میر سید محمد عبدالحسیب علوی عاملی

میر سید محمد عبدالحسیب علوی عاملی

شهرت :

میر سید محمد عبدالحسیب علوی عاملی
تاریخ وفات :
1/01/1121
مزار :
تکیه سید رضی
زمینه فعالیت :
عالم فاضل
فرزند میر سید احمد، عالم فاضل محقق، در قرن یازدهم و دوازدهم هجری است. وی مدتی امام جماعت مسجد جامع عباسی بوده و در فقه، اصول، حدیث، تفسیر، ادبیات و حکمت مهارت داشت، و عالمی عابد و زاهد بود. از آثار وی «ترجمةالصلاة» به فارسی، «تقدیس الانبیا و تمجید الاولیا» و«عرش سما التوفیق» در تفسیر به فارسی است. وی در سال 1121ق فوت و نزدیک پدرش به خاک سپرده شد. مزار وی ازبین رفته است. سنگ یادبودی برای این عالم بزرگ در تکیه نصب شده است
مشروح زندگی نامه
فرزند میر سید احمد بن زین العابدین علوی است که این زین العابدین از علمای جبل عامل بود و پس از چندی به قصد تحصیل به نجف اشرف مهاجرت کرد و سپس داماد محقق کرکی گشت. میر سید احمد علوی پدر صاحب ترجمه نیز، داماد و پسر خالة حکیم ثالث، میرداماد است که علاوه بر افتخار دامادی میرداماد بزرگترین شاگرد مکتب یمانی میرداماد و بزرگ وارث علمی اوست. از این رو با توجه به آن که تنها فرزند میرداماد، مادر صاحب ترجمه است و از سوی پدر و مادر حفید محقق کرکی نیز هست و پدر او وارث حکمت یمانی میرداماد است، تنها وارث علمی میرداماد در آن دوران، میر عبدالحسیب است. علی رغم آن که صاحب ترجمه در عصر خود صاحب عنوان بوده، متأسفانه از سال تولد و چگونگی زندگی وی اطلاع دقیقی در دست نیست. با توجه به فوت میرداماد در سال 1041ق و دامادی علوی عاملی در سالیانی پیش از آن، تولد وی را می توان قبل از 1040ق پیش بینی کرد. تاریخ وفات وی نیز همچو تاریخ تولدش، دقیقاً معلوم نیست و تنها در گزارش ما دو نقل متعارض از سید مصلح الدین مهدوی هست که ابتدا در «تذکرة القبور»، وفات او در 1133ق دانسته شده و سپس در کتاب «سیری در تاریخ تخت فولاد اصفهان»، در سال 1121ق و گفته شده است. بنابر اسناد شفاهی خانوادگی که به همین دو کتاب راه یافته، مدفن وی در کنار پدر خویش در تکیة آقا رضی مجاور تکیة خوانساریها و صاحب روضات گزارش شده که هم اکنون هیچ اثری از این دو مدفن باقی نیست، و چه بسا اصل این گزارش مشکوک باشد.
آثار؛ 1. «تبصرة المجتهدین فی استظهار حجب استارالیقین»، در بیان حجیت اجماع و نماز جمعه؛ زیرا از ادلة مثبت نماز جمعه ادعای اجماع بر آن بوده که تحلیل حکم اجماع به نوعی موجب تغییر حکم در وجوب نماز جمعه و عدم آن می گردیده است. از این رساله یک نسخه در کتابخانه مرعشی نجفی، مجموعة ش5338 نگهداری می شود .
2. «تقدیس الانبیاء و تمجیدالاوصیاء» در تنزیه انبیاء و ائمه معصومین و اثبات عصمت در آنها. پدر نامبرده نیز در کتاب «لطائف غیبی» فصل مُشبعی را به همین بحث اختصاص داده و تمامی آیاتی را که به نوعی بیانگر عدم عصمت و سهو در ساحت انبیاء است، پاسخ داده است، از این رو بازخوانی این دو اثر و میزان نوآوریهای آن بایستة پژوهشی است. این رساله نسخه ای در کتابخانة اهدایی دکتر مشکات، نگاشتة ذی القعده 1069ق موجود است.
3. «الجواهرالمنثورة فی الادعیة المأثورة»، مشتمل بر برخی از ادعیه و حرزهای مجرب. این اثر تا اندازه ای به اقتفای کتاب «اربعه ایام» بزرگ نیای وی میرداماد به رشتة تحریر درآمده است.
