حاج میرزا کمال الدین ابوالهدی کلباسی

حاج میرزا کمال الدین ابوالهدی کلباسی

شهرت :

ابوالهدی کلباسی
تاریخ وفات :
1316/04/15
مزار :
تکیه کلباسی
زمینه فعالیت :
فقیه و مجتهد,ریاضی دان,عالم زاهد,محقق

حاج میرزا کمال الدین ابوالهدی کلباسی، ؛ فقیه اصولی، محدث رجالی مفسر ادیب، ریاضی دان نجومی، حکیم عارف، سالک زاهد؛ از فقیهان، محدثان و نویسندگان نامی قرن سیزدهم و چهاردهم هجری به شمار می رود و شهرت او همانند پدرش علامه ابوالمعالی، به کُنیه است؛ گونه ای که او را به میرزا ابوالهدی یا حاج میرزا هدی می شناسند. وی در 22 شعبان 1278ق در اصفهان دیده به جهان گشود
تحصیلات، اساتید و مشایخ؛ ابوالهدی در آغوش مادری پرهیزکار و پدر علامة زاهد خود رشد و بالندگی یافت. میرزا ابوالمعالی از نام آورترین مدرسان حوزة اصفهان به شمار می رفت و ابوالهدی بیشترین بهرة علمی اش را از محضر پرفیض پدر برد. او خود چنین می نویسد: «عمده تحصیل من در خدمت والد محقق بود و چون عمدة تدریس ایشان در اصول و کمی هم در فقه و رجال بود، لذا در خلال این مدت و بعداً نیز به طور مستقل به فقه و رجال نیز پرداختم» او همزمان با استفاده از پدر علامه اش، محضر برخی دیگر از فقها و مدرسان حوزة اصفهان را نیز درک نمود و پس از فوت پدر به همراه برادرش میرزا جمال الدین راهی عتبات عالیات شد و به مدارس فقها و اصولیان و محدثان نامدار نجف اشرف راه یافت. میرزا ابوالهدی در خلال تحصیلات، به کسب اجازه های اجتهاد و روایی از اساتید و برخی مشایخ نامدار عصر خود نیز نایل شد. او از سلوک معنوی و عرفان ناب شیعی نیز غافل نبود و از محضر برخی عارفان و سالکان برجسته زمان خود بهره های معنوی فراوان برد.
فهرست نام اساتید و مشایخ او در حوزه های اصفهان و نجف عبارتند از حضرات آیات:1. میرزا ابوالمعالی کلباسی اصفهانی؛ 2. شیخ محمدباقر نجفی اصفهانی؛ 3. سید محمد هاشم چهارسویی؛ 4. ملا محمد کاظم خراسانی؛ 5. سید محمد کاظم طباطبایی یزدی؛ 6. سید حسن صدر کاظمینی؛ 7. ملا علی محمد نجف آبادی؛ 8. ملا فتح الله شیخ الشریعه اصفهانی و 9. حاج محمدجواد سرجویی بیدآبادی
شاگردان و راویان؛ علامه میرزا ابوالهدی کلباسی از دوران جوانی خود به تدریس و تعلیم همت گماشت و در زمانی که هنوز پدرش زنده بود، به تربیت فضلا و دانشمندان اشتغال داشت. محل تدریس ایشان نخست در مدرسة کلباسی بوده؛ ولی به سبب گریزان بودن علامه ابوالهدی از مردم، اهل فضل و دانش به منزل او می رفته اند که همان خانة پدر و جد امجدش- واقع در محلة مسجد حکیم جنب مدرسة مذکور- بوده است. جمع زیادی از علما در حوزه های اصفهان و نجف اشرف از محضر او بهره برده یا به کسب اجازه از وی مفتخر گشته اند. اسامی شمار اندکی از شاگردان یا راویان از او عبارتند از حضرات آیات: سید ابوالحسن کرونی؛ شیخ ابوالفضل نجفی اصفهانی؛ شیخ احمد فیاض سدهی؛ سید حسن خراسانی؛ شیخ ذبیح الله محلاتی؛ سید شهاب الدین مرعشی نجفی؛ سید ضیاءالدین تجویدی؛ شیخ عبدالحسین گروسی؛ حاج میرزا علی آقا شیرازی؛ میر سید علی فانی اصفهانی؛ شیخ مجتبی حاتمی لنکرانی؛ شیخ محمدباقر زند کرمانی؛ سید محمد حسین بروجردی طباطبایی؛ سید محمد حسین مهدوی اردکانی؛ شیخ محمدکاظم[اصفهانی]؛ شیخ هبة الله هرندی و سید یونس اردبیلی.
