ملا حسینعلی صدیقین

ملا حسینعلی صدیقین

شهرت :

آیت الله حسینعلی صدیقین
تاریخ وفات :
22/02/1368
مزار :
تکیه کازرونی
زمینه فعالیت :
عارف,عالم زاهد

فقیه عارف، عالم عابد، زاهد سالک. فرزند محمّد اسماعیل بن محمّد ربیع. از پدر و نیاکان او آگاهی نداریم. همین اندازه می دانیم که پدرش محمد اسماعیل مدیر مدرسه ای در نزدیک محله بیدآباد بوده و دارای پنج پسر و یک دختر بوده است. حسینعلی در حدود سال 1295ق در اصفهان دیده به جهان گشود.
تحصیلات و اساتید؛ وی پس از گذراندن دوران کودکی و نوجوانی به تحصیل علم در حوزة پر رونق اصفهان پرداخت. بزرگانی که به عنوان اساتید او شناخته شده اند، عبارتند از: حضرات آیات: 1.میرزا ابوالقاسم زفره ای معروف به حاجی آخوند از مدرسان نامدار حوزة اصفهان، مسلط در ادبیات و صاحب علوم غریبه. 2.سیّد ابوالقاسم دهکردی فقیه اصولی، مرجع نامی و مدرس خارج حوزة اصفهان، عارف سالک و عالم اخلاقی. 3.سیّد محمّدباقر درچه ای فقیه مبرّز و اصولی محقق، مدرس بزرگ حوزة اصفهان و استاد مراجع و فقهای امامیه در قرن چهاردهم هجری. 4.حاج محمّدجواد سرجویی بیدآبادی عارف سالک ذاکر، صاحب کرامات و نفس قدسی و مربی جمع کثیری از بزرگان در سدة اخیر. 5. شیخ غلامحسین شوشتری عالم فاضل و مجتهد زاهد از مدرسان و فقیهان حوزه اصفهان و شاگرد شیخ جعفر شوشتری(م: 1303ق مدفون در نجف اشرف).
با توجه به وجود مدرسان و دانشمندان نام آوری مانند: آخوند کاشی، میر سیّد محمّدتقی مدرس، جهانگیرخان قشقایی، شیخ مرتضی ریزی، آخوند محمّدحسین فشارکی و آخوند عبدالکریم گزی می توان حدس زد که ملّا حسینعلی صدیقین از محضر شماری از بزرگان نامبرده نیز بهره علمی برده باشد.
تدریس و شاگردان؛ حاج ملا حسینعلی فقیهی پرهیزکار و مجتهدی خداترس و از مدرسان حوزة علمیة اصفهان به شمار می رفت. او در مدرسه های درب کوشک (باقریه) و میرزا حسین به تدریس و تعلیم طلاب اشتغال داشت و جمعی از فضلا نیز در منزل شخصی اش از محضر او بهره می بردند. دروس ایشان در سطوح مختلف از فقه و اخلاق و حدیث و تفسیر بود و افزون بر فضلا و خواص، شماری از علاقمندان بویژه جوانان و دانشگاهیان نیز از سخنانش بهره برده و تحت تأثیر صفا و معنویت او قرار می گرفتند.
روش تدریس ایشان اینگونه بوده است که از شاگردان خود می خواسته که متن درس را بخوانند و پس از اینکه شاگردان متن را به دقت مطالعه می کردند و در محل درس حضور پیدا می کردند، وی اشتباهات آنان را برطرف می کرده و خواندن و شرح مطالب به هنگام درس، با خود شاگردان بوده است؛ از این رو شاگردان ناچار بوده اند که با پیش مطالعة دقیق به مدرس استاد حاضر شوند. گروهی از شاگردان وی که با این روش، بر جلد اول لمعه مسلط شده بودند، خود به آسانی می توانستند جلد دوم آن را تدریس نمایند.
نام شماری از شاگردان اعم از روحانیون و سایر مریدان- که از خرمن پر فیض علم و معنویت استاد بهره برده اند، عبارتند از: حضرات آیات و فضلای نامدار: حاج سیّد محمّدرضا خراسانی، حاج شیخ علی مشکوة سدهی، حاج سیّد فضل الله ضیاء نور، حاج شیخ حسینعلی منتظری، حاج شیخ محمّدباقر امینی نطنزی، شهید حاج شیخ عطاءالله اشرفی اصفهانی، شیخ ابوالقاسم بزّاز، حاج شیخ اسدالله جوادی، حاج شیخ محمّدباقر صدیقین، دکتر سیّد محمّدباقر کتابی، حاج سیّد محمّدتقی کتابی، حاج شیخ کاظم کلباسی، حاج شیخ حبیب الله فضائلی، سیّد محمّدباقر اعتصامی و حاج آقا دهاقانی.
سیّد محمدباقر کتابی درباره آشنایی اش با صدیقین و تأثیر شگرف او بر نفوس می نویسد: « نگارنده که حدود پانزده سال متوالی در خدمت او می رفت گاه و بیگاه از بیانات گرم و نافذ و جذبه های ملکوتی او فیضیاب می شدم. براستی او را مصداق حدیث معروف عیسی بن مریم(ع) [خطاب به حواریون] یافتم».
از ویژگیهای مهم حاج ملا حسینعلی ذوق فقهی او بود که گاهی مایه شگفتی مخاطبان می شد. ایشان تسلطی کامل بر مبانی و متون فقهی داشت و هیچگاه نشد که مسئله ای شرعی یا حکمی دینی از ایشان پرسیده شود و او برای پاسخ به آن نیازی به مراجعه داشته باشد.
از یکسو تسلطش بر فقه امامیه و از سوی دیگر خلوص و صفا و طهارت او موجب شد تا مرجع دینی و زعیم نامی تشیع آیت الله آقا سیّد ابوالحسن اصفهانی او را به عنوان نمایندة تام الاختیار خود در اصفهان برگزیند. همچنین در اوایل دوران زعامت فقیه اعظم و مرجع بزرگ شیعه آیت الله بروجردی، نیابت آن بزرگمرد را نیز در اصفهان دارا بود. از نامه آیت الله بروجردی به حاج آقا محمد مقدس(مورخ15 ربیع الاول1368) اعتماد آن مرجع عظیم الشأن به صدیقین به خوبی معلوم می شود. در نامه ای از حاج ملا حسینعلی به فرزندش محمدباقر نیز آمده است: «خدمت حضرت آیت الله بروجردی[...] تبلیغ سلام احقر بخائید چون ذکر شما در مراسلات فرموده بودند. آقای حاج احمد گماشته ایشان هم یک شبانه روز اصفهان آمدند برای ملاقات احقر...».
حاج ملا حسینعلی حقیقتاً دین داربود و قیامت را باور کرده بود. هیچگاه طریق احتیاط را فرو نمی گذاشت و همواره در امور مالی و حق الناس سخت گیر و محتاط بود. نقل شده است که ایشان رسالة توضیح المسائل آقا سیّد ابوالحسن اصفهانی را که به یکی از مریدان خود داده بود، پس از مدتی به او فرموده بود که رساله را بیاورید، مال سهم امام است و به شما تعلق نمی گیرد از دیگر اوصاف او احتیاط فوق العاده اش در امور بود. با اینکه همسرشان وضع مالی خوبی داشته است ولی حاج ملا حسینعلی بسیار مراقب بود که مبادا اموال او وارد زندگی اش شود. تجار سرشناس و معروف پولهای کلان بابت سهم امام نزد او می آوردند ولی ایشان به هیچ وجه آنها را وارد منزل نمی کرد. وضع خوراک ایشان نیز زاهدانه بود، معمولاً گوشت نمی خورد و غذایش بیشتر ماست و فلفل بود. از سوی دیگر راز ونیازش با معبود بی نیاز بود که هیچگاه زیارت و نماز شب و تلاوت قرآن در دل شب و مناجات های سحری از او ترک نشد و به سوره شریفه هل اتی علاقه و توجه خاصی داشت.
