرگ در حدیث شناسی زبانزد علما بود.
مجلس درس آقا سید مهدی گرم و گیرا بود، حتی قبل از مهاجرت به نجف، در حوزة اصفهان تدریسی جذاب، پرجمعیت و با رونق در سطوح عالیه آن زمان داشت و رسائلی مانند قوانین را تدریس می نمود؛ در حالی که به سبب کثرت شاگردانش درسش را ناچار بر بالای منبر بیان می نموده است. از جمله در مدرسة نیم آورد که تا نزدیک حوض وسط مدرسه، فضلا و طلاب می نشسته و از درس وی بهره برده اند. در آن زمان شهرت علمی او فراگیر بود.
در سالهای واپسین حیات، مدتی نزدیک به شش ماه در شهر مقدس مشهد اقامت داشت. در آنجا نیز علمای مراجع و شخصیت ها با وی دیدار داشته و با اصرار از وی تقاضا نمودند تا ظهرها زیر گنبد مسجد گوهرشاد و شب ها نیز در ایوان آن اقامة جماعت نماید، لیکن وضع وخیم مزاجی و همچنین فلج بودن نصف بدن او، که در اثر سکتة چند سال قبل از آن عارض شده بود، ماندن در مشهد مشکل شد و در اواخر زمستان به اصفهان بازگشت. در اوایل بهار نیز بیماری مجدد و سخت ایشان را بستری نمود و همین موضوع در ظهر روز جمعه 10 ربیع الاول سال1364ق باعث وفات ایشان گردید.
آقا سید مهدی درچه ای را در بقعة وسط تکیة کازرونی به خاک سپردند و مردم اصفهان و اطراف با برگزاری جلسات سوگواری از مقام علمی و معنوی سید محمد مهدی درچه ای تجلیل نمودند. از جمله در مراسم هفت وی نمایندگان اقلیت های مذهبی مانند یهودیان و مسیحیان حضور یافته و مراتب تسلی خود را در فقدان یکی از علمای اسلام ابراز نمودند. برخی از ادبا و شعرای مبرز اصفهان مانند میرزا حسن خان جابری انصاری، سید جلال مدرس مطلق و میرزا حبیب الله نیّر جهت سوگ او اشعاری را سروده اند، از جمله نیّر در مرثیه و وفات او گوید:
لهفنا من فقد کهف الناس درّیّ النسب/حجة الاسلام کنزالعلم اغلی من ذهب
قد اجاد النیّر تاریخه فیما کتب/سید المهدی فی قدس الجنان قد ذهب
همسر سید محمد مهدی درچه ای که زنی فاضله توصیف شده از سلسلة سادات میردامادی بود. وی نیز در تکیة کازرونی مدفون است. حاصل این ازدواج شش فرزند، چهار پسر و 2 دختر بود، پسرانش به ترتیب دکتر محمد مرتضوی، سید ابوتراب مرتضوی درچه ای، سید محمد حسین شریعت و سید مصطفی شریعت که بجز اولی، سه پسر بعدی از جمله آیت الله سید ابوتراب همه جزو روحانیون فاضل زمان خود به حساب آمده اند. دکتر محمد مرتضوی نیز در تکیة کازرونی آرمیده است.


مشروح زندگی نامه

از مشاهیر علما، فقها و مدرسان حوزه، فرزند سید مرتضی بن احمد بن مرتضی، بین سالهای 1278-1280ق در شهر درچه اصفهان متولد شد. سید مهدی کوچکترین فرزند ذکور سید مرتضی بود و از حیث حسب و نسب به عالم معروف عصر صفوی، سید محمد میر لوحی سبزواری، می رسید و چون که با سی و یک واسطه نسبش به امام موسی کاظم( علیه السلام) منتهی می شود و از این جهت به موسوی اشتهار یافته است.
او مانند سایر برادرانش، چون سید محمدباقر، تحصیلات مقدماتی را نزد پدر گذرانید و هنوز به سن بلوغ نرسیده بود که پدر خود را از دست داد. بعد از فوت پدر به اتفاق یکی از برادرانش [آقا سید محمدصادق] که از جهت سن بزرگتر از وی بود، به اصفهان آمد و در مدرسة نیم آورد حجره ای گرفته، ساکن شد و در نهایت تنگدستی و کمال قناعت با جدیت تمام به تحصیلات خود ادامه داد.