گفتنی است که میرزا ابوالهدی در دانش های فقه، اصول، رجال و هیئت تدریس می کرده و در همان دوران جوانی اش- پیش از فوت پدر- بود که آیت الله بروجردی، رسائل شیخ انصاری را نزد او فرا گرفت. در یکی دو دهه آخر عمر، بیشترین تدریس ابوالهدی در فن رجال و بر پایة کتاب گرانسنگ «سماءالمقال» او بود و در نجف اشرف نیز به تدریس این کتاب مشغول بوده است و آیت الله مرعشی نجفی از جمله شاگردان او در این فن به شمار می رود. همچنین لازم به ذکر است که آقای حاج سید محمدعلی روضاتی احتمال داده است که سید حسن خراسانی- راوی از ابوالهدی- همان سید حسن مشکان طبسی باشد.
مقام علمی، آرا و اندیشه های بکر و بدیع؛ از شاگردان برجسته و کتاب ها و تصنیفات ارزشمند علامه ابوالهدی به خوبی می توان به جایگاه والای علمی و منزلتش در میان علما و دانشمندان قرن چهاردهم هجری پی برد. او افزون بر شرح های دامنه داری که بر کتب معروف فقهی و اصولی مانند شرح لمعه، ریاض المسائل و کفایة الاصول نوشت و حواشی مبسوطی که بر کتب رجالی مانند منهج المقال، معراج اهل الکمال، رجال ابن داود، رجال کشی و مانند آن نگاشت، خود در زمینه های فقه، اصول، رجال و هیئت، رسائل و کتاب های مستقلی پدید آورد و به نوآوری های بسیاری بویژه در دانش رجال حدیث دست یافت.
میرزا ابوالهدی به علم رجال و درایه عنایت ویژه ای داشت و در کسب آگاهی و نیز تألیف و تصنیف دربارة آن، رنج بسیاری برد. او در تشخیص و تمیز روات و اصحاب ائمه، علیهم السلام، تتبعی کافی و تبحری وافی داشت و حوزة تدریس او در این رشته، از هر جهت ممتاز و منحصر به فرد بود. فقیهان و محدثان نامدار جهان تشیع مانند علامه سید حسن صدرالدین کاظمی، میرزا ابوالهدی را « من افضل علماء الداریه و فقهاء الاحکام و الهدایه» برشمرده اند. آیت الله حاج سید عبدالهادی شیرازی معتقد است که میرزا ابوالهدی با نگارش سماءالمقال علم رجال را از جنبة نقل و حکایت به جایگاه تحقیق و درایه ترفیع داد و سید صدرالدین صدر نیز سماءالمقال را بی همتا و یگانه و آن را دربردارنده تحقیقات ارزشمند و موشکافی هایی گرانقدر دانسته است.
علامه ابوالهدی کلباسی، انگیزة اساسی خود در توجه به دانش رجال حدیث و صرف عمر در تدریس و تألیف دربارة آن را مهجور ماندن این علم و بی توجهی علما به آن دانسته و بر این باور بود که این دانش بیش از سایر علوم اسلامی مورد بی مهری قرار گرفته و باید به احیاء و زدودن غبار از چهرة آن پرداخت. از دیدگاه او دانش رجال یکی از ارکان مهم دانش های فقه و اصول بوده و شناخت آن و درک مسائل و مطالبش، برای نیل به درجة اجتهاد کاملاً لازم و ضروری است. بر همین اساس بوده است که علمای بزرگ امامیه از شیخ طوسی و علامه حلی و صاحب معالم تا میرداماد، آقا باقر بهبهانی (اصفهانی)، سید بحرالعلوم، حاجی کلباسی، سید شفتی و میرزا ابوالمعالی کلباسی توجه خاصی به دانش رجال حدیث داشته و آثار مهمی در این زمینه از خود به جای گذاشته اند( کلباسی، الفوائد الرجالیه، مخطوط؛ همو، رساله در علم رجال، مخطوط؛ همو، بدرالتمام، ص45؛ همو، اجازه نامة گروسی، مخطوط، کرباسی زاده، 1384، ص122-125).