امام جماعت و خطیب عارف پرشور؛ فقیه عارف سالک ملا حسینعلی صدیقین، افزون بر اشتغال به تدریس و تعلیم و پاسخگویی به نیازهای شرعی مردم، سال ها در مساجدی مانند تکیة گرگ یراقی ها، حاج اسدالله سمساری و درب کوشک(باب القصر) اقامة نماز جماعت می نمود. نماز جماعت ایشان از حیث کمیت و کیفیت از جماعت های ممتاز اصفهان به شمار می رفت و علاوه بر عامة مردم، کسبه و بازاریان، بزرگان و دانشمندان نامداری مانند حضرات آیات عظام: حاج آقا رحیم ارباب، حاج میرزا علی آقا شیرازی، حاج سیّد صدرالدین کوپایی و حاج شیخ محمّدحسن عالم نجف آبادی به ایشان اقتدا می کردند. آقا میر سیّد حسن مدرس نیز فضایل انسانی و کرامات اخلاقی صدیقین را می ستود و از با آن که به راحتی به کسی اقتدا نمی نمود، به صدیقین اقتدا می کرد. نماز جماعت او از مهمترین جماعات اصفهان به شمار می رفت و مردم از تمام محله ها و نقاط اصفهان به نماز او حاضر می شدند. حسینعلی صدیقین به وعظ و ارشاد و خطابه اهتمامی خاص داشت و در مسجد درب کوشک هفته ای دو شب (شبهای پنجشنبه و شنبه) بر منبر می رفت و با سخنانی مفید و سودمند و بیانی گرم و شیوا به ارشاد مردم می پرداخت. شبها بعد از نماز در مدرسة درب کوشک یا مدرسة میرزا حسین بیدآباد درس تفسیر می داد. سخنان او تماماً اخبار و آیات و احکام و اخلاق بود. بیهوده سخن نمی گفت. از سخنان لغو به شدت پرهیز می کرد و گفته هایش عمیق، پرمحتوا و از روی خردورزی بود. در ماه های مبارک رمضان حتماً مقید بود که دربارة حضرت ولی عصر امام زمان و احوال و اوصاف آن امام همام سخن بگوید و بویژه در شب های قدر حال و هوای خاصی داشت و تا صبح در مسجد احیاء می گرفت و اذکار خاصی قرائت می نمود. از جمله این ذکر شریف را: « اللهم بحق صاحب الدعوة النبویة والصولة الحیدریه و العصمة الفاطمیه و الحلم الحسنیه و الشجاعة الحسینیه و العباده السجادیه و المآثر الباقریه و الآثار الجعفریه و العلوم الکاظمیه و الحجج الرضویه و الجود التقویه و النقاوة النقویه و الهیبة العسکریه و الغیبة الالهیة». عباراتی که پس از او فرزندش حاج شیخ محمّدباقر صدیقین نیز در مراسم احیای شبهای قدر با حال خاصی، زمزمه می کرد. حاج ملا حسینعلی در طول سال در شب های جمعه پس از منبر، دعای کمیل را عاشقانه زمزمه می کرد. مواعظ و سخنان او بویژه برای نسل جوان بسیار مؤثر و مفید بود و آنچه برای جذب جوانان به سوی دین و معنویت لازم بود، در وجود آن بزرگوار جمع بود.
یکی از علمای معاصر اصفهان که در زمان طلبگی به نماز جماعت ملا حسینعلی حاضر می شد، نقل می کند که روزی ایشان بر روی منبر خطاب به عموم فرمودند که همه رفقایتان ( مثلاً اگر ده ها رفیق دارید) را کنار بگذارید و فقط با 15 نفر رفیق باشید: یکی خدا و دیگری چهارده معصوم که رفیق واقعی در دنیا و آخرت هستند گفتنی است که حاج ملا حسینعلی مقید بود که به مجلس سوگواری حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام که در منزل حاج سیّد حسن بنکدار برگزار می شد شرکت کند و منبری ثابت آن جا به شمار می رفت.
عارف سالک و مکاشفات معنوی؛ ملّا حسینعلی با همة همت بلند و اراده ای استوار در تحصیل علوم رسمی حوزوی نزد اساتیدی مبرّز، خود فقیهی مجتهد و مدرسی متبحّر و دانشمندی محقّق بود. اما عشقی دیگر در سر و رازی والا در دل داشت. جان جهان بین او در این سرای محدود نمی گنجید و علوم رسمی خواسته های آن سویی او را بر نمی تابید. اوج سهمگین هواهای نفسانی را با استعانت از شب زنده داری و ترنم های عاشقانة سحری و تحت تربیت و برنامه های سلوکی شیخ و مرادش حاج محمّدجواد سرجویی بیدآبادی درهم شکست. عارف سرجویی جان های پاک و روان های مستعد بسیاری را به فعلیت رسانید و به تدریج بسیاری از علمای ایران و عراق پیرو او شدند. دانشمندان و فقیهان نامداری مانند حاج شیخ مهدی نجفی مسجدشاهی، ملا محمّد هورتمنی، ملا حسنعلی نخودکی، سیّد زین العابدین ابرقویی، سیّد ابوالقاسم دهکردی، آخوند گزی، شیخ محمّد طبیب زاده، میرزا ابوالهدی کلباسی، شیخ مرتضی مظاهری و مانند آنان از اصحاب و پیروان سلوکی او بوده اند
ملا حسینعلی صدیقین افزون بر آنکه از ملازمان و شاگردان اقا سیّد ابوالقاسم دهکردی- از عارفان سالک و اهل طریقت خاموش به شمار می رفت، از دستورات ذکری و روش سلوکی حاج محمّدجواد سرجویی بهره های بسیار برد و عارف سرجویی در به فعلیت رساندن گوهر پاک وجودی او نقشی بسزا ایفا نمود. حاج ملا حسینعلی سالیان متمادی بر پایه دستورات شرعی و عمل به موازین دینی به ریاضات و مجاهدات معنوی پرداخت و در اثر تقویت قوای روحی و تهذیب نفس، حقایق را به چشم دل مشاهده می نمود. نمونه ای از مکاشافات عرفانی و مشاهدات معنوی او در حکایت زیر آمده است. سیّد مصلح الدین مهدوی می نویسد: «حکایت کردند عده ای از معتمدین اصفهان که از آن جمله است آقای آقا شیخ عبدالرزاق کتابفروش خوانساری از قول عالم عارف و محقق زاهد ورع تقی مرحوم حاج ملا حسینعلی صدیقین که ایشان فرموده بودند در ایام تحصیل گاهی شب ها در اطاق استادم مرحوم علامه جلیل آقا سیّد ابوالقاسم دهکردی در مدرسة صدر جهت مطالعه بیتوته می کردم. شب جمعه ای بود، حوالی سحر از حجره خارج شدم. هوا خیلی صاف بود. ظاهراً احدی از طلاب مدرسه در این موقع بیدار نبودند[...] چون به وسط صحن مدرسه رسیدم، ناگهان شنیدم در و دیوار و زمین و درخت همگی یک صدا با هم می گویند: «یا حیّ یا قیّوم» به خود لرزیدم و اندکی مکث کردم، چون کمی قرار گرفتم نزدیک چاه وسط مدرسه رفتم و از چاه آب کشیده مشغول وضو شدم که مرتبه دوم شنیدم که همگی می گفتند «یاحیّ یا قیّوم» و برخی ذکر« یا سبوحٌ یا قدوسٌ» می گفتند. گفتم سبحان الله، من خوابم یا بیدار! کمی دست و پای خود را حرکت دادم و گفتم خیر من بیدارم و این جا وسط مدرسه است و این هم چاه! به آسمان نگاه کردم و گفتم این هم آسمان! خلاصه یقین حاصل کردم که بیدار می باشم و خواب نیستم که سومین بار صدای سبوحٌ و قدوسٌ شنیدم. حالتی در خود مشاهده کردم. مشغول زمزمه و راز و نیاز با خداوند شدم و دور مدرسه که خلوت بود، شروع به قدم زدن کردم. چون محاذی در اطاق علامه بزرگوار حکیم عالی مقدار مرحوم آخوند ملا محمّد کاشانی رسیدم، شنیدم که مرحوم آخوند در حال مناجات است و چون یا حیّ و یا قیّوم می گوید تمام موجودات با او هم آواز شده و همگی می گویند یا حیّ یا قیّوم و آنچه من شنیده بودم آثار انفاس قدسی ایشان بود...». مهدوی سپس می گوید که من خودم این حکایت را از حاج ملا حسینعلی صدیقین شنیدم که می فرمود: «کسی در مدرسه صدر ... بدون اینکه اظهار کنند آن کس خود ایشان است».
