میرزا علی مشفقی

میرزا علی مشفقی

شهرت :

میرزا علی مشفقی
تاریخ وفات :
1357/12/21
مزار :
تکیه گلزار
زمینه فعالیت :
شاعر,ادیب
اديب کامل و شاعر خطاط.
فرزند مشهدی میرزا، متولد 1279ش، ادیب شعرشناس و شاعر خطاط. مشهور به «معلم». از محضر میرزا نصرالله شهاب لاوی، میرزا یحیی مدرس بیدآبادی، میرزا عباس خان شیدا و حاج آقا رحیم ارباب استفاده نموده، در زمره ادبا و فضلای مشهور بوده است. حجره او در مسجد حکیم، محل اجتماع فضلا و ادبا و مداحان بود. نظم، تقوا، تواضع، سخاوت و سادگی و صفای روح از ویژگی های آن مرد وارسته بود. در علوم غریبه مهارت کامل داشت و از جمله پیش گویی های او این بود، که پیروزی انقلاب اسلامی و بازگشت امام خمینی به ایران را از مسلمات می دانست. خود از اساتید هیئت و نجوم بود. از آثارش «استخراج تقویم اوقات شرعی ایران» و «خزائن شکن» منتخب آثار شعرای اصفهان است. وی سرپرست هیئت مداحان اصفهان بود، و بسیاری از مداحان و شعرای اصفهان از محضر پرفیض او علم و ادب آموخته اند. وی در 21 اسفند1357ش دیده از جهان فروبست
مشروح زندگی نامه
ادیب کامل و شاعر خطاط. فرزند مشهدی میرزا، در ماه رمضان 1279ش در محلة مسجد حکیم اصفهان متولد شد. او چهارمین فرزند خانواده و مورد توجه خاص پدر بود. در کودکی پدر خود را از دست داد و با تحمل ناملایمات فراوان به کسب علم و معرفت پرداخت. وی رسماً طلبه نبود؛ ولی با پشتکار و علاقه زیاد به فراگیری علوم گوناگون از جمله ادبیات عرب، فقه، حکمت، حساب، هیئت و نجوم و علوم غریبه پرداخت و در زمرة ادبا و فضلای مشهور قرار گرفت. مدتی نیز در قم و مشهد مقدس سکونت نمود و پس از مدت ها مطالعه و آشنایی با علمای اسلام به زادگاه خویش بازگشت و در حجره ای در مسجد حکیم ساکن شد. برخی از اساتید او عبارتند از: میرزا عبدالحسین مشفق؛ میرزا نصرالله شهاب لاوی؛ میرزا یحیی مدرس بیدآبادی؛ میرزا عباس خان شیدا و حاج آقا رحیم ارباب.
مشفقی از محضر پربار ارباب بهرة بسیار برده بود و حاج آقا رحیم ارباب که به کمالات علمی او واقف بود، وی را به معلم اصفهانی ملقب نمود.
مشفقی در یکی از حجرات مسجد حکیم اصفهان ساکن بود و منزلی نیز در جوار مسجد حکیم داشت. حجرة او محل اجتماع فضلا و ادبا و شعرا و مداحان بود و شعرایی همچون محمد حسین صغیر و رجبعلی گلزار در آن محفل شرکت می کردند.
نظم، تقوا، تواضع، سخاوت و سادگی و صفای روح از ویژگی های آن مرد وارسته بود. وی در علوم غریبه مهارت کامل داشت و از جمله پیش گویی های او این بود که پیروزی انقلاب اسلامی و بازگشت امام راحل به ایران را از مسلمات می دانست. متاسفانه وی تنها 29 روز از بهاران انقلاب را دید و در 21 اسفند 1357ش در سن 78 سالگی چشم از جهان فرو بست.
مشفقی از اساتید علوم هیئت و نجوم بود. به گفته حاج آقا رضا مشکین وی در مسجد نو بازار با حضور علمای بزرگی همچون شیخ عباسعلی ادیب و شیخ محمدباقر زند کرمانی و مجدالعلمای نجفی به مباحثات نجومی می پرداخت.
از آثار میرزا علی مشفقی موارد زیر را می توان اشاره کرد:
1. « استخراج تقویم اوقات شرعی ایران»؛ 2. «رساله در احوال شعرا» که نام و نمونه شعر سی نفر از شعرا را با خط زیبای خود برای سید مصلح الدین مهدوی مرقوم نموده است؛ 3. «کتابت دیوان سید مرتضی نعمت اللهی»؛ 4. «ترتیب و تدوین دیوان میرزا یحیی مدرس بیدآبادی»؛5. « تنظیم مصیبت نامه صغیر اصفهانی»، که قسمت هایی از آن قبلا به نام های «ریاض الحسینی» و «ریاض-الائمة» به چاپ رسیده بود؛ 6. «مخزن المصائب» یا «خزائن شکن» که منتخب آثار شعرای اصفهان در مصیبت حضرت سید الشهداء، علیه السلام، است.