آثار و تألیفات
1. یک دوره فقه استدلالی، شامل تمام ابواب فقه و به ترتیب مباحث شرح لمعه است.
2. «مسئله فی اعتبار الامتزاج فی تطهیر الماء»،
3. «رسالة فی العصیر العنبی و الزبیبی و التمری»،
4. «رسالة فی حکم لباس المشکوک فی الصلوة»،
5.« رسالة فی احکام الطلاق و اقسامه»
6. رسالة فی احکام العده و اقسامها
7. رسالة فی احکام المواقیت و القبله
8. مسئله فی الربا
9. رسالة فی منجزات المریض
10. رسالة فی العداله
11. رسالة فی احکام جمله در اختلف فی حالها فی زمان الغیبه کصلوة الجمعه و العیدین و اقامة الحدود
12.رسالة فی جمله المسائل المهمه المتعلقه بالحج
13. رسالة فی المواریث و منها تشریح القواعد الحسابیه
14. مسئله فی القضاء فی جواب المدعی علیه
15. رسالة فی اصالة الصحة فی العقود.
16. رسالة فی احکام الارض
17. رسالة در خمس و زکوة.
18. رسالة فی الصلوة فی الصدف و اللئالی المستخرجه منه.
19.رساله فی عدم شرطیه البلوغ فی جل الاحکام،
20.مسئله فی جواز العقد علی الصبیه قبل البلوغ لتحلیل النظر کلام.
21. رساله در معنای اخلاص در عبادات.
22. تعلیقات مبسوط بر ریاض المسائل آقا میر سید علی طباطبایی اصفهانی، بویژه کتاب المواریث آن.
23.شرح کتاب الارث روضه البهیة.
24. رساله در تبیین کیفیت تقسیم ترکه بر وراث،
25.حواشی بر شرح لمعه،
26. یک دوره مباحث مهم و اساسی اصول فقه،
27. رساله های کوچک و بزرگ در شرح مباحث کفایه الاصول استادش آخوند خراسانی
28. حواشی بر کفایة الاصول. این حواشی بر کفایه،
29. حواشی بر فرائدالاصول یا رسائل شیخ انصاری،
30. رسالة فی حجیة الاستصحاب.
31. رسالة فی المباحث اللغویه؛
32. رسالة فی مباحث المفاهیم؛ 33. رسالة فی التعارض و التعادل و التراجیح؛34. رسالة فی مبحث الضد؛35. رسالة فی الفرق بین النسخ و البداء؛ 36. رسالة فی حجیة الظن المطلق؛ 37. رسالة فی اقتضاء الامر الاجزاء و عدمه؛ 38. رسالة فی التخصیص و التقیید؛39. رسالة فی العام و الخاص؛40. رسالة فی ان الاصل فی العبادات الحرمة او الجواز؛41. رسالة فی ان النهی انما یقتضی فساد المنهی عنه ام لا که شامل عناوین زیر است:
الاولی ان النزاع فی المقام انما یطرد فی النهی التنزیهی ام لا
الثانیه: المنهی عنه من العبادات او المعاملات
الثالثه: انه انما یختص النزاع بما اذا کانت فی الشرع مقتضی لصحة المنهی عنه بل النزاع اعم منه و من غیره
الرابعه: انه ینقسم تعلق النهی علی اقسام
42. رسالة فی مسئله اجتماع الامر و النهی؛ 43. رسالة فی القیاس المنصوص العله؛ 44. رسالة فی الاستقراء؛ 45. رسالة فی العلم الاجمالی و التفصیلی؛ 46. رسالة فی ان الاوامر الواقعه فی الاحادیث الائمه علیهم السلام علی سبیل الوجوب أم لا؛ 47. رسالة فی المراد من الالفاظ هو المعانی الحقیقیة او المعانی العرضیه؛ 48. رسالة در دوران امر بین وجوب تعیینی و تخییری؛ 49. رسالة فی اصل البرائه؛ 50. رسالة فی حجیة الامارات؛ 51. رسالة فی الاجماع؛ 52. رسالة فی خبر الواحد؛ 53. رسائل متفرقه دیگر در سایر مباحث اصولی.