سلسله عرفانی و سلوکی صدیقین تا آقا محمّد بیدآبادی؛ با توجه به شاگردی و تربیت حاج ملا حسینعلی صدیقین نزد فقیهان عارف و سالکان زاهدی مانند: دهکردی و سرجویی، می توان طریقة سلوکی و مشرب عرفانی او را تداوم مکتب اخلاقی- عرفانی آقا محمّد بیدآبادی و برنامه های سلوکی و تربیتی او دانست و سلسله مربیان و اساتید عرفانی او را بدین گونه ترسیم کرد:
1. ملا حسینعلی صدیقین محمّد جواد سرجویی بیدآبادی سیّد محمّد جلال الدین (مجدالاشراف) میرزا ابوالقاسم راز شیرازی آخوند نوری آقا محمّد بیدآبادی
2. ملا حسینعلی صدیقین سیّد ابوالقاسم دهکردی ملا فتحعلی سلطان آبادی آقا سیّد محمّد سعادتعلیشاه حاجی سبزواری آخوند نوری بیدآبادی
ملا اسماعیل نوری بیدآبادی
3. ملا حسینعلی صدیقین دهکردی حکیم درب کوشکی سیّد رضی لاریجانی نوری بیدآبادی
میرزا عبدالجواد شیرازی بیدآبادی
4. ملا حسینعلی صدیقین دهکردی حاج ملا علی بن خلیل تهرانی رازی (احتمالاً) شوشتری ملا قلی جولا بیدآبادی
معاصران و دوستان؛ ملا حسینعلی در اثر جامعیت میان مراتب صوری و مقامات معنوی، شخصیتی والا و ممتاز در میان عوام و خواص داشت. به گونه ای که نقل می کنند با اینکه شاخص ترین مجتهد و مرجع مذهبی و مدرس علوم دینی در اصفهان در آن ایام، فقیه حکیم و متکلّم مفسّر خبیر آیت الله علامه میر سیّدعلی نجف آبادی بود، در جلساتی که ایشان و سایر علما حضور داشتند، عموم مردم احترامی زایدالوصف و فوق-العاده برای صدیقین قائل بودند. صدیقین با بسیاری از بزرگان در قرن چهاردهم هجری هم زمان بوده است که از جملة آنها می توان به: حاج میرزا رضا کلباسی ، حاج میر سیّد محمّدصادق خاتون آبادی،حاج آقا رحیم ارباب، حکیم فرزانه، شیخ محمّدرضا نجفی، شیخ اسدالله ایزدگشسب، میر سیّدمحمّد نجف آبادی، الفت اصفهانی، حاج میرزا علی آقا شیرازی، شیخ محمّدحسن عالم نجف آبادی، سیّد عبدالله ثقة-الاسلام، شیخ محمّدحکیم خراسانی، حاج شیخ مهدی نجفی، میرزا ابوالهدی کلباسی، حاج شیخ حسنعلی نخودکی و حاج آقا صدر کوپایی اشاره کرد.
چند حکایت از مناسبات میان ملا حسینعلی صدیقین و بعضی از معاصران او و بیان پاره ای از فضائل و کرامات او می پردازیم: 1. نقل می کنند که در سال1324ش در اثر هیاهو و مخالفت عده ای از مردم- به تحریک برخی از معممین- نماز جمعة فقیه مجتهد حاج آقا رحیم ارباب تعطیل شده بود. صدیقین که امامت مسجد درب کوشک را عهده دار بود و خود در آن زمان عازم عتبات عالیات بود، و با اینکه به وجوب نماز جمعه هم قائل نبود، خدمت مرحوم ارباب رفته و از ایشان برای برگزاری نماز جمعه در آن مسجد دعوت کرد. حاج آقا رحیم هم دعوت ایشان را پذیرفته و نزدیک به سه سال در آن مسجد اقامه جمعه می فرمود.
2. حکایت شده است که حکیم متأله و فقیه متشرع حاج آقا صدرکوپایی در نماز خود به ویژه در ایام ماه مبارک رمضان، به حاج ملا حسینعلی صدیقین اقتدا می کرد. هنگامی که از مرحوم کوپایی پرسیدند شما خود با این مراتب بالای علمی و اخلاقی به ایشان اقتدا می کنید؟! در پاسخ فرموده بود: شما حاج ملا حسینعلی را نمی شناسید. او فرشته ای است که به صورت انسان درآمده است! .
3. در همان لحظاتی که علامه فقیه محدث رجالی عارف سالک حاج میرزا ابوالهدی کلباسی چشم از این جهان فرو می بست، ناگهان در خانة او به صدا در می آید. همسر میرزا ابوالهدی شگفت زده در را باز می کند و با حاج ملا حسینعلی صدیقین روبرو می شود. با کمال تعجب از آمدن ایشان در آن وقت سحر جویا می شود؟! حاج ملا حسینعلی می پرسند: از آقا چه خبر، حالشان چطور است؟ همسر آقا می فرماید: آقا به رحمت خدا رفتند. حاج ملا حسینعلی می فرماید: پیش از آنکه اینجا بیایم در عالم رؤیا دیدم درهای آسمان باز شد و ملائکه به سوی زمین در این ناحیه می آیند. فهمیدم آقای حاج میرزا ابوالهدی در حال رفتن هستند.
4.آیة الحق والعرفان جناب آقای حاج شیخ حسن صدیقین از قول پدر خود آیت الله حاج شیخ محمّدباقر نقل می کنند که مردم اعتقادی عجیب به دعای ملا حسینعلی برای شفای امراض داشتند. هنگامی که بیماری را نزد ایشان می بردند، وی با چوبهای مسواک- که حجاج از مدینه می-آوردند- در آب تربت می زد و بر روی محل کسالت قرار می داد و دعا می کرد و می فرمود خدا انشاءالله شفا می دهد.
5. ملا احمد مشکوة زفره ای باجناق حاج ملا حسینعلی در کمک کردن به افراد بی بضاعت بسیار کوشا بود و در این مورد مجالس مشترکی با علمای اصفهان از جمله حاج ملا حسینعلی صدیقین و حاج آقا مقدس داشتند و از کمک مادی تجار و متدینین جهت رسیدگی به حال مردم استفاده می کردند.
6. سیّد محمدباقر اعتصامی رهنانی از ارادتمندان خاص حاج ملا حسینعلی بود. شب های جمعه از رهنان به اصفهان می آمد و در مراسم دعای کمیل شیخ مرتضی ریزی و سیّدابوالحسن بروجردی و حاج ملا حسینعلی صدیقین و در روزهای جمعه در نماز جمعه حاج آقا رحیم ارباب شرکت می نمود و چندین مرتبه این آقایان را برای سخنرانی به رهنان دعوت می کرد. همچنین گفتنی است که عالم فقیه و ادیب زاهد حاج شیخ میرزا علی اصغر شریفنیز از دوستان صمیمی و نزدیک صدیقین بوده است.
آیت الله حاج ملا حسینعلی صدیقین در گفتار علما و دانشمندان؛1. میرزا حسن خان جابری انصاری در تاریخ اصفهان: «آقای حاج ملا حسینعلی صدیقین: مجتهد زاهد، مسجد باب القصر را امام و مورد قبول خاص و عام، سال ها به درس آقای درچه ای و سایرین حاضر و اقوال و افعال آنها را سامع و ناظر. وفات یک هزار سیصد و شصت و هشت... »
2. آقا بزرگ تهرانی در نقباءالبشر: «الشیخ حسینعلی الاصفهانی، کان من العلما الاتقیا و المدرسین الافاضل فی اصفهان، ملقّب به (صدیقین) کان معروفا بین معاصریه بالورع و الزهد و کان یدرس فی (مدرسه کوشک) و یوم الناس فی المسجد المدرسه و کان للناس خلفه زحام غریب یقصد جماعته و ینوی الائتمام به کثیرون یجتمعون فی سائر المحلات...».
3. سیّد مصلح الدین مهدوی در دانشمندان و بزرگان اصفهان: «حاج ملا حسینعلی صدیقین[...] عالم فاضل متقی، از علمای پرهیزکار که به زهد و تقوی معروف عام و خاص و مورد وثوق و احترام کلیه طبقات بود[...] سال ها به ریاضت و تصفیه باطن گذرانده تا جامع مراتب صوری و مقامات معنوی شد. الحق ملکی بود به صورت بشر در مسجد درکوشک امامت و در مدرسه آن تدریس می نمود...».