پس از طی دروس مقدماتی، فقه و اصول را نزد علمایی مانند میرزا بدیع درب امامی، حاج شیخ محمد حسن نجفی، میرزا ابوالمعالی کلباسی و حاج شیخ محمدباقر نجفی گذرانید. همچنین وی حکمت و علوم عقلی را نزد آخوند ملا محمد کاشانی معروف به آخوند کاشی طی کرد.
او سپس جهت تحصیل مراتب بالاتر و تکمیل علوم، راهی نجف اشرف شد و مدت هفت سال در حوزة علوی به تحصیل پرداخت. تعدادی از استادان وی در نجف اشرف عبارت بودند از: آخوند خراسانی، سید محمدکاظم یزدی، حاج شیخ هادی تهرانی، شیخ محمدحسن مامقانی. با توجه به حضور وی در عتبات، احتمال استفادة او از درس شخصیت هایی مانند میرزای شیرازی اول و نیز میرزا حبیب الله رشتی هم می رود.
از حیث سجایای اخلاقی و خصوصیات معنوی نیز نمونه ای والا به شمار می رفت. هیچگاه در اصفهان خانه تهیه ننمود و سالها با قناعت و زهد زیست و حتی با وجود رضایت و اصرار برخی کسبه در خرید نسیة اجناس تا وصول گشایش تحمل می نمود. در هنگام ایام قحط و خشکسالی سالهای 1335-1337ق که مصادف با جنگ جهانی اول بود، ده، بیست من آرد در خانه داشت. با وجود عایله-مندی بسیار به محض نمودار شدن آثار گرانی، تمام آرد را فروخت. چون به او گفتند که لازم بود شما احتیاط می کردید، جواب داد ترسیدم شبهة احتکار داشته باشد. او مرد علم و تقوا و فضیلت بود و در اواخر عمر مجتهد اعلم و جامع الشرایط اصفهان محسوب می گردید.
آیت الله سید محمد مهدی موسوی درچه ای شاگردان بسیاری را پرورش داد که تعداد کثیری از آنها نه تنها در بُعد علمی برتر و نمونه بودند بلکه از حیث تقوا و شایستگی های اخلاقی نیز سرآمد به حساب می آمدند. برخی شان عبارتند از: میر سید علی نجف آبادی، سید حسن طباطبایی قمی، سید مرتضی پسندیده، سید مصطفی مهدوی هرستانی، شیخ علی قدیری کفرانی، آقا محمد طبیب زاده، سید آقا جان نوربخش، سید ضیاء الدین تجویدی، شیخ عباسعلی ادیب، سید مرتضی موحد ابطحی، میرزا عطاءالله اشرفی اصفهانی، سید یوسف خراسانی، شیخ محمدحسین فاضل کوهانی، محمدحسین مظاهری کرونی، میرزا محمدحسین ملاذ روضاتی، سید حسین موسوی بیدآبادی، محمدحسن سه چهاری، سید محمدعلی مبارکه ای، شیخ عباسعلی سهیلیان، سید محمدرضا خراسانی، شیخ محمدحسین فقیه نطنزی، حیدرعلی برومند و میرزا رضا کلباسی.
درچه ای حافظه ای بسیار قوی داشت ولی بیشتر به تحقیق و تدریس می پرداخت. تألیفات وی در فقه و اصول با عباراتی فشرده، موجز، بلیغ و رسا است که اضافه بر جنبة تحقیق در این علوم از نظر تسلط در ادبیات عربی نیز ارزشمند و جالب است.
از تألیفات او آنچه که فعلاً در دست است: یک دورة اصول از اول مباحث الفاظ تا آخر تعادل تراجیح؛ « کتاب الطهارة» در مهمات مسائل آن به صورت استدلالی و موجز؛« کتاب الصلوة» به صورت مختصر و استدلالی با وسعت نظر تا آخر صلوة مسافر؛ « رساله ای در صوم» به صورت مختصر؛ «رساله ای در رضاع» به صورت مختصر؛ « حواشی بر رسالة عملیه حاجی کلباسی» (نخبه) که قبلاً محشی به حاشیة شیخ مرتضی انصاری و حاشیه سید محمدباقر درچه ای شده بود.
وی با توجه به قوت حافظه ایی که داشت یک معجم احادیث بود و یا به تعبیر بعضی از علمای آن زمان، یک کتابخانة سیار از احادیث و آیات قرآنی محسوب شده و بنا بر اظهار خود و علمای معاصرش، تمام «بحار الانوار» علامه ملا محمدباقر مجلسی را از جلد اول تا جلد آخر با دقت مطالعه کرده و بسیاری از احادیث آن را حفظ بود. هنر این فقیه بزرگ در حدیث شناسی زبانزد علما بود.