54. سماءالمقال فی تحقیق علم الرجال.
55. الصراط المستقیم فی التمیز بین الصحیح و السقیم.
56. زلات الاقدام فی التنبیه علی الاشتباهات الواقعه للعلماء فی المطالب الرجالیه
57. الدر الثمین فی تحقیق جملة من المصنفات و المصنفین.
58. رساله در تعریف موضوع و فایدة علم رجال.
59.فوائد الرجالیه،
60. رساله در شرح احوال و آثار علمای رجالی.
وفات و مدفن؛ میرزا ابوالهدی، در سال پایانی عمرش، احوال عجیب و مکاشفات و مشاهدات بسیاری داشت. در روزهای پایانی از دست دوشیزگان بهشتی سندس و استبرق دریافت نمود و در ندایی غیبی، آمادة سفر ابدی شد و مژدة دیدار دوست را شنید. او زمان دقیق فوت خود را می دانست و در ساعات پایانی عمر، منتظر زیارت اولیای حق بود. سرانجام لحظة دیدار محبوب فرا رسید و در نصف شب سه شنبه 27 ربیع الاخر1356ق/15تیر1316ش فرشتگان روح مطهر میرزا ابوالهدی را با خود به آسمان بردند. پیکر پاک او را در داخل بقعه پدر، جنب پدر و برادرش به خاک سپردند. میرزا حسن خان جابری انصاری ماده تاریخ فوت وی را چنین سروده است:
جاءالبشیر مهیمنا و مورخا
اتل السلام علی من اتبع الهدی

 


مشروح زندگی نامه

حاج میرزا کمال الدین ابوالهدی کلباسی، ؛ فقیه اصولی، محدث رجالی مفسر ادیب، ریاضی دان نجومی، حکیم عارف، سالک زاهد؛ از فقیهان، محدثان و نویسندگان نامی قرن سیزدهم و چهاردهم هجری به شمار می رود و شهرت او همانند پدرش علامه ابوالمعالی، به کُنیه است؛ گونه ای که او را به میرزا ابوالهدی یا حاج میرزا هدی می شناسند. وی در 22 شعبان 1278ق در اصفهان دیده به جهان گشود
تحصیلات، اساتید و مشایخ؛ ابوالهدی در آغوش مادری پرهیزکار و پدر علامة زاهد خود رشد و بالندگی یافت. میرزا ابوالمعالی از نام آورترین مدرسان حوزة اصفهان به شمار می رفت و ابوالهدی بیشترین بهرة علمی اش را از محضر پرفیض پدر برد. او خود چنین می نویسد: «عمده تحصیل من در خدمت والد محقق بود و چون عمدة تدریس ایشان در اصول و کمی هم در فقه و رجال بود، لذا در خلال این مدت و بعداً نیز به طور مستقل به فقه و رجال نیز پرداختم» او همزمان با استفاده از پدر علامه اش، محضر برخی دیگر از فقها و مدرسان حوزة اصفهان را نیز درک نمود و پس از فوت پدر به همراه برادرش میرزا جمال الدین راهی عتبات عالیات شد و به مدارس فقها و اصولیان و محدثان نامدار نجف اشرف راه یافت. میرزا ابوالهدی در خلال تحصیلات، به کسب اجازه های اجتهاد و روایی از اساتید و برخی مشایخ نامدار عصر خود نیز نایل شد. او از سلوک معنوی و عرفان ناب شیعی نیز غافل نبود و از محضر برخی عارفان و سالکان برجسته زمان خود بهره های معنوی فراوان برد.