4. سیّد محمّدباقر کتابی در رجال اصفهان می نویسد: «حاج ملا حسینعلی صدیقین[...] عالم فاضل وارسته پرهیزکار و عارف فرزانه بزرگوار که در علم و عرفان و زهد و تقوی در عصر خود کم نظیر بود، برای اصفهانیان مشعل فروزانی بود که مشی و فعل و گفتار او براستی هدایت و نور می بخشید. در بین خواص و عوام و عموم طبقات مردم اصفهان مورد احترام و وثوق بود[...] پیوسته در مقام تصفیه باطن خود و هدایت مردم بود[...] بر منبر می رفت و با بیانی گیرنده و نفس گرم به ارشاد مردم می پرداخت. مجلس او تمام هدایت و ارشاد بود. با احساس پاک و الفتی عظیم و رویی گشاده، جوانان را رهبری می نمود و روشنایی می بخشید. بیاناتش از دل برمی خاست و لاجرم بر دل می نشست».
آثار؛1. حواشی مختصری بر کتاب «تذکرة القبور» آخوند گزی باقی مانده است که مصلح الدین مهدوی طبق گفتة خود، آنها را در کتاب « رجال اصفهان» نقل کرده است. از جمله مواردی که مهدوی از این حواشی آورده است، تجلیل زیاد صدیقین از سیّد میرزا محمد پاقلعه ای (م:1350ق) - از اعقاب علامه میر سیّد محمّداسماعیل خاتون آبادی و ستایش صفات پسندیدة اوست. 2.حواشی مختصر ایشان بر کتاب «معانی الاخبار» شیخ صدوق است که به توضیح برخی از واژه ها در هامش کتاب پرداخته است. 3. شماری از مکاتبات وی از جمله نامه های او به فرزندش حاج آقا باقر نیز باقی مانده است4. «حدیث شریف قدسی» با ترجمه فارسی این مجموعه به همت حاج ملا حسینعلی چاپ شده است. در مقدمه آن به قلم وی و نیز محمدحسن تفضلی بروجردی چنین آمده است: «نسخه شریفه مشتمل بر مواعظ و نصایح که منسوب به قدسیات است در جامعه مطبوع در مطبعه اسلامیه طهران در تاریخ1322شمسی و 1362 قمری از جهت عبارات عربی و ترجمه فارسی متین است چنانچه از جهت معانی و مطالب شافی و وافی است و همچنین احادیث و کلمات قصار منسوبه به رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم. امید است عموم بندگان خدا مشفع و بهره مند شوند. الاقل ملا حسینعلی صدیقین».
«بسم الله نسخه مبارکه منسوب به قدسیات و همچنین احادیث منسوبه به حضرت رسول (ص) که خود الفاظ شریفه و مواعظ بلیغه آن در غایت ظهور بل کاثور علی الطور است و برای تذکر و نصیحت فوق العاده مفید است اللّهم وفقنا لما تحب و ترضی. العبد محمدحسن البروجردی». همچنین گفتنی است که از ملا حسینعلی تقریظی بر کتاب «ثمرات الحیات» سیّد محمود درب امامی و تقریظی نیز بر کتاب «مجالس الاربعین فی مصائب رأس الحسین» از سید نورالله قاضی عسکر به جای مانده است.
بخشی از وصیت نامه حاج ملا حسینعلی:« بسم الله بعد از اقرار و اعتراف و اعتقاد بدین مبین اسلام و مذهب حق امامیه اثنا عشریه و تمام اصول فروع این مذهب به طبق عقاید و دستور ائمه اثنا عشر صلوات الله و سلام علیهم اجمعین که در حقیقت طریق نجات و رستگاری و فوز و کامیابی دارین را در او منحصر می دانم و هر که هر چه از این مذهب علماً و عملاً دورتر به هلاکت نزدیک تر می دانم. امید است حضرت رب العزة جل شأنه العزیز این بنده بیچاره خود را به فضل و کرم و منة و رحمة خود از اهل و پیروان و کامیابان و فائزین به این موهبة عظیمه خود قرار دهد حیِاً و میّتاً و نجعله افتخار مذهب ائمه هدی که بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله قائدین خلقند و هداة حقند و اوصیاء و خلفاء رسولند یعنی اعنی علی امیرالمؤمنین و یازده تن فرزندان و نسل صدیقه کبری فاطمه بضعة الرسول صلوات الله علیهم و هر خیرخواه خود را از هر طبقه به این وصیة توصیه می کنم که هیچ چیز را از متاع دین و مذهب مألوف امامیه و اقتداء به اعلام دین و علمای راسخین از مجتهدین بالاتر و گران بهاتر نشناسد و دست برندارند و از انحرافات و خرافات مبدعین و دزدان دین که همیشه در این راه درصدد اضلال بوده اند فرار کنند و گمان نکنند که تشکیکات اهل بدعة و ضلالت ضرر به حق رساند. حق ثابت و باطل ضایع است. اگر هزار پیرایه به هر یک به بندند والله علی ما نقول وکیل و حسبناالله و نعم الوکیل».
وفات و مدفن؛ عالم ربانی آیت الله ملا حسینعلی صدیقین که جان جهان بینش در این سرای محدود نمی گنجید و پیوستن جان جهان و بقای ابدی را می جست، در شب جمعه 22 صفر1368ق در سن بیش از هفتاد سالگی وفات یافت و در یکی از اتاق های تکیة کازرونی در سمت مشرق تکیه مدفون گردید. از قول همسر وی نیز فرزندش حاج آقا باقر نقل شده است که سه روز پیش از فوت حاج ملا حسینعلی در نماز به ایشان الهام شده بود که چه زمانی از دنیا می روند. از این رو حاج آقا باقر از پدر می پرسد که پس ما چکار کنیم؟ ایشان می گوید که شما مأمور به ظاهر هستید و دکتر میر علایی را به سر بالین ایشان آوردند.
دیدار با دوست در دقایق پایانی؛ از قول حاج آقا باقر- فرزند حاج ملا حسینعلی- نقل شده است که پدرش به هنگام احتضار در لحظات پیش از فوت، سر از بالین برداشت و با حالت گریه و تضرع می فرمود:
یا علی گفتی چو درماندم به فریادم رسی
یا علی درمانده ام اکنون به فریادم برس
از حالت ایشان چنین دریافت شد که مولایش علی علیه السلام را دید و در دم جان به جان آفرین تسلیم کرد. حسن ضوئی اصفهانی در بیان ماده تاریخ وفات چنین سروده است
ضوئی از تاریخ صدیقین به فکرش شد برون
مطلب خوابش که « فی جنات عدن یدخلون»
بر روی سنگ قبر ایشان چنین نوشته شده است:
الناس موتی و اهل العلم احیاء
هذا مرقد المنور بنور اهل البیت(ع). حضرت آیت الله آقای حاج ملا حسینعلی صدیقین نورالله مضجعه شب جمعه22 صفر المظفر سنه 1368
بالجنان استبشرو طوبی لقوم یتقون
یغفرالله الخطایا یا ایها المستغفرون
حجه الاسلام یستأوی بجنان النعیم
فادخلوها سالمین القوم انتم خالدون
روح صدیقین راحت عند مولاه السمی
یا حسین اشفع له فالان لاقاه المنون
انقصی الاثنان والعشرون من شهرالصفر
قد جزی یا لهف من فقد انه دمع العیون
واستفاد النیّر الیقین فی عام الوفات
من کلام ملهم الغرق فی بحر الشجون
هاتف املی لعباس المزین فی المنام
اقرءالتاریخ(فی جنات عدن یدخلون)
گفتنی است که این قبر را در ابتدا حاج محمّد حسینی شکرانی برای خودش خریده بود ولی حاج ملا حسینعلی به او می گوید که این قبر نه برای تو که برای من است و مبلغ آن را به او می دهند.


مشروح زندگی نامه

فقیه عارف، عالم عابد، زاهد سالک. فرزند محمّد اسماعیل بن محمّد ربیع. از پدر و نیاکان او آگاهی نداریم. همین اندازه می دانیم که پدرش محمد اسماعیل مدیر مدرسه ای در نزدیک محله بیدآباد بوده و دارای پنج پسر و یک دختر بوده است. حسینعلی در حدود سال 1295ق در اصفهان دیده به جهان گشود.
