عبدالجواد خطیب

عبدالجواد خطیب

شهرت :

لسان الدین- خطیب
تاریخ وفات :
1319/02/10
مزار :
تکیه نزدیک آب انبار کازرنی
زمینه فعالیت :
شاعر,خوشنویس,خطیب و واعظ
عالم، خطیب خوشنویس و شاعر متخلص به «خطیب» و ملقب به لسان الدّین.
پدرش ملاّ عبدالله بن ملاّ محمّد حسین بن حسن ریزی لنجانی از فضلای اهل منبر بوده، در هفدهم رمضان 1315ق وفات یافته است و در نزدیک بقعة فیض تخت فولاد مدفون گردیده است.
عبدالجواد خطیب در شوال 1280ق به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی و سطح را در شهر اصفهان و نزد برخی از علما و فضلای این شهر از جمله شیخ محمد تقی نجفی (آقا نجفی)، حاج میرزا بدیع درب امامی، آخوند ملا عبدالکریم گزیو میرزا محمدحسن نجفی به پایان رساند. علاوه بر این وی در خط نسخ و در نستعلیق از شاگردان شناخته شدة میرزا عبدالرحیم افسر اصفهانی و فرزند او میرزا فتح الله خان جلالی به شمار می رود و همچنین در تعلیم رموز خط مخصوصاً کتیبه نویسی خود را مرهون تعلیمات میرزا ابوالقاسم طرب می دانست.
میرزا عبدالجواد خطیب در مدارس ملی اصفهان، سالیان دراز سمت معلمی داشت، از جمله در مدرسة قدسیه ( واقع در محلة جماله در نزدیکی مسجد حاج محمد جعفر آباده ای و امامزادة معروف به درب امام) به تعلیم قرآن و آموزش خط نستعلیق مشغول بود.
او که گاه به شاعری نیز می پرداخت، قطعات اخلاقی می سرود و در سرودن ماده تاریخ طبعی آماده داشت. مرثیه و ماده تاریخ های وفات برای بزرگان اصفهان از جمله آیت الله شیخ محمدتقی آقا نجفی، حاج آقا نورالله نجفی، شیخ محمدعلی ثقة الاسلام نجفی، شیخ احمد بیدآبادی، شیخ علی مدرس یزدی، ملا عبدالجواد باغبادرانیسروده است و همچنین ماده تاریخ ساخت آب انبار کازرونی، آب انبار مسجد رکن الملک و تاریخ چاپ کتاب اربعین هاشمیه بانو امین از اوست.
عارفچه چنین می نویسد: « میرزا عبدالجواد دارای معلوماتی کافی و فضائلی وافی بود. در خط نستعلیق از اساتید به شمار می رفت. از خطباء و واعظین اصفهانی بود که اغلب مجالس ختم، خطبة اختتام را او می خواند. طبع شعر روانی داشت. ماده تاریخ در وفات اکثر معاصرین گفته و اشعار مصیبت زیادی سروده است».
خطیب برخی حکایات ادبی و تاریخی را نیز در قالب شعر در آورده که نشانگر تسلط وی به ادبیات فارسی و عربی بویژه متون کهن و تاریخی است.
عبدالجواد خطیب با قرآن و عترت پیامبر (ص) مأنوس و مألوف بود و مناجات سحرگاهی او بالاخص در ماه مبارک رمضان هنوز ورد زبانهاست. در دو بیتی که در کنار عکس آن مرحوم به خط یکی از فرزندان ایشان است و کوتاه زمانی قبل از مرگ سروده، حاصل عمر خویش را به طور مجمل بیان نموده است.
یرخی معتقدند که کارکشتگی وی در خط بیش از مقام شاعری اوست، به همین لحاظ او را باید خطاط شاعر بنامیم. وی دیوان اشعاری که مشتمل بر سه هزار بیت داشته که اکنون در دست نیست. از جمله آثار بر جای مانده از عبدالجواد خطیب، اشعار اطراف ورودی آب انبار تکیة کازرونی که خط آن نیز از او است. این آب انبار در سال 1340ق احداث شده است و از بناهای مرحوم حاج محمّد حسین کازرونی به شمار می رود و در میان آثار و ابنیة موجود در قبرستان تخت فولاد قابل توجه است. بالای سر در دهانة ورودی آب انبار که با بیست پله به محل برداشتن آب منتهی می شود، صابونک هایی به رنگ فیروزه ای قرار دارد، که به خط عبدالجواد خطیب کتیبه ای بر کاشی قاجاری نگاشته شده و با بسم الله الرحمن الرحیم آغاز و در ادامه اشعاری از او که متضمن سلام بر امام حسین علیه السلام و لعنت بر یزید است به خط نستعلیق کتابت شده است.