4. «سدرة المنتهی والعطیة العظمی»، در اصول دین. این اثر مفصل و بسیار بدیع عرضة یک دور کلام استدلالی بر بنیاد مبانی عرفانی و اصول حکمت یمانی است و یکی از شاهکارهای کلامی عصر صفوی است.
5. «شرح دعای سیفی»، این رساله که بنا به گفتة صاحب الذریعه، در نجف موجود بوده است، بایستی همان شرح دعای سیفی کبیر یا حرز یمانی باشد که یکی از راویان و مجیزان ذکر آن، میرداماد است؛ زیرا بنابر نظر اهل دعا، این دعای مفصل که به صورت اربعین با کیفیات محیطی خاص بایستی اجراء شود، نیاز به اجازة خاص دارد که بظاهر صاحب ترجمه از مجازان و اجازه دهندگان آن است.
6. «رساله در ارث یا فرائض» موجود در کتابخانة مجلس.
7. «صراط الزاهدین»، مجموعه ای در ادعیة ماه های سال موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی.
8. «عرش الایقان فی شرح تقویم الایمان»، شرحی است بر کتاب فلسفی «تقویم الایمان» جد خویش میرداماد، که در آن از «کشف الحقایق» پدرش در شرح همین اثر بهرة فراوان برده است.
9.«عرش سماءالتوفیق»، تفسیری است فارسی بر قرآن کریم تا اواسط سورة بقره که حاوی مقدمه ای بسیار مبسوط در مباحث علوم قرآنی است که در آن روزگار به نوعی بدیع است. نسخ آن در کتابخانه سید محمدعلی روضاتی، کتابخانه آیت الله بروجردی در کرمانشاه و مرکز احیاء میراث اسلامی موجود است.
10. «غوامض الصلاة » در اسرار نماز؛ موجود در کتابخانة آیت الله مرعشی.
11.«الفطرة الملکوتیه فی شرح کتاب الاثنی عشریه»، که این شرحی بر «اثنی عشریة» فقهی شیخ بهایی می باشد.
12.«قواعدالسلاطین»، نگاشته ای ادبی در آئین کشورداری یا همان سیاست المدن است که مشتمل بر مطالب تاریخی در خور توجهی است و عملاً می توان آن را هم عرض آثاری چون «سیاست نامة» خواجه نظام الملک، «نصیحة الملوک» غزالی، «اخلاق ناصری» خواجه نصیرالدین طوسی دانست.
13.«الکبائر» یا گناهان کبیره، رساله ای است کوتاه در شناخت گناهان کبیره که بنا به گفته صاحب الذریعه در سال 1083ق تحریر شده است نسخ آن در کتابخانة اصغر مهدوی موجود است.
14. «مسلک النجاة»، تنها گزارش ما از آن نقل آقا بزرگ تهرانی در «الذریعه»، است که نام آن را از کتاب «صراط الزاهدین» وی برگرفته است.
15. «مناهج الشارعین». این اثر در عصر قاجار توسط عبدمناف بن محمد سلماسی با نام «منتخب المناهج» تلخیص شده است. از این رساله نسخه های متعددی در کتابخانه های مرکز احیاء میراث اسلامی، کاظمینی یزد، گلپایگانی قم، مدرسه سلطانی کاشان، مسجد اعظم قم و دانشگاه تهران گزارش شده است.
فرزندان؛ 1. سید زین العابدین.
2. سید صدرالدین نویسندة حواشی تقدیسات، که وی نیز فرزندی به نام میرزا غیاث الدین احمد متخلص به « خیال» دارد که به اشتباه در «ریاض-العارفین»، و به تبع در «الذریعه»، به اشتباه خلف میرزا صدرا فرزند میرداماد قلمداد شده است.
3. میر محمد اشرف، صاحب کتابهای مشهوری همچون «علاقة التجرید» در شرح فارسی «تجریدالاعتقاد» و «فضائل السادات». حزین لاهیجی دربارة او گفته است:« میرزا اشرف خلف مرحوم میرزا عبدالحسیب، حبیبه زادة سیدالحکماء امیر محمدباقر داماد[...] به علو حسب و نسب معروف و به فضایل نفسانیه موصوف بود، روزگاری به عزت و احتشام در اصفهان گذرانید[...] به حکم وراثت در مراتب علمی افادت پناه و بر معارف ذوقی آگاه بود و در سخن فهمی صاحب دستگاه گاهی التفات به گفتن شعر می فرمود».