تحصیلات و اساتید؛ وی پس از گذراندن دوران کودکی و نوجوانی به تحصیل علم در حوزة پر رونق اصفهان پرداخت. بزرگانی که به عنوان اساتید او شناخته شده اند، عبارتند از: حضرات آیات: 1.میرزا ابوالقاسم زفره ای معروف به حاجی آخوند از مدرسان نامدار حوزة اصفهان، مسلط در ادبیات و صاحب علوم غریبه. 2.سیّد ابوالقاسم دهکردی فقیه اصولی، مرجع نامی و مدرس خارج حوزة اصفهان، عارف سالک و عالم اخلاقی. 3.سیّد محمّدباقر درچه ای فقیه مبرّز و اصولی محقق، مدرس بزرگ حوزة اصفهان و استاد مراجع و فقهای امامیه در قرن چهاردهم هجری. 4.حاج محمّدجواد سرجویی بیدآبادی عارف سالک ذاکر، صاحب کرامات و نفس قدسی و مربی جمع کثیری از بزرگان در سدة اخیر. 5. شیخ غلامحسین شوشتری عالم فاضل و مجتهد زاهد از مدرسان و فقیهان حوزه اصفهان و شاگرد شیخ جعفر شوشتری(م: 1303ق مدفون در نجف اشرف).
با توجه به وجود مدرسان و دانشمندان نام آوری مانند: آخوند کاشی، میر سیّد محمّدتقی مدرس، جهانگیرخان قشقایی، شیخ مرتضی ریزی، آخوند محمّدحسین فشارکی و آخوند عبدالکریم گزی می توان حدس زد که ملّا حسینعلی صدیقین از محضر شماری از بزرگان نامبرده نیز بهره علمی برده باشد.
تدریس و شاگردان؛ حاج ملا حسینعلی فقیهی پرهیزکار و مجتهدی خداترس و از مدرسان حوزة علمیة اصفهان به شمار می رفت. او در مدرسه های درب کوشک (باقریه) و میرزا حسین به تدریس و تعلیم طلاب اشتغال داشت و جمعی از فضلا نیز در منزل شخصی اش از محضر او بهره می بردند. دروس ایشان در سطوح مختلف از فقه و اخلاق و حدیث و تفسیر بود و افزون بر فضلا و خواص، شماری از علاقمندان بویژه جوانان و دانشگاهیان نیز از سخنانش بهره برده و تحت تأثیر صفا و معنویت او قرار می گرفتند.
روش تدریس ایشان اینگونه بوده است که از شاگردان خود می خواسته که متن درس را بخوانند و پس از اینکه شاگردان متن را به دقت مطالعه می کردند و در محل درس حضور پیدا می کردند، وی اشتباهات آنان را برطرف می کرده و خواندن و شرح مطالب به هنگام درس، با خود شاگردان بوده است؛ از این رو شاگردان ناچار بوده اند که با پیش مطالعة دقیق به مدرس استاد حاضر شوند. گروهی از شاگردان وی که با این روش، بر جلد اول لمعه مسلط شده بودند، خود به آسانی می توانستند جلد دوم آن را تدریس نمایند.
نام شماری از شاگردان اعم از روحانیون و سایر مریدان- که از خرمن پر فیض علم و معنویت استاد بهره برده اند، عبارتند از: حضرات آیات و فضلای نامدار: حاج سیّد محمّدرضا خراسانی، حاج شیخ علی مشکوة سدهی، حاج سیّد فضل الله ضیاء نور، حاج شیخ حسینعلی منتظری، حاج شیخ محمّدباقر امینی نطنزی، شهید حاج شیخ عطاءالله اشرفی اصفهانی، شیخ ابوالقاسم بزّاز، حاج شیخ اسدالله جوادی، حاج شیخ محمّدباقر صدیقین، دکتر سیّد محمّدباقر کتابی، حاج سیّد محمّدتقی کتابی، حاج شیخ کاظم کلباسی، حاج شیخ حبیب الله فضائلی، سیّد محمّدباقر اعتصامی و حاج آقا دهاقانی.
سیّد محمدباقر کتابی درباره آشنایی اش با صدیقین و تأثیر شگرف او بر نفوس می نویسد: « نگارنده که حدود پانزده سال متوالی در خدمت او می رفت گاه و بیگاه از بیانات گرم و نافذ و جذبه های ملکوتی او فیضیاب می شدم. براستی او را مصداق حدیث معروف عیسی بن مریم(ع) [خطاب به حواریون] یافتم».
از ویژگیهای مهم حاج ملا حسینعلی ذوق فقهی او بود که گاهی مایه شگفتی مخاطبان می شد. ایشان تسلطی کامل بر مبانی و متون فقهی داشت و هیچگاه نشد که مسئله ای شرعی یا حکمی دینی از ایشان پرسیده شود و او برای پاسخ به آن نیازی به مراجعه داشته باشد.
از یکسو تسلطش بر فقه امامیه و از سوی دیگر خلوص و صفا و طهارت او موجب شد تا مرجع دینی و زعیم نامی تشیع آیت الله آقا سیّد ابوالحسن اصفهانی او را به عنوان نمایندة تام الاختیار خود در اصفهان برگزیند. همچنین در اوایل دوران زعامت فقیه اعظم و مرجع بزرگ شیعه آیت الله بروجردی، نیابت آن بزرگمرد را نیز در اصفهان دارا بود. از نامه آیت الله بروجردی به حاج آقا محمد مقدس(مورخ15 ربیع الاول1368) اعتماد آن مرجع عظیم الشأن به صدیقین به خوبی معلوم می شود. در نامه ای از حاج ملا حسینعلی به فرزندش محمدباقر نیز آمده است: «خدمت حضرت آیت الله بروجردی[...] تبلیغ سلام احقر بخائید چون ذکر شما در مراسلات فرموده بودند. آقای حاج احمد گماشته ایشان هم یک شبانه روز اصفهان آمدند برای ملاقات احقر...».
حاج ملا حسینعلی حقیقتاً دین داربود و قیامت را باور کرده بود. هیچگاه طریق احتیاط را فرو نمی گذاشت و همواره در امور مالی و حق الناس سخت گیر و محتاط بود. نقل شده است که ایشان رسالة توضیح المسائل آقا سیّد ابوالحسن اصفهانی را که به یکی از مریدان خود داده بود، پس از مدتی به او فرموده بود که رساله را بیاورید، مال سهم امام است و به شما تعلق نمی گیرد از دیگر اوصاف او احتیاط فوق العاده اش در امور بود. با اینکه همسرشان وضع مالی خوبی داشته است ولی حاج ملا حسینعلی بسیار مراقب بود که مبادا اموال او وارد زندگی اش شود. تجار سرشناس و معروف پولهای کلان بابت سهم امام نزد او می آوردند ولی ایشان به هیچ وجه آنها را وارد منزل نمی کرد. وضع خوراک ایشان نیز زاهدانه بود، معمولاً گوشت نمی خورد و غذایش بیشتر ماست و فلفل بود. از سوی دیگر راز ونیازش با معبود بی نیاز بود که هیچگاه زیارت و نماز شب و تلاوت قرآن در دل شب و مناجات های سحری از او ترک نشد و به سوره شریفه هل اتی علاقه و توجه خاصی داشت.