فهرست نام اساتید و مشایخ او در حوزه های اصفهان و نجف عبارتند از حضرات آیات:1. میرزا ابوالمعالی کلباسی اصفهانی؛ 2. شیخ محمدباقر نجفی اصفهانی؛ 3. سید محمد هاشم چهارسویی؛ 4. ملا محمد کاظم خراسانی؛ 5. سید محمد کاظم طباطبایی یزدی؛ 6. سید حسن صدر کاظمینی؛ 7. ملا علی محمد نجف آبادی؛ 8. ملا فتح الله شیخ الشریعه اصفهانی و 9. حاج محمدجواد سرجویی بیدآبادی
شاگردان و راویان؛ علامه میرزا ابوالهدی کلباسی از دوران جوانی خود به تدریس و تعلیم همت گماشت و در زمانی که هنوز پدرش زنده بود، به تربیت فضلا و دانشمندان اشتغال داشت. محل تدریس ایشان نخست در مدرسة کلباسی بوده؛ ولی به سبب گریزان بودن علامه ابوالهدی از مردم، اهل فضل و دانش به منزل او می رفته اند که همان خانة پدر و جد امجدش- واقع در محلة مسجد حکیم جنب مدرسة مذکور- بوده است. جمع زیادی از علما در حوزه های اصفهان و نجف اشرف از محضر او بهره برده یا به کسب اجازه از وی مفتخر گشته اند. اسامی شمار اندکی از شاگردان یا راویان از او عبارتند از حضرات آیات: سید ابوالحسن کرونی؛ شیخ ابوالفضل نجفی اصفهانی؛ شیخ احمد فیاض سدهی؛ سید حسن خراسانی؛ شیخ ذبیح الله محلاتی؛ سید شهاب الدین مرعشی نجفی؛ سید ضیاءالدین تجویدی؛ شیخ عبدالحسین گروسی؛ حاج میرزا علی آقا شیرازی؛ میر سید علی فانی اصفهانی؛ شیخ مجتبی حاتمی لنکرانی؛ شیخ محمدباقر زند کرمانی؛ سید محمد حسین بروجردی طباطبایی؛ سید محمد حسین مهدوی اردکانی؛ شیخ محمدکاظم[اصفهانی]؛ شیخ هبة الله هرندی و سید یونس اردبیلی.
گفتنی است که میرزا ابوالهدی در دانش های فقه، اصول، رجال و هیئت تدریس می کرده و در همان دوران جوانی اش- پیش از فوت پدر- بود که آیت الله بروجردی، رسائل شیخ انصاری را نزد او فرا گرفت. در یکی دو دهه آخر عمر، بیشترین تدریس ابوالهدی در فن رجال و بر پایة کتاب گرانسنگ «سماءالمقال» او بود و در نجف اشرف نیز به تدریس این کتاب مشغول بوده است و آیت الله مرعشی نجفی از جمله شاگردان او در این فن به شمار می رود. همچنین لازم به ذکر است که آقای حاج سید محمدعلی روضاتی احتمال داده است که سید حسن خراسانی- راوی از ابوالهدی- همان سید حسن مشکان طبسی باشد.
مقام علمی، آرا و اندیشه های بکر و بدیع؛ از شاگردان برجسته و کتاب ها و تصنیفات ارزشمند علامه ابوالهدی به خوبی می توان به جایگاه والای علمی و منزلتش در میان علما و دانشمندان قرن چهاردهم هجری پی برد. او افزون بر شرح های دامنه داری که بر کتب معروف فقهی و اصولی مانند شرح لمعه، ریاض المسائل و کفایة الاصول نوشت و حواشی مبسوطی که بر کتب رجالی مانند منهج المقال، معراج اهل الکمال، رجال ابن داود، رجال کشی و مانند آن نگاشت، خود در زمینه های فقه، اصول، رجال و هیئت، رسائل و کتاب های مستقلی پدید آورد و به نوآوری های بسیاری بویژه در دانش رجال حدیث دست یافت.
