سیدمحمدحسن مجتهدموسوی اصفهانی

سیدمحمدحسن مجتهدموسوی اصفهانی

شهرت :

مجتهدموسوی اصفهانی
تاریخ وفات :
1/05/1263
مزار :
تکیه سادات مهدوی
زمینه فعالیت :
عالم فقیه
عالم فاضل و فقیه محقق، جامع معقول و منقول. فرزند سید محمدتقى موسوی یزدی معروف به مستجاب الدعوة،
سید محمدحسن در حدود سال 1207ق متولد شد. در اصفهان نزد عمویش سید حسین موسوی، حاج محمدابراهیم کلباسى، حاج سید محمدباقر شفتی، شیخ محمدتقی رازى تحصیل کرده و به درجات عالی علم و اجتهاد رسید.
استادش حاجی کلباسی علاقة زیادی به او داشته و در زمانی که فتحعلی شاه به اصفهان آمده و در مجلس درس حاجی به عنوان بازدید وارد شده بود، از او پرسیده بود که کدامیک از شاگردان شما افضل می باشند؟ حاجی فرموده بود: افتخار من به حسنینم می باشد. یعنی سید محمدحسن مذکور و علامه میر سید حسن مدرس.
وی کتب و رسائل زیادی را نیز به خط خود استنساخ کرده و بر آنها حواشی زده.
آقا سید محمدحسن در بین علمای اصفهان ارادت غریبی به حاجی کلباسی داشت و پس از وفات او مجلس درسی در مدرسة شاه زاده ها تأسیس نموده و در آن به تدریس پرداخت؛ ولی تقدیر با تدبیر موافق نیفتاده و در جمادی الاول 1263ق وفات کرد و در تخت فولاد نزد پدر بزرگوار خود مدفون شد.