امام جماعت و خطیب عارف پرشور؛ فقیه عارف سالک ملا حسینعلی صدیقین، افزون بر اشتغال به تدریس و تعلیم و پاسخگویی به نیازهای شرعی مردم، سال ها در مساجدی مانند تکیة گرگ یراقی ها، حاج اسدالله سمساری و درب کوشک(باب القصر) اقامة نماز جماعت می نمود. نماز جماعت ایشان از حیث کمیت و کیفیت از جماعت های ممتاز اصفهان به شمار می رفت و علاوه بر عامة مردم، کسبه و بازاریان، بزرگان و دانشمندان نامداری مانند حضرات آیات عظام: حاج آقا رحیم ارباب، حاج میرزا علی آقا شیرازی، حاج سیّد صدرالدین کوپایی و حاج شیخ محمّدحسن عالم نجف آبادی به ایشان اقتدا می کردند. آقا میر سیّد حسن مدرس نیز فضایل انسانی و کرامات اخلاقی صدیقین را می ستود و از با آن که به راحتی به کسی اقتدا نمی نمود، به صدیقین اقتدا می کرد. نماز جماعت او از مهمترین جماعات اصفهان به شمار می رفت و مردم از تمام محله ها و نقاط اصفهان به نماز او حاضر می شدند. حسینعلی صدیقین به وعظ و ارشاد و خطابه اهتمامی خاص داشت و در مسجد درب کوشک هفته ای دو شب (شبهای پنجشنبه و شنبه) بر منبر می رفت و با سخنانی مفید و سودمند و بیانی گرم و شیوا به ارشاد مردم می پرداخت. شبها بعد از نماز در مدرسة درب کوشک یا مدرسة میرزا حسین بیدآباد درس تفسیر می داد. سخنان او تماماً اخبار و آیات و احکام و اخلاق بود. بیهوده سخن نمی گفت. از سخنان لغو به شدت پرهیز می کرد و گفته هایش عمیق، پرمحتوا و از روی خردورزی بود. در ماه های مبارک رمضان حتماً مقید بود که دربارة حضرت ولی عصر امام زمان و احوال و اوصاف آن امام همام سخن بگوید و بویژه در شب های قدر حال و هوای خاصی داشت و تا صبح در مسجد احیاء می گرفت و اذکار خاصی قرائت می نمود. از جمله این ذکر شریف را: « اللهم بحق صاحب الدعوة النبویة والصولة الحیدریه و العصمة الفاطمیه و الحلم الحسنیه و الشجاعة الحسینیه و العباده السجادیه و المآثر الباقریه و الآثار الجعفریه و العلوم الکاظمیه و الحجج الرضویه و الجود التقویه و النقاوة النقویه و الهیبة العسکریه و الغیبة الالهیة». عباراتی که پس از او فرزندش حاج شیخ محمّدباقر صدیقین نیز در مراسم احیای شبهای قدر با حال خاصی، زمزمه می کرد. حاج ملا حسینعلی در طول سال در شب های جمعه پس از منبر، دعای کمیل را عاشقانه زمزمه می کرد. مواعظ و سخنان او بویژه برای نسل جوان بسیار مؤثر و مفید بود و آنچه برای جذب جوانان به سوی دین و معنویت لازم بود، در وجود آن بزرگوار جمع بود.
یکی از علمای معاصر اصفهان که در زمان طلبگی به نماز جماعت ملا حسینعلی حاضر می شد، نقل می کند که روزی ایشان بر روی منبر خطاب به عموم فرمودند که همه رفقایتان ( مثلاً اگر ده ها رفیق دارید) را کنار بگذارید و فقط با 15 نفر رفیق باشید: یکی خدا و دیگری چهارده معصوم که رفیق واقعی در دنیا و آخرت هستند گفتنی است که حاج ملا حسینعلی مقید بود که به مجلس سوگواری حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام که در منزل حاج سیّد حسن بنکدار برگزار می شد شرکت کند و منبری ثابت آن جا به شمار می رفت.
عارف سالک و مکاشفات معنوی؛ ملّا حسینعلی با همة همت بلند و اراده ای استوار در تحصیل علوم رسمی حوزوی نزد اساتیدی مبرّز، خود فقیهی مجتهد و مدرسی متبحّر و دانشمندی محقّق بود. اما عشقی دیگر در سر و رازی والا در دل داشت. جان جهان بین او در این سرای محدود نمی گنجید و علوم رسمی خواسته های آن سویی او را بر نمی تابید. اوج سهمگین هواهای نفسانی را با استعانت از شب زنده داری و ترنم های عاشقانة سحری و تحت تربیت و برنامه های سلوکی شیخ و مرادش حاج محمّدجواد سرجویی بیدآبادی درهم شکست. عارف سرجویی جان های پاک و روان های مستعد بسیاری را به فعلیت رسانید و به تدریج بسیاری از علمای ایران و عراق پیرو او شدند. دانشمندان و فقیهان نامداری مانند حاج شیخ مهدی نجفی مسجدشاهی، ملا محمّد هورتمنی، ملا حسنعلی نخودکی، سیّد زین العابدین ابرقویی، سیّد ابوالقاسم دهکردی، آخوند گزی، شیخ محمّد طبیب زاده، میرزا ابوالهدی کلباسی، شیخ مرتضی مظاهری و مانند آنان از اصحاب و پیروان سلوکی او بوده اند
ملا حسینعلی صدیقین افزون بر آنکه از ملازمان و شاگردان اقا سیّد ابوالقاسم دهکردی- از عارفان سالک و اهل طریقت خاموش به شمار می رفت، از دستورات ذکری و روش سلوکی حاج محمّدجواد سرجویی بهره های بسیار برد و عارف سرجویی در به فعلیت رساندن گوهر پاک وجودی او نقشی بسزا ایفا نمود. حاج ملا حسینعلی سالیان متمادی بر پایه دستورات شرعی و عمل به موازین دینی به ریاضات و مجاهدات معنوی پرداخت و در اثر تقویت قوای روحی و تهذیب نفس، حقایق را به چشم دل مشاهده می نمود. نمونه ای از مکاشافات عرفانی و مشاهدات معنوی او در حکایت زیر آمده است. سیّد مصلح الدین مهدوی می نویسد: «حکایت کردند عده ای از معتمدین اصفهان که از آن جمله است آقای آقا شیخ عبدالرزاق کتابفروش خوانساری از قول عالم عارف و محقق زاهد ورع تقی مرحوم حاج ملا حسینعلی صدیقین که ایشان فرموده بودند در ایام تحصیل گاهی شب ها در اطاق استادم مرحوم علامه جلیل آقا سیّد ابوالقاسم دهکردی در مدرسة صدر جهت مطالعه بیتوته می کردم. شب جمعه ای بود، حوالی سحر از حجره خارج شدم. هوا خیلی صاف بود. ظاهراً احدی از طلاب مدرسه در این موقع بیدار نبودند[...] چون به وسط صحن مدرسه رسیدم، ناگهان شنیدم در و دیوار و زمین و درخت همگی یک صدا با هم می گویند: «یا حیّ یا قیّوم» به خود لرزیدم و اندکی مکث کردم، چون کمی قرار گرفتم نزدیک چاه وسط مدرسه رفتم و از چاه آب کشیده مشغول وضو شدم که مرتبه دوم شنیدم که همگی می گفتند «یاحیّ یا قیّوم» و برخی ذکر« یا سبوحٌ یا قدوسٌ» می گفتند. گفتم سبحان الله، من خوابم یا بیدار! کمی دست و پای خود را حرکت دادم و گفتم خیر من بیدارم و این جا وسط مدرسه است و این هم چاه! به آسمان نگاه کردم و گفتم این هم آسمان! خلاصه یقین حاصل کردم که بیدار می باشم و خواب نیستم که سومین بار صدای سبوحٌ و قدوسٌ شنیدم. حالتی در خود مشاهده کردم. مشغول زمزمه و راز و نیاز با خداوند شدم و دور مدرسه که خلوت بود، شروع به قدم زدن کردم. چون محاذی در اطاق علامه بزرگوار حکیم عالی مقدار مرحوم آخوند ملا محمّد کاشانی رسیدم، شنیدم که مرحوم آخوند در حال مناجات است و چون یا حیّ و یا قیّوم می گوید تمام موجودات با او هم آواز شده و همگی می گویند یا حیّ یا قیّوم و آنچه من شنیده بودم آثار انفاس قدسی ایشان بود...». مهدوی سپس می گوید که من خودم این حکایت را از حاج ملا حسینعلی صدیقین شنیدم که می فرمود: «کسی در مدرسه صدر ... بدون اینکه اظهار کنند آن کس خود ایشان است».
