محمدسعید فدای اردستانی

محمدسعید فدای اردستانی

شهرت :

فدای اردستانی
تاریخ وفات :
1/01/1267
مزار :
تکیه ملک
زمینه فعالیت :
شاعر
فرزند محمدمهدی، عارف و عالم شاعر معروف، از سادات منسوب به سید روح الله اردستانی است. او از شاگردان خاص سید شفتی بوده، در تهران ساکن و مورد توجه فتحعلی شاه، قرار گرفته است. شاعری بسیار شیرین زبان و عرفان منش بود. اواخر عمر به اصفهان بازگشت و در سال1267ق فوت شد. پیکرش در کنار قبر ملامحمدصادق اردستانی، دفن نمودند و در سال 1315ش با انتقال پیکر ملا محمدصادق به تخت فولاد، پیکر او را نیز در تکیه ملک به خاک سپردند.
مشروح زندگی نامه
فرزند محمد مهدی، از سادات منسوب به سید روح الله اردستانی و از احفاد برادر حکیم الملک اردستانی است که بانی مدرسة کاسه گران اصفهان است و او را به غلط، بانی مسجد حکیم اصفهان نیز گفته اند. حکیم الملک، طبیب دربار محمد شاه و اورنگ زیب، پادشاهان هندوستان، بوده است.
فدا ظاهراً سال 1204 در اردستان به دنیا آمد. مقدمات علمی را در همان جا آموخت و در حدود سال1224ق تا 1230ق عازم کربلا شده و هفت سال در آن جا به کسب کمالات و علوم منقول و معقول پرداخت. آنگاه به اصفهان آمد و همان جا متوطن گردید و به تدریس و سرودن شعر پرداخت. اندک اندک نحوة تدریس او مورد توجه قرار گرفت و زبان زد شد. هم زمان، در درس های دورة عالی سید شفتی نیز شرکت جست و جزو تلامیذ خاص الخاص فقه و اصول سید درآمد؛ به طوری که سید به او خانه ای به قیمت سیصد تومان فروخت. در ضمن، با امام جمعه میر سید محمد مراوده داشت و پیداست در اصفهان با اعزاز زندگی می کرده است.
پس از چندی به اشارة فتحعلی شاه، به دربار تهران، رفت و آمد پیدا کرد و مورد عنایت ویژة خاقان قرار گرفت. تا جایی که پیوسته و همه روزه، مصاحب خاقان و جمیع امرا و وزرا و خوانین دربار بود. یک بار، در ازای چامه ای در وصف حصار شهر نجف – که به همت حاج محمد حسین صدراعظم اصفهانی ساخته شده بود-، چهارصد تومان از او صله گرفت.
پس از مرگ خاقان، جزو ستایشگران ویژة محمد شاه در می آید و شاه و حاکم منصوب او- منوچهر خان معتمدالدولة گرجی- را بارها ستایش می کند؛ به گونه ای که تنها در «تذکرة مدایح المعتمدیه»- که به گفتة مصنفش، فدا در زمان تألیف آن یعنی 1259ق، پنجاه و پنج سال سن داشته است- هفده قطعه شعر با 441 بیت در ستایش معتمدالدوله سروده است.
ولی از برخی از تذکره ها پیداست که او از جوانی نیز در دارالخلافة تهران حضور داشته است. فاضل خان گروسی قبل از1234ق از دیدار و مصاحبتش در تهران و نیز سلامت درک، استقامت سلیقه، صباحت لقا و خجستگی سیرت و اعتدال مزاج و طبعش خبر می دهد.
اما وقتی هم که از امام جمعه رنجید، او را هجو کرد و شجاعانه هجویة خود را در برابر امیر کبیر در کاشان خواند. به همین دلیل می توان گفت شاید وی تا هفتاد سالگی- یعنی حدود اوایل سلطنت ناصرالدین شاه- زیسته باشد. اواخر عمر به اصفهان آمد و به گفتة محیط طباطبایی، میرزا محمد علی وفا زواره ای، او را ناظر بر اجرای وصیت خود کرد. فدا چند سالی پس از مرگ دوست و هم ولایتی خود وصیت کرد که او را کنار قبر ملا محمد صادق اردستانی پلوی- مراد خود- دفن کنند. مزار هر دوی آنها تا دهه های اخیر در جنب پل خواجوی اصفهان واضح بوده و پس از توسیع آن جا، بازماندة هر دو منتقل شد. هم اکنون مزار فدا، در تکیة ملک (گلستان شهدا) واقع شده است.
دیوان خطی فدا با قلم خوش نوة او، در کتابخانة شخصی موجود است و حاوی ستایش نامه هایی است که نام برخی از ممدوحان آن، در ضمن این مقاله ذکر شد. به جز آن غزلیات، ماده تاریخ ها و مراثی متعدد دارد. ذکری از او در بیشتر تذکره های مشهور قرن سیزدهم موجود است که مجموعاً چیزی بیشتر از مطالب ذکر شده، در آن به چشم نمی خورد.