مشروح زندگی نامه
عالم فاضل و فقیه محقق، جامع معقول و منقول. فرزند سید محمدتقى موسوی یزدی معروف به مستجاب الدعوة، فرزند سید محمدسعید بن محمدصادق بن ابوالقاسم بن محمدباقر موسوی اصفهانی خواجوئی.
خاندان؛ اصل این خانواده از سادات موسوی اصفهانی و در این شهر در محلة خواجو ساکن بوده و ظاهراً در زمان فتنه افغانها به یزد رفته و پس از چندی سکونت در آنجا در سدة یازدهم یکی از آنها که از اجداد صاحب عنوان بوده، باز به اصفهان برگشته و با دختر ملا محمدصالح مازندرانی شارح کافی و معالم و غیره ازدواج نموده است. پدرش سید محمدتقی از زهاد زمان بوده و سالیان آخر عمر را مجرداً در یکی از حجرات مسجد حکیم اصفهان به سر می برده و حاجی کلباسی نسبت به وی اظهار علاقه می نموده است. وی در ادبیات عرب تبحر داشته و نزد جمیع علمای اصفهان خصوصاً حاجی کلباسی و سید شفتی مسموع القول و مقبول الشهادة بوده است. سید مصلح الدین مهدوی می نویسد: «بر حسب آنچه مرحوم خلدمقام حجة الاسلام حاجی میرزا محمدحسن نحوی، عموزاده، می فرمودند: قریب نود سال عمر کرده و تا سال 1236ق حیات داشته است».
جدش سید محمدصادق در تخت فولاد اطاق سوم تکیة میر محمداسماعیل خاتون آبادى مدفون و سنگ نوشتة مزارش چنین است: «هذا المرقد الشریف و المدفن اللطیف للسید الفاضل العالم الکامل العامل، زبدة الفضلاء الکرام و نتیجة السادات العظام، الذى لن تلد الأیام مثله و عدیله، و لم یوجد فى الدهر نظیره و شبیهه، و قد ارتحل من دار الفناء إلى دارالبقاء و ألحق بآبائه و إجداده الطاهرین، میر محمدصادق الموسوى طاب ثراه، و کان ذلک فى شهر شعبان المعظم من شهور سنة ثلاث و مأتین بعد الألف 1203».
جد دیگرش سید ابوالقاسم است که در «وقایع السنین و الأعوام» می نویسد: «وفات مرحمت و غفران پناه، جنت و رضوان آرامگاه، السید الفاضل الکامل، العالم العامل التقی، رفع الله درجته، السید أبوالقاسم خواجوئی، رحمه الله، در شب سه شنبه هشتم شهر رجب المرجب سنه1191». سید ابوالقاسم در تکیه ای مخصوص در تخت فولاد مدفون بوده که اکنون از بین رفته است. او فرزند محمدباقر بن ابوالقاسم بن سید محمدباقر موسوی، از شاگردان علامه مجلسی بوده و در 25 جمادی الثانی 1111ق وفات یافته در اراضی جنوبی تکیه خاتون آبادی ها دفن گردیده است.
تولد و تحصیلات؛ سید محمدحسن در حدود سال 1207ق متولد شد. در اصفهان نزد عمویش سید حسین موسوی، حاج محمدابراهیم کلباسى، حاج سید محمدباقر شفتی، شیخ محمدتقی رازى، علامه سید صدرالدین عاملى، حاج ملا على نورى، آخوند ملا محمدعلی نوری، ملا اسماعیل واحدالعین و میرزا ابوطالب اصفهانی صاحب «حاشیه سیوطی» تحصیل کرده و به درجات عالی علم و اجتهاد رسید.
سید مصلح الدین مهدوی می نویسد: «مکرر خدمت مرحوم آقا سید صدرالدین عاملی اصفهانی می رسیده و از ایشان کسب فضائل می فرموده است، چنانچه خلدمقام حجت الاسلام حاج میرزا محمدحسن نحوی، عموزاده، از قول مرحوم آقا میرزا محمدباقر خوانساری اصفهانی نقل می فرمودند».
استادش حاجی کلباسی علاقة زیادی به او داشته و در زمانی که فتحعلی شاه به اصفهان آمده و در مجلس درس حاجی به عنوان بازدید وارد شده بود، از او پرسیده بود که کدامیک از شاگردان شما افضل می باشند؟ حاجی فرموده بود: افتخار من به حسنینم می باشد. یعنی سید محمدحسن مذکور و علامه میر سید حسن مدرس.
معتمدالدوله منوچهرخان گرجی حاکم اصفهان نه تنها با او رابطه حسنه نداشته که همواره در مقام اذیت و آزار او بوده، و در سال 1249ق که وی از طرف علمای اصفهان برای عرض تعزیت به فتحعلی شاه در وفات نایب السلطنه به طهران رفته بوده، خانه اش مورد دستبرد و غارت عمال منوچهرخان واقع شد از این رو وی به دادخواهی به طهران رفت و مدتی در آنجا ساکن شد. سپس رهسپار عتبات شد. در این راه یک ماه نزد آقا محمدجعفر فرزند آقا محمدعلی بهبهانی در کرمانشاه ماند. در عتبات عالیات مدت دو سال به تحصیل مشغول شد تا این که فی الجمله املاکی در عوض اموال مسروقه به وی داده شد. او به اصفهان بازگشت و تا آخر عمر به تألیف و تحقیق پرداخت و در مسجد ذکرالله اقامه جماعت می نمود.
اجازات؛ وی از چند تن از علمای بزرگ اجازة اجتهاد و روایت دریافت کرد. از جمله ایشان: 1. آقا سید محمدرضا فرزند علامه سید محمدمهدى بحرالعلوم 2. علامه سید صدرالدین موسوی عاملى 3. آخوند ملا محمدمهدى قمبوانى 4. میرزا محمدمهدى نایب الصدر 5. میرزا زین العابدین خوانساری، پدر صاحب روضات 6. آقا محمد رضی 7.سید محمدکاظم رشتی.
آثار؛ سید محمدحسن آثار فراوانی از خود به یادگار نهاده است، از جمله: 1. «مهجة الفؤاد» در شرح «ارشاد» علامه حلى در 14 جلد 2. «الجامع-الفقهى» در 6 جلد 3. «فرائدالاصول» که در روز سه شنبه 18 شوال 1250ق در اصفهان به پایان رسانید.
وی کتب و رسائل زیادی را نیز به خط خود استنساخ کرده و بر آنها حواشی عالمانه نگاشته که از آن جمله است:
1.«حاشیه بر حاشیه سیوطی» میرزا ابوطالب اصفهانی 2.«حاشیه بر شرح لمعه» 3. «حاشیه بر شوارع الهدایه» تألیف حاج محمدابراهیم کلباسی 4. «حاشیه بر شوارق الالهام» 5. «حاشیه بر قوانین الحکمه» 6. «حاشیه بر رسالة عدم جواز تقلید میت» تألیف حاج محمدابراهیم کلباسی 7. «حاشیه بر رسالة حجیت مظنه» تألیف سید محمد مجاهد 8. «حاشیه بر صمدیه». از دیگر آثار وی: 9. « رسالة جبتیه» 10.«رساله در اختلاف معانی الفاظ شرعیه» 11. «رساله در جنات ام ولد» 12.« رساله در شیربها»13. «رساله در حکم زنی که خود را بلامانع معرفی کند» 14. «رساله در احیای موات» 15. «رساله در شرط ضمن العقد» 16. «رساله در تسامح ادله سنن» 17. «رساله در معرفت خدا و پیامبر و امام علیه السلام» 18. «رساله در رد مظالم» 19. «رساله در انفراد طلاق به عوض خلع» 20. «رساله در اعجاز قرآن» 21. « سؤال و جواب در ارث» 22. «شرح مبحث مشکوک» کتاب «منهاج الهدایه» استادش حاج محمدابراهیم کلباسی، 23. «شرح کتاب مراح الارواح» در صرف 24. «شرح تهذیب المنطق» تفتازانی 25.«نصایح العلماء» در نصیحت خطاب به فرزندش حاج سید مهدی نحوی این رساله به کتابت سید مصلح الدین مهدوی می باشد. 26. « مناسک حج» ناتمام 27. «رساله در اصالت برائة»، ناتمام 28. «شرح بر شرح رضی شافیه» 29. « اصول الایمان».
آقا سید محمدحسن در بین علمای اصفهان ارادت غریبی به حاجی کلباسی داشت و پس از وفات او مجلس درسی در مدرسة شاه زاده ها تأسیس نموده و در آن به تدریس پرداخت؛ ولی تقدیر با تدبیر موافق نیفتاده و در جمادی الاول 1263ق وفات کرد و قلب طالبین علم را جریحه دار نمود.
علامه میر سید حسن مدرس متصدی غسل و کفن وی شده، و آقا محمدمهدی کلباسی بر او نماز گزارد و در تخت فولاد نزد پدر بزرگوار خود مدفون شد.
مهدوی می نویسد: «مرحوم خلدمقام حجت الاسلام حاجی میرزا سید محمدحسن نحوی، عموزاده، می فرمودند که مرحوم جد در حین وفات به سن پنجاه و پنج بوده اند، و این مطلب را از قول والد خویش نقل می کردند».