میرزا موسی خان ناظم الاطبا

میرزا موسی خان ناظم الاطبا

شهرت :

ناظم الاطبا
تاریخ وفات :
1/01/1304
مزار :
تکیه ملک
زمینه فعالیت :
طبیب
فرزند میر سید عقیل حسینی، متولد1247ق، از بزرگان خاندان های اصفهان و اطبایایران بوده است. سلسله نسبش به حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام می رسد. وی از فارغ التحصیلان دارالفنون بوده، طبع شعری داشته، و در اشعارش «حکیم» تخلص می نمود. دهقان سامانی در مدح او و خاندانش قصیدة بلندی دارد. از آثارش «علل النسا» و «حقایق الادویه» است. وی در سال1304ق فوت نمود.
مشروح زندگی نامه
فرزند میر سید عقیل حسینی بن میر محمدعلی بن میر محمدحسین بن میر محمدهادی بن میر سید محمد شهاب الدین عقیلی علوی فاطمی، طبیب و ادیب دانشمند در قرن سیزدهم هجری در اصفهان است.
پدرش میر سید عقیل به دلیل قتل پدرش توسط نادرشاه و ترس آنها از نادرشاه به همراه خانواده به هند مهاجرت نموده اند. وی در هند تحصیل طب و حکمت اللهی نمود و در از هندوستان به عتبات عالیات رهسپار می شود. او از آنجا از راه کرمانشاه به همدان و از همدان برای زیارت قبر جدش عازم اصفهان می شود. سید عقیل علوی در اصفهان با معالجة دختر وزیر اصفهان و سپس ازدواج با او در این شهر ساکن می شود. از نمونه معالجات دیگر وی معالجة عباس میرزا ولیعهد است. او در سال 1266ق فوت می نماید.
سید عقیل دارای شش فرزند پسر به نامهای: 1. میرزا محمد حسن؛ 2. میرزا شهاب الدین (متولد 16رمضان 1231ق و فوت1297ق)؛ 3. میرزا نورالله(متولد25 ربیع الاول1235ق و متوفی1298ق)؛ 4. میرزا موسی خان ناظم الاطباء؛ 5. میرزا مصطفی (متوفی18ذی الحجه 1300ق در خراسان)؛ 6. میرزا حسین (متولد ذیقعده1240ق) بوده است.
میرزا موسی خان در سال 1247ق در اصفهان به دنیا آمد. وی به همراه دو برادرش میرزا مصطفی و میرزا نورالله دانشور علوی به دلیل مظنون بودن در درگیری های اصفهان در زمان میرزا عبدالحسین سررشته دار به تهران فرستاده می شوند و به امر ناصرالدین شاه هر سه برادر به دارالفنون جهت تحصیل می روند و در این بین میرزا موسی خان و میرزا مصطفی در رشتة طب و میرزا نورالله در قسمت نظامی فارغ التحصیل می شوند.
میرزا موسی خان مدت هشت سال به تحصیل درس حکمت و جراحی و کحالی و تشریح اشتغال داشت و از اساتیدش یکی دکتر پولارک است که گواهی تحصیل طب نیز دریافت نموده است. پس از اتمام تحصیلات و گرفتن گواهینامة طبابت در سال1275ق بنابر تقاضای شاهزاده مسعود میرزا ظل السلطان به همراهی او به اصفهان عزیمت می نماید و پس از چندی لقب ناظم الاطباء با حکم و فرمان و شمشیر مخصوص برای ایشان صادر می گردد که هم طبیب نظام و هم پزشک خاص شاهزاده مذکور را عهده دار می شود. در سال1273ق به اصفهان مراجعت می کند و صاحب عنوان حافظ الصحه می شود و در همان سال عهده دار ریاست مریضخانه های سیار و اردوی نظامی بروجرد و لرستان می شود و در سال1299ق به اصفهان برگشته، به دریافت یک قطعه نشان و حمایل درجه اول سرهنگی نایل می گردد.
میرزا موسی خان گاهی شعر نیز می گفته و «حکیم» تخلص می نموده است.
از تألیفات وی «علل النساء»؛ «حقایق الادویه» سال تألیف 1285ق موجود در کتابخانة آیت الله مرعشی نجفی؛ ترجمه رساله «کحالی» دکتر پولاک به فارسی به نام «جلاءالعیون» که نسخة خطی نزد خاندان وی موجود است؛ «رساله حفظ صحت»؛ «رساله مرض آبله»؛ «امراض جلدی» ؛ «رساله در مرض آتشک یا کوفت» و «حقایق الولاده» را می توان اشاره کرد.
میرزا موسی خان سرانجام در سال1304ق فوت و در جنب تکیة ملک (گلستان شهدا) به خاک سپرده شد. ماده تاریخ وفاتش چنین است:
بهر تاریخ وفاتش خرد این مصرع گفت/ بود عیسی نفس و معجزه موسی داشت
میرزا موسی خان دارای پنج فرزند پسر و سه دختر بوده است: 1. میرزا مسیح خان حافظ الصحه؛2. میرزا عیسی خان افتخارالحکما؛3. میرزا ارسطوخان که در نیمه اسفند 1335ش فوت و در تخت فولاد مدفون گردید