میرزا علی مشفقی سرپرست هیئت مداحان اصفهان بود و بسیاری از مداحان و شعرای اصفهان از محضر پرفیض او علم و ادب آموخته اند از جمله: حاج عباس گیاهی، شاعر و مداح اهل بیت، حاج عباس تولایی، شاطر عباس زمانی، عزیزالله مسعودی، حاج اکبر عزلتی، حاج مرشد حسن اشتری، حاج مرتضی اشتری، مرشد حسین عصارزادگان، حاج آقا رضا مشکین، حاج محمد علی هاشم زاده، حاج احمد صفا، سید علی سقا، حاج اصغر سعیدمنش، میرزا محمد چهارسوقی، حاج احمد آبشاهی.
منوچهر صدوقی سها برخی از افادات مشفقی را درج نموده که بسیار مغتنم است؛ از جمله در ذکر شاگردان آخوند کاشی می نویسد: «میرزاى ارسطو که مجذوب استاد مى بود و گاه بر بام برآمدى و در درى که آن بزرگ از آن درآمدى در نگریستى و تا سرکار آخوند در نیامدى، بدان مقام همى ماندى؛ و از پى ارتحال آخوند، به عزم شیراز از اصفهان برآمد و به راه از این سراى درگذشت. و هذا مما أفادنى به الآقا المیرزا على المشفقى طاب ثراه من أفاضل أهل التنجیم بإصفهان».
صدوقی (همانجا) در شرح حال آخوند ملا محمدحسن بن آخوند ملا محمد ابراهیم دهکردی (م: 1322) ملقب به سکوت علی می نویسد: «شنیدم مرحوم مبرور میرزا علی مشفقی اصفهانی المشتهر بالمعلم را - طاب ثراه- به عصر17/ اردی بهشت/ 1351 خورشیدی که شنیدم مرحوم مبرور آقا شیخ یوسف دهکردی فرزند برومند آن بزرگ (سکوت) را که داماد آقا سید ابوالقاسم دهکردی صاحب الوسیلة می بود که: جناب آخوند سکوت به بازگشت از سفر قبله به شیراز رسید و به محضر رحمت علی شاه شد، مباحثه را، ولکن به همان ساعت ربوده گشت و اربعینی برآورد و به دهکرد بازآمد و مردمان طاق ببستند استقبال را و چون سر روزی برآمد به مسجد بردندش که امامت کند ولیکن او به همان رکعت نخستین از محراب بگریخت و به مغاره ای در کوه شد و بگفتند که دیوانه گشته است و شهرت دادندش به کوهی. أقول: وما عرفوا أنه إنما خالطهم أمر عظیم».
استاد صدوقی در بیان شاگردان حاج ملا هادی سبزواری می نویسد: « 13. آخوند ملا تقی اصفهانی، مدرس مدرسة حکیم اصفهان. افادت مرحوم میرزا علی مشفقی منجم اصفهانی من بنده را به 17 اردیبهشت پنجاه و دو».
«روایت کرد مرا مرحوم پناه اصفهانی الملقب بلقب الطریقة پناه علی از زبدة شعراء غزل سرای اصفهان که مع الاسف به روزگار شباب، چهره در خاک تیره نهان کرد. به لیله 26/2/65 که: روایت کرد مرا مرحوم میرزا علی مشفقی منجم اصفهانی ـ طاب ثراه ـ که: روایت کرد مرا مرحوم میرزا عباس خان شیدای دهکردی ـ رئیس انجمن ادبی دانشکده اصفهان رحمه الله ـ که: شنیدم حکیم اسدالله دیوانه قمشه ای را ـ طاب ثراه ـ که: شبی از مدرسة چهارباغ برآمدم و دیدم که جمیع اشیاء نیست می شود و آن گاه هست می گردد و شگفت کردم و با خود گفتم که بروم به خدمت آخوند و ببینم که آیا او نیز این حال در می یابد یا خیر؟ و چون به پشت حجرة او رسیدم، دیدم که سرکار آخوند نشسته است و تهلیل می گوید و لا که می گوید، همه چیز نیست می شود و إلا که می گوید همه چیز هست می شود».
میرزا علی مشفقی ادیبی شعرشناس بود؛ ولی رغبت چندانی به سرودن شعر نداشت.
اشعار زیر که برای تمثال محمدحسین صغیر اصفهانی سروده شده و در آغاز مصیبت نامه صغیر چاپ شده، نمونه ای از ذوق ادبی اوست:
بین در این تمثال از چشم خرد روی صغیر/شاعری شیرین کلام و عارفی روشن ضمیر
عالم اکبر در او بنهفته بین از چشم دل /در معانی، شهر دل را سروری صاحب سریر
در بلاغت، در فصاحت، در ملاحت، در کلام/چون صغیر از اسم باشد لیک در معنی کبیر
در بیان، ملک سخن را خسروی مالک رقاب /چاشنی بخش دل اهل نظر آن بی نظیر
گرچه او خود را جهانی خواند لیکن بر جهان/می سزد گر شهر اصفاهان بنازد بر صغیر
مشفقی عاجز بود از مدح و تعریفش بلی/ ذره کی ره می توان بردن به خورشید منیر
همچنین از اشعارش در تقریظ بر دیوان قصاید و غزلیات یدالله شوقی کهرانی است که در آغاز دیوان چاپ شده است
این دانشمند فرزانه در 21 اسفند 1357ش در سن 78 سالگی چشم از جهان فروبست و در تکیة گلزار مدفون شد. در وفات وی شعرای اصفهان از جمله محمدحسن خز دوز مداح زاده و مرتضی اشتری، مرثیه سروده اند.

داستانها

/