از اشعار اوست:
معراج علی فراز أو أدنی شد/ در خم چو به دست مصطفی بالا شد
قوسین ز قامت نبی بیش نبود/ ره طی شد و او بر افق اعلی شد
اثر ماندگار دیگری در هنر خوشنویسی از خطیب در قسمت فوقانی سردر مدرسة صدر بازار اصفهان وجود دارد که به خط نستعلیق سفید بر زمینه مشکی معرّق در یک لوحه، حدیث معروف فضیلت علی( ع) بر زمینة مشکی گل و بوته دار نوشته شده است. از جمله فعالیت های اجتماعی عبدالجواد خطیب خدمات فرهنگی او است، بویژه این که وی مدتی در این باب در نهادهای آموزشی به سبک جدید به تدریس نوباوگان و دانش آموزان ابتدایی اشتغال داشته است.
با توجه به این که عبدالجواد خطیب از اساتید برجستة خط نسخ نیز به شمار می رفت، علاوه بر تدریس شرعیات و دروس ادبی به آموزش خوشنویسی در برخی نهادهای آموزشی اشتغال داشته است.
از نکات قابل تأمل در زندگی خطیب، همکاری او با حکومت در امر سربازگیری و عدم همراهی با علمای مهاجر به قم در اعتراض به این امر در سال 1346ق است.
وفات عبدالجواد خطیب در سن هشتاد سالگی و در تاریخ شب سه شنبه 21 ربیع الاول سال 1359ق/10 اردیبهشت1319ش بوده است و او را در سمت جنوبی آب انبار تکیة کازرونی به خاک سپردند. میرزا حبیب الله نیّر اشعاری در مرثیه و ماده تاریخ فوت وی سروده است.
خطیب دارای شش فرزند بوده است، چهار پسر و دو دختر، پسران او به نام های عبدالوهاب، عبدالکریم، میرزا علی و میرزا مرتضی بوده و دختران راضیه و مرضیه نام داشته اند. بعضی از فرزندان و نوادگان وی در خدمت به فرهنگ و تعلیمات در جامعة اصفهان نقش مؤثری داشته اند مثل میرزا علی خطیب که از فرهنگیان و خوشنویسان اصفهان بود در کنار پدرش مدفون است .

مشروح زندگی نامه
عالم، خطیب خوشنویس و شاعر متخلص به «خطیب» و ملقب به لسان الدّین.
پدرش ملاّ عبدالله بن ملاّ محمّد حسین بن حسن ریزی لنجانی از فضلای اهل منبر بوده، در هفدهم رمضان 1315ق وفات یافته است و در نزدیک بقعة فیض تخت فولاد مدفون گردیده است.
عبدالجواد خطیب در شوال 1280ق به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی و سطح را در شهر اصفهان و نزد برخی از علما و فضلای این شهر از جمله شیخ محمد تقی نجفی (آقا نجفی)، حاج میرزا بدیع درب امامی، آخوند ملا عبدالکریم گزیو میرزا محمدحسن نجفی به پایان رساند. علاوه بر این وی در خط نسخ و در نستعلیق از شاگردان شناخته شدة میرزا عبدالرحیم افسر اصفهانی و فرزند او میرزا فتح الله خان جلالی به شمار می رود و همچنین در تعلیم رموز خط مخصوصاً کتیبه نویسی خود را مرهون تعلیمات میرزا ابوالقاسم طرب می دانست.
میرزا عبدالجواد خطیب در مدارس ملی اصفهان، سالیان دراز سمت معلمی داشت، از جمله در مدرسة قدسیه ( واقع در محلة جماله در نزدیکی مسجد حاج محمد جعفر آباده ای و امامزادة معروف به درب امام) به تعلیم قرآن و آموزش خط نستعلیق مشغول بود.
او که گاه به شاعری نیز می پرداخت، قطعات اخلاقی می سرود و در سرودن ماده تاریخ طبعی آماده داشت. مرثیه و ماده تاریخ های وفات برای بزرگان اصفهان از جمله آیت الله شیخ محمدتقی آقا نجفی، حاج آقا نورالله نجفی، شیخ محمدعلی ثقة الاسلام نجفی، شیخ احمد بیدآبادی، شیخ علی مدرس یزدی، ملا عبدالجواد باغبادرانیسروده است و همچنین ماده تاریخ ساخت آب انبار کازرونی، آب انبار مسجد رکن الملک و تاریخ چاپ کتاب اربعین هاشمیه بانو امین از اوست.