سلسله عرفانی و سلوکی صدیقین تا آقا محمّد بیدآبادی؛ با توجه به شاگردی و تربیت حاج ملا حسینعلی صدیقین نزد فقیهان عارف و سالکان زاهدی مانند: دهکردی و سرجویی، می توان طریقة سلوکی و مشرب عرفانی او را تداوم مکتب اخلاقی- عرفانی آقا محمّد بیدآبادی و برنامه های سلوکی و تربیتی او دانست و سلسله مربیان و اساتید عرفانی او را بدین گونه ترسیم کرد:
1. ملا حسینعلی صدیقین محمّد جواد سرجویی بیدآبادی سیّد محمّد جلال الدین (مجدالاشراف) میرزا ابوالقاسم راز شیرازی آخوند نوری آقا محمّد بیدآبادی
2. ملا حسینعلی صدیقین سیّد ابوالقاسم دهکردی ملا فتحعلی سلطان آبادی آقا سیّد محمّد سعادتعلیشاه حاجی سبزواری آخوند نوری بیدآبادی
ملا اسماعیل نوری بیدآبادی
3. ملا حسینعلی صدیقین دهکردی حکیم درب کوشکی سیّد رضی لاریجانی نوری بیدآبادی
میرزا عبدالجواد شیرازی بیدآبادی
4. ملا حسینعلی صدیقین دهکردی حاج ملا علی بن خلیل تهرانی رازی (احتمالاً) شوشتری ملا قلی جولا بیدآبادی
معاصران و دوستان؛ ملا حسینعلی در اثر جامعیت میان مراتب صوری و مقامات معنوی، شخصیتی والا و ممتاز در میان عوام و خواص داشت. به گونه ای که نقل می کنند با اینکه شاخص ترین مجتهد و مرجع مذهبی و مدرس علوم دینی در اصفهان در آن ایام، فقیه حکیم و متکلّم مفسّر خبیر آیت الله علامه میر سیّدعلی نجف آبادی بود، در جلساتی که ایشان و سایر علما حضور داشتند، عموم مردم احترامی زایدالوصف و فوق-العاده برای صدیقین قائل بودند. صدیقین با بسیاری از بزرگان در قرن چهاردهم هجری هم زمان بوده است که از جملة آنها می توان به: حاج میرزا رضا کلباسی ، حاج میر سیّد محمّدصادق خاتون آبادی،حاج آقا رحیم ارباب، حکیم فرزانه، شیخ محمّدرضا نجفی، شیخ اسدالله ایزدگشسب، میر سیّدمحمّد نجف آبادی، الفت اصفهانی، حاج میرزا علی آقا شیرازی، شیخ محمّدحسن عالم نجف آبادی، سیّد عبدالله ثقة-الاسلام، شیخ محمّدحکیم خراسانی، حاج شیخ مهدی نجفی، میرزا ابوالهدی کلباسی، حاج شیخ حسنعلی نخودکی و حاج آقا صدر کوپایی اشاره کرد.
چند حکایت از مناسبات میان ملا حسینعلی صدیقین و بعضی از معاصران او و بیان پاره ای از فضائل و کرامات او می پردازیم: 1. نقل می کنند که در سال1324ش در اثر هیاهو و مخالفت عده ای از مردم- به تحریک برخی از معممین- نماز جمعة فقیه مجتهد حاج آقا رحیم ارباب تعطیل شده بود. صدیقین که امامت مسجد درب کوشک را عهده دار بود و خود در آن زمان عازم عتبات عالیات بود، و با اینکه به وجوب نماز جمعه هم قائل نبود، خدمت مرحوم ارباب رفته و از ایشان برای برگزاری نماز جمعه در آن مسجد دعوت کرد. حاج آقا رحیم هم دعوت ایشان را پذیرفته و نزدیک به سه سال در آن مسجد اقامه جمعه می فرمود.
2. حکایت شده است که حکیم متأله و فقیه متشرع حاج آقا صدرکوپایی در نماز خود به ویژه در ایام ماه مبارک رمضان، به حاج ملا حسینعلی صدیقین اقتدا می کرد. هنگامی که از مرحوم کوپایی پرسیدند شما خود با این مراتب بالای علمی و اخلاقی به ایشان اقتدا می کنید؟! در پاسخ فرموده بود: شما حاج ملا حسینعلی را نمی شناسید. او فرشته ای است که به صورت انسان درآمده است! .
3. در همان لحظاتی که علامه فقیه محدث رجالی عارف سالک حاج میرزا ابوالهدی کلباسی چشم از این جهان فرو می بست، ناگهان در خانة او به صدا در می آید. همسر میرزا ابوالهدی شگفت زده در را باز می کند و با حاج ملا حسینعلی صدیقین روبرو می شود. با کمال تعجب از آمدن ایشان در آن وقت سحر جویا می شود؟! حاج ملا حسینعلی می پرسند: از آقا چه خبر، حالشان چطور است؟ همسر آقا می فرماید: آقا به رحمت خدا رفتند. حاج ملا حسینعلی می فرماید: پیش از آنکه اینجا بیایم در عالم رؤیا دیدم درهای آسمان باز شد و ملائکه به سوی زمین در این ناحیه می آیند. فهمیدم آقای حاج میرزا ابوالهدی در حال رفتن هستند.
4.آیة الحق والعرفان جناب آقای حاج شیخ حسن صدیقین از قول پدر خود آیت الله حاج شیخ محمّدباقر نقل می کنند که مردم اعتقادی عجیب به دعای ملا حسینعلی برای شفای امراض داشتند. هنگامی که بیماری را نزد ایشان می بردند، وی با چوبهای مسواک- که حجاج از مدینه می-آوردند- در آب تربت می زد و بر روی محل کسالت قرار می داد و دعا می کرد و می فرمود خدا انشاءالله شفا می دهد.
5. ملا احمد مشکوة زفره ای باجناق حاج ملا حسینعلی در کمک کردن به افراد بی بضاعت بسیار کوشا بود و در این مورد مجالس مشترکی با علمای اصفهان از جمله حاج ملا حسینعلی صدیقین و حاج آقا مقدس داشتند و از کمک مادی تجار و متدینین جهت رسیدگی به حال مردم استفاده می کردند.
6. سیّد محمدباقر اعتصامی رهنانی از ارادتمندان خاص حاج ملا حسینعلی بود. شب های جمعه از رهنان به اصفهان می آمد و در مراسم دعای کمیل شیخ مرتضی ریزی و سیّدابوالحسن بروجردی و حاج ملا حسینعلی صدیقین و در روزهای جمعه در نماز جمعه حاج آقا رحیم ارباب شرکت می نمود و چندین مرتبه این آقایان را برای سخنرانی به رهنان دعوت می کرد. همچنین گفتنی است که عالم فقیه و ادیب زاهد حاج شیخ میرزا علی اصغر شریفنیز از دوستان صمیمی و نزدیک صدیقین بوده است.
آیت الله حاج ملا حسینعلی صدیقین در گفتار علما و دانشمندان؛1. میرزا حسن خان جابری انصاری در تاریخ اصفهان: «آقای حاج ملا حسینعلی صدیقین: مجتهد زاهد، مسجد باب القصر را امام و مورد قبول خاص و عام، سال ها به درس آقای درچه ای و سایرین حاضر و اقوال و افعال آنها را سامع و ناظر. وفات یک هزار سیصد و شصت و هشت... »
2. آقا بزرگ تهرانی در نقباءالبشر: «الشیخ حسینعلی الاصفهانی، کان من العلما الاتقیا و المدرسین الافاضل فی اصفهان، ملقّب به (صدیقین) کان معروفا بین معاصریه بالورع و الزهد و کان یدرس فی (مدرسه کوشک) و یوم الناس فی المسجد المدرسه و کان للناس خلفه زحام غریب یقصد جماعته و ینوی الائتمام به کثیرون یجتمعون فی سائر المحلات...».
3. سیّد مصلح الدین مهدوی در دانشمندان و بزرگان اصفهان: «حاج ملا حسینعلی صدیقین[...] عالم فاضل متقی، از علمای پرهیزکار که به زهد و تقوی معروف عام و خاص و مورد وثوق و احترام کلیه طبقات بود[...] سال ها به ریاضت و تصفیه باطن گذرانده تا جامع مراتب صوری و مقامات معنوی شد. الحق ملکی بود به صورت بشر در مسجد درکوشک امامت و در مدرسه آن تدریس می نمود...».
4. سیّد محمّدباقر کتابی در رجال اصفهان می نویسد: «حاج ملا حسینعلی صدیقین[...] عالم فاضل وارسته پرهیزکار و عارف فرزانه بزرگوار که در علم و عرفان و زهد و تقوی در عصر خود کم نظیر بود، برای اصفهانیان مشعل فروزانی بود که مشی و فعل و گفتار او براستی هدایت و نور می بخشید. در بین خواص و عوام و عموم طبقات مردم اصفهان مورد احترام و وثوق بود[...] پیوسته در مقام تصفیه باطن خود و هدایت مردم بود[...] بر منبر می رفت و با بیانی گیرنده و نفس گرم به ارشاد مردم می پرداخت. مجلس او تمام هدایت و ارشاد بود. با احساس پاک و الفتی عظیم و رویی گشاده، جوانان را رهبری می نمود و روشنایی می بخشید. بیاناتش از دل برمی خاست و لاجرم بر دل می نشست».
آثار؛1. حواشی مختصری بر کتاب «تذکرة القبور» آخوند گزی باقی مانده است که مصلح الدین مهدوی طبق گفتة خود، آنها را در کتاب « رجال اصفهان» نقل کرده است. از جمله مواردی که مهدوی از این حواشی آورده است، تجلیل زیاد صدیقین از سیّد میرزا محمد پاقلعه ای (م:1350ق) - از اعقاب علامه میر سیّد محمّداسماعیل خاتون آبادی و ستایش صفات پسندیدة اوست. 2.حواشی مختصر ایشان بر کتاب «معانی الاخبار» شیخ صدوق است که به توضیح برخی از واژه ها در هامش کتاب پرداخته است. 3. شماری از مکاتبات وی از جمله نامه های او به فرزندش حاج آقا باقر نیز باقی مانده است4. «حدیث شریف قدسی» با ترجمه فارسی این مجموعه به همت حاج ملا حسینعلی چاپ شده است. در مقدمه آن به قلم وی و نیز محمدحسن تفضلی بروجردی چنین آمده است: «نسخه شریفه مشتمل بر مواعظ و نصایح که منسوب به قدسیات است در جامعه مطبوع در مطبعه اسلامیه طهران در تاریخ1322شمسی و 1362 قمری از جهت عبارات عربی و ترجمه فارسی متین است چنانچه از جهت معانی و مطالب شافی و وافی است و همچنین احادیث و کلمات قصار منسوبه به رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم. امید است عموم بندگان خدا مشفع و بهره مند شوند. الاقل ملا حسینعلی صدیقین».
«بسم الله نسخه مبارکه منسوب به قدسیات و همچنین احادیث منسوبه به حضرت رسول (ص) که خود الفاظ شریفه و مواعظ بلیغه آن در غایت ظهور بل کاثور علی الطور است و برای تذکر و نصیحت فوق العاده مفید است اللّهم وفقنا لما تحب و ترضی. العبد محمدحسن البروجردی». همچنین گفتنی است که از ملا حسینعلی تقریظی بر کتاب «ثمرات الحیات» سیّد محمود درب امامی و تقریظی نیز بر کتاب «مجالس الاربعین فی مصائب رأس الحسین» از سید نورالله قاضی عسکر به جای مانده است.
بخشی از وصیت نامه حاج ملا حسینعلی:« بسم الله بعد از اقرار و اعتراف و اعتقاد بدین مبین اسلام و مذهب حق امامیه اثنا عشریه و تمام اصول فروع این مذهب به طبق عقاید و دستور ائمه اثنا عشر صلوات الله و سلام علیهم اجمعین که در حقیقت طریق نجات و رستگاری و فوز و کامیابی دارین را در او منحصر می دانم و هر که هر چه از این مذهب علماً و عملاً دورتر به هلاکت نزدیک تر می دانم. امید است حضرت رب العزة جل شأنه العزیز این بنده بیچاره خود را به فضل و کرم و منة و رحمة خود از اهل و پیروان و کامیابان و فائزین به این موهبة عظیمه خود قرار دهد حیِاً و میّتاً و نجعله افتخار مذهب ائمه هدی که بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله قائدین خلقند و هداة حقند و اوصیاء و خلفاء رسولند یعنی اعنی علی امیرالمؤمنین و یازده تن فرزندان و نسل صدیقه کبری فاطمه بضعة الرسول صلوات الله علیهم و هر خیرخواه خود را از هر طبقه به این وصیة توصیه می کنم که هیچ چیز را از متاع دین و مذهب مألوف امامیه و اقتداء به اعلام دین و علمای راسخین از مجتهدین بالاتر و گران بهاتر نشناسد و دست برندارند و از انحرافات و خرافات مبدعین و دزدان دین که همیشه در این راه درصدد اضلال بوده اند فرار کنند و گمان نکنند که تشکیکات اهل بدعة و ضلالت ضرر به حق رساند. حق ثابت و باطل ضایع است. اگر هزار پیرایه به هر یک به بندند والله علی ما نقول وکیل و حسبناالله و نعم الوکیل».
وفات و مدفن؛ عالم ربانی آیت الله ملا حسینعلی صدیقین که جان جهان بینش در این سرای محدود نمی گنجید و پیوستن جان جهان و بقای ابدی را می جست، در شب جمعه 22 صفر1368ق در سن بیش از هفتاد سالگی وفات یافت و در یکی از اتاق های تکیة کازرونی در سمت مشرق تکیه مدفون گردید. از قول همسر وی نیز فرزندش حاج آقا باقر نقل شده است که سه روز پیش از فوت حاج ملا حسینعلی در نماز به ایشان الهام شده بود که چه زمانی از دنیا می روند. از این رو حاج آقا باقر از پدر می پرسد که پس ما چکار کنیم؟ ایشان می گوید که شما مأمور به ظاهر هستید و دکتر میر علایی را به سر بالین ایشان آوردند.
دیدار با دوست در دقایق پایانی؛ از قول حاج آقا باقر- فرزند حاج ملا حسینعلی- نقل شده است که پدرش به هنگام احتضار در لحظات پیش از فوت، سر از بالین برداشت و با حالت گریه و تضرع می فرمود:
یا علی گفتی چو درماندم به فریادم رسی
یا علی درمانده ام اکنون به فریادم برس
از حالت ایشان چنین دریافت شد که مولایش علی علیه السلام را دید و در دم جان به جان آفرین تسلیم کرد. حسن ضوئی اصفهانی در بیان ماده تاریخ وفات چنین سروده است
ضوئی از تاریخ صدیقین به فکرش شد برون
مطلب خوابش که « فی جنات عدن یدخلون»
بر روی سنگ قبر ایشان چنین نوشته شده است:
الناس موتی و اهل العلم احیاء
هذا مرقد المنور بنور اهل البیت(ع). حضرت آیت الله آقای حاج ملا حسینعلی صدیقین نورالله مضجعه شب جمعه22 صفر المظفر سنه 1368
بالجنان استبشرو طوبی لقوم یتقون
یغفرالله الخطایا یا ایها المستغفرون
حجه الاسلام یستأوی بجنان النعیم
فادخلوها سالمین القوم انتم خالدون
روح صدیقین راحت عند مولاه السمی
یا حسین اشفع له فالان لاقاه المنون
انقصی الاثنان والعشرون من شهرالصفر
قد جزی یا لهف من فقد انه دمع العیون
واستفاد النیّر الیقین فی عام الوفات
من کلام ملهم الغرق فی بحر الشجون
هاتف املی لعباس المزین فی المنام
اقرءالتاریخ(فی جنات عدن یدخلون)
گفتنی است که این قبر را در ابتدا حاج محمّد حسینی شکرانی برای خودش خریده بود ولی حاج ملا حسینعلی به او می گوید که این قبر نه برای تو که برای من است و مبلغ آن را به او می دهند.

دوستی با رفقای حقیقی

یکی از علمای معاصر اصفهان که خود در زمان طلبگی به نماز جماعت مرحوم عالم عارف و محقق زاهد حاج ملا حسینعلی صدیقین حاضر شده است، نقل می¬کند که روزی آن مرحوم بر روی منبر خطاب به عموم فرمودند که همه رفقایتان (مثلاً اگر صد تا رفیق دارید) را کنار بگذارید و فقط با 15 کس رفیق باشید. یکی خدا و دیگر چهارده معصوم که رفیق واقعی در دنیا و آخرت هستند

حاج ملا حسینعلی صدیقین و حاج آقا رحیم ارباب

نقل می کنند که در سال 1324ش در اثر هیاهو و مخالفت عده ای از مردم- به تحریک برخی از ارباب عمائم- نماز جمعة فقیه و مجتهد نامی آیت الله حاج آقا رحیم ارباب اصفهانی، تعطیل شده بود. عالم عارف و محقق زاهد مرحوم صدیقین که امامت مسجد درب کوشک را عهده دار بود، و خود در آن زمان عازم عتبات بود، خدمت مرحوم ارباب رفته و از ایشان برای برگزاری نماز جمعه در آن مسجد دعوت کرد. مرحوم ارباب، دعوت ایشان را پذیرفت و نزدیک به سه سال در آن مسجد، اقامه جمعه می فرمود