میرزا ابوالهدی به علم رجال و درایه عنایت ویژه ای داشت و در کسب آگاهی و نیز تألیف و تصنیف دربارة آن، رنج بسیاری برد. او در تشخیص و تمیز روات و اصحاب ائمه، علیهم السلام، تتبعی کافی و تبحری وافی داشت و حوزة تدریس او در این رشته، از هر جهت ممتاز و منحصر به فرد بود. فقیهان و محدثان نامدار جهان تشیع مانند علامه سید حسن صدرالدین کاظمی، میرزا ابوالهدی را « من افضل علماء الداریه و فقهاء الاحکام و الهدایه» برشمرده اند. آیت الله حاج سید عبدالهادی شیرازی معتقد است که میرزا ابوالهدی با نگارش سماءالمقال علم رجال را از جنبة نقل و حکایت به جایگاه تحقیق و درایه ترفیع داد و سید صدرالدین صدر نیز سماءالمقال را بی همتا و یگانه و آن را دربردارنده تحقیقات ارزشمند و موشکافی هایی گرانقدر دانسته است.
علامه ابوالهدی کلباسی، انگیزة اساسی خود در توجه به دانش رجال حدیث و صرف عمر در تدریس و تألیف دربارة آن را مهجور ماندن این علم و بی توجهی علما به آن دانسته و بر این باور بود که این دانش بیش از سایر علوم اسلامی مورد بی مهری قرار گرفته و باید به احیاء و زدودن غبار از چهرة آن پرداخت. از دیدگاه او دانش رجال یکی از ارکان مهم دانش های فقه و اصول بوده و شناخت آن و درک مسائل و مطالبش، برای نیل به درجة اجتهاد کاملاً لازم و ضروری است. بر همین اساس بوده است که علمای بزرگ امامیه از شیخ طوسی و علامه حلی و صاحب معالم تا میرداماد، آقا باقر بهبهانی (اصفهانی)، سید بحرالعلوم، حاجی کلباسی، سید شفتی و میرزا ابوالمعالی کلباسی توجه خاصی به دانش رجال حدیث داشته و آثار مهمی در این زمینه از خود به جای گذاشته اند( کلباسی، الفوائد الرجالیه، مخطوط؛ همو، رساله در علم رجال، مخطوط؛ همو، بدرالتمام، ص45؛ همو، اجازه نامة گروسی، مخطوط، کرباسی زاده، 1384، ص122-125).
آثار و تألیفات
1. یک دوره فقه استدلالی، شامل تمام ابواب فقه و به ترتیب مباحث شرح لمعه است.
2. «مسئله فی اعتبار الامتزاج فی تطهیر الماء»،
3. «رسالة فی العصیر العنبی و الزبیبی و التمری»،
4. «رسالة فی حکم لباس المشکوک فی الصلوة»،
5.« رسالة فی احکام الطلاق و اقسامه»
6. رسالة فی احکام العده و اقسامها
7. رسالة فی احکام المواقیت و القبله
8. مسئله فی الربا
9. رسالة فی منجزات المریض
10. رسالة فی العداله
11. رسالة فی احکام جمله در اختلف فی حالها فی زمان الغیبه کصلوة الجمعه و العیدین و اقامة الحدود
12.رسالة فی جمله المسائل المهمه المتعلقه بالحج
13. رسالة فی المواریث و منها تشریح القواعد الحسابیه
14. مسئله فی القضاء فی جواب المدعی علیه
15. رسالة فی اصالة الصحة فی العقود.
16. رسالة فی احکام الارض
17. رسالة در خمس و زکوة.
18. رسالة فی الصلوة فی الصدف و اللئالی المستخرجه منه.
19.رساله فی عدم شرطیه البلوغ فی جل الاحکام،
20.مسئله فی جواز العقد علی الصبیه قبل البلوغ لتحلیل النظر کلام.
21. رساله در معنای اخلاص در عبادات.
22. تعلیقات مبسوط بر ریاض المسائل آقا میر سید علی طباطبایی اصفهانی، بویژه کتاب المواریث آن.
23.شرح کتاب الارث روضه البهیة.
24. رساله در تبیین کیفیت تقسیم ترکه بر وراث،
25.حواشی بر شرح لمعه،
26. یک دوره مباحث مهم و اساسی اصول فقه،
27. رساله های کوچک و بزرگ در شرح مباحث کفایه الاصول استادش آخوند خراسانی
28. حواشی بر کفایة الاصول. این حواشی بر کفایه،
29. حواشی بر فرائدالاصول یا رسائل شیخ انصاری،
30. رسالة فی حجیة الاستصحاب.
31. رسالة فی المباحث اللغویه؛
32. رسالة فی مباحث المفاهیم؛ 33. رسالة فی التعارض و التعادل و التراجیح؛34. رسالة فی مبحث الضد؛35. رسالة فی الفرق بین النسخ و البداء؛ 36. رسالة فی حجیة الظن المطلق؛ 37. رسالة فی اقتضاء الامر الاجزاء و عدمه؛ 38. رسالة فی التخصیص و التقیید؛39. رسالة فی العام و الخاص؛40. رسالة فی ان الاصل فی العبادات الحرمة او الجواز؛41. رسالة فی ان النهی انما یقتضی فساد المنهی عنه ام لا که شامل عناوین زیر است:
الاولی ان النزاع فی المقام انما یطرد فی النهی التنزیهی ام لا
الثانیه: المنهی عنه من العبادات او المعاملات
الثالثه: انه انما یختص النزاع بما اذا کانت فی الشرع مقتضی لصحة المنهی عنه بل النزاع اعم منه و من غیره
الرابعه: انه ینقسم تعلق النهی علی اقسام
42. رسالة فی مسئله اجتماع الامر و النهی؛ 43. رسالة فی القیاس المنصوص العله؛ 44. رسالة فی الاستقراء؛ 45. رسالة فی العلم الاجمالی و التفصیلی؛ 46. رسالة فی ان الاوامر الواقعه فی الاحادیث الائمه علیهم السلام علی سبیل الوجوب أم لا؛ 47. رسالة فی المراد من الالفاظ هو المعانی الحقیقیة او المعانی العرضیه؛ 48. رسالة در دوران امر بین وجوب تعیینی و تخییری؛ 49. رسالة فی اصل البرائه؛ 50. رسالة فی حجیة الامارات؛ 51. رسالة فی الاجماع؛ 52. رسالة فی خبر الواحد؛ 53. رسائل متفرقه دیگر در سایر مباحث اصولی.
54. سماءالمقال فی تحقیق علم الرجال.
55. الصراط المستقیم فی التمیز بین الصحیح و السقیم.
56. زلات الاقدام فی التنبیه علی الاشتباهات الواقعه للعلماء فی المطالب الرجالیه
57. الدر الثمین فی تحقیق جملة من المصنفات و المصنفین.
58. رساله در تعریف موضوع و فایدة علم رجال.
59.فوائد الرجالیه،
60. رساله در شرح احوال و آثار علمای رجالی.
وفات و مدفن؛ میرزا ابوالهدی، در سال پایانی عمرش، احوال عجیب و مکاشفات و مشاهدات بسیاری داشت. در روزهای پایانی از دست دوشیزگان بهشتی سندس و استبرق دریافت نمود و در ندایی غیبی، آمادة سفر ابدی شد و مژدة دیدار دوست را شنید. او زمان دقیق فوت خود را می دانست و در ساعات پایانی عمر، منتظر زیارت اولیای حق بود. سرانجام لحظة دیدار محبوب فرا رسید و در نصف شب سه شنبه 27 ربیع الاخر1356ق/15تیر1316ش فرشتگان روح مطهر میرزا ابوالهدی را با خود به آسمان بردند. پیکر پاک او را در داخل بقعه پدر، جنب پدر و برادرش به خاک سپردند. میرزا حسن خان جابری انصاری ماده تاریخ فوت وی را چنین سروده است:
جاءالبشیر مهیمنا و مورخا
اتل السلام علی من اتبع الهدی

 

زهد و قناعت

استاد حسین عمادزاده در مورد مرحوم علامه میرزا ابوالهدی کلباسی می نویسد: «زهد و تقوی و ورع و انزوا و تقدس را به حد افراط رساندند. گویند بسیاری از تجار روغن و برنج و سایر هدایا و تحف می فرستادند و مدتها در هشت خانه می ماند تا انفاق می کردند و خود با همان نان و آش و شوربا و نان و کدوی پخته زندگی می کرد».