عارفچه چنین می نویسد: « میرزا عبدالجواد دارای معلوماتی کافی و فضائلی وافی بود. در خط نستعلیق از اساتید به شمار می رفت. از خطباء و واعظین اصفهانی بود که اغلب مجالس ختم، خطبة اختتام را او می خواند. طبع شعر روانی داشت. ماده تاریخ در وفات اکثر معاصرین گفته و اشعار مصیبت زیادی سروده است».
خطیب برخی حکایات ادبی و تاریخی را نیز در قالب شعر در آورده که نشانگر تسلط وی به ادبیات فارسی و عربی بویژه متون کهن و تاریخی است.
عبدالجواد خطیب با قرآن و عترت پیامبر (ص) مأنوس و مألوف بود و مناجات سحرگاهی او بالاخص در ماه مبارک رمضان هنوز ورد زبانهاست. در دو بیتی که در کنار عکس آن مرحوم به خط یکی از فرزندان ایشان است و کوتاه زمانی قبل از مرگ سروده، حاصل عمر خویش را به طور مجمل بیان نموده است.
یرخی معتقدند که کارکشتگی وی در خط بیش از مقام شاعری اوست، به همین لحاظ او را باید خطاط شاعر بنامیم. وی دیوان اشعاری که مشتمل بر سه هزار بیت داشته که اکنون در دست نیست. از جمله آثار بر جای مانده از عبدالجواد خطیب، اشعار اطراف ورودی آب انبار تکیة کازرونی که خط آن نیز از او است. این آب انبار در سال 1340ق احداث شده است و از بناهای مرحوم حاج محمّد حسین کازرونی به شمار می رود و در میان آثار و ابنیة موجود در قبرستان تخت فولاد قابل توجه است. بالای سر در دهانة ورودی آب انبار که با بیست پله به محل برداشتن آب منتهی می شود، صابونک هایی به رنگ فیروزه ای قرار دارد، که به خط عبدالجواد خطیب کتیبه ای بر کاشی قاجاری نگاشته شده و با بسم الله الرحمن الرحیم آغاز و در ادامه اشعاری از او که متضمن سلام بر امام حسین علیه السلام و لعنت بر یزید است به خط نستعلیق کتابت شده است.
از اشعار اوست:
معراج علی فراز أو أدنی شد/ در خم چو به دست مصطفی بالا شد
قوسین ز قامت نبی بیش نبود/ ره طی شد و او بر افق اعلی شد
اثر ماندگار دیگری در هنر خوشنویسی از خطیب در قسمت فوقانی سردر مدرسة صدر بازار اصفهان وجود دارد که به خط نستعلیق سفید بر زمینه مشکی معرّق در یک لوحه، حدیث معروف فضیلت علی( ع) بر زمینة مشکی گل و بوته دار نوشته شده است. از جمله فعالیت های اجتماعی عبدالجواد خطیب خدمات فرهنگی او است، بویژه این که وی مدتی در این باب در نهادهای آموزشی به سبک جدید به تدریس نوباوگان و دانش آموزان ابتدایی اشتغال داشته است.
با توجه به این که عبدالجواد خطیب از اساتید برجستة خط نسخ نیز به شمار می رفت، علاوه بر تدریس شرعیات و دروس ادبی به آموزش خوشنویسی در برخی نهادهای آموزشی اشتغال داشته است.
از نکات قابل تأمل در زندگی خطیب، همکاری او با حکومت در امر سربازگیری و عدم همراهی با علمای مهاجر به قم در اعتراض به این امر در سال 1346ق است.
وفات عبدالجواد خطیب در سن هشتاد سالگی و در تاریخ شب سه شنبه 21 ربیع الاول سال 1359ق/10 اردیبهشت1319ش بوده است و او را در سمت جنوبی آب انبار تکیة کازرونی به خاک سپردند. میرزا حبیب الله نیّر اشعاری در مرثیه و ماده تاریخ فوت وی سروده است.
خطیب دارای شش فرزند بوده است، چهار پسر و دو دختر، پسران او به نام های عبدالوهاب، عبدالکریم، میرزا علی و میرزا مرتضی بوده و دختران راضیه و مرضیه نام داشته اند. بعضی از فرزندان و نوادگان وی در خدمت به فرهنگ و تعلیمات در جامعة اصفهان نقش مؤثری داشته اند مثل میرزا علی خطیب که از فرهنگیان و خوشنویسان اصفهان بود در کنار پدرش مدفون است .