مجلس درس آقا سید مهدی گرم و گیرا بود، حتی قبل از مهاجرت به نجف، در حوزة اصفهان تدریسی جذاب، پرجمعیت و با رونق در سطوح عالیه آن زمان داشت و رسائلی مانند قوانین را تدریس می نمود؛ در حالی که به سبب کثرت شاگردانش درسش را ناچار بر بالای منبر بیان می نموده است. از جمله در مدرسة نیم آورد که تا نزدیک حوض وسط مدرسه، فضلا و طلاب می نشسته و از درس وی بهره برده اند. در آن زمان شهرت علمی او فراگیر بود.
در سالهای واپسین حیات، مدتی نزدیک به شش ماه در شهر مقدس مشهد اقامت داشت. در آنجا نیز علمای مراجع و شخصیت ها با وی دیدار داشته و با اصرار از وی تقاضا نمودند تا ظهرها زیر گنبد مسجد گوهرشاد و شب ها نیز در ایوان آن اقامة جماعت نماید، لیکن وضع وخیم مزاجی و همچنین فلج بودن نصف بدن او، که در اثر سکتة چند سال قبل از آن عارض شده بود، ماندن در مشهد مشکل شد و در اواخر زمستان به اصفهان بازگشت. در اوایل بهار نیز بیماری مجدد و سخت ایشان را بستری نمود و همین موضوع در ظهر روز جمعه 10 ربیع الاول سال1364ق باعث وفات ایشان گردید.
آقا سید مهدی درچه ای را در بقعة وسط تکیة کازرونی به خاک سپردند و مردم اصفهان و اطراف با برگزاری جلسات سوگواری از مقام علمی و معنوی سید محمد مهدی درچه ای تجلیل نمودند. از جمله در مراسم هفت وی نمایندگان اقلیت های مذهبی مانند یهودیان و مسیحیان حضور یافته و مراتب تسلی خود را در فقدان یکی از علمای اسلام ابراز نمودند. برخی از ادبا و شعرای مبرز اصفهان مانند میرزا حسن خان جابری انصاری، سید جلال مدرس مطلق و میرزا حبیب الله نیّر جهت سوگ او اشعاری را سروده اند، از جمله نیّر در مرثیه و وفات او گوید:
لهفنا من فقد کهف الناس درّیّ النسب/حجة الاسلام کنزالعلم اغلی من ذهب
قد اجاد النیّر تاریخه فیما کتب/سید المهدی فی قدس الجنان قد ذهب
همسر سید محمد مهدی درچه ای که زنی فاضله توصیف شده از سلسلة سادات میردامادی بود. وی نیز در تکیة کازرونی مدفون است. حاصل این ازدواج شش فرزند، چهار پسر و 2 دختر بود، پسرانش به ترتیب دکتر محمد مرتضوی، سید ابوتراب مرتضوی درچه ای، سید محمد حسین شریعت و سید مصطفی شریعت که بجز اولی، سه پسر بعدی از جمله آیت الله سید ابوتراب همه جزو روحانیون فاضل زمان خود به حساب آمده اند. دکتر محمد مرتضوی نیز در تکیة کازرونی آرمیده است.

سعه رحمت الهی

آیة الله العظمی مرحوم آقا سیّد محمّدمهدی درچه ای از بزرگان مراجع تقلید و از شاگردان مرحوم آخوند ملا محمّد کاظم خراسانی و آقا سیّد محمّدکاظم یزدی و آقا شیخ هادی تهرانی بوده و اغلب از علمای بزرگ اصفهان از شاگردان آن مرحوم می باشند. آن بزرگوار فوق العاده رجاء واثق بحق تعالی داشت و با استدلال به آیات قرآن و اخبار اهلبیت عصمت و طهارت مسلم می دانست که شیعیان همه مشمول غفران و رحمت پروردگار می باشند، روزی به ایشان عرض کردم این قدر در سعة رحمت الهی صحبت می فرمائید و اشخاص را به سعة رحمت الهی مطمئن می سازید. موجب تجری مردم در معصیت می شود، فرمودند اگر مردم خدای خود را به این نحو بشناسند و متوجه سعة رحمت الهی باشند شرم از معصیت نمودن می کنند.
این عالم ربانی با اینکه نصف بدن ایشان فلج بود حدود 90 سال سن شریف خود مقید به انجام فرائض و سنن و تمام مستحبات، نماز را با تطویل رکوع و سجود به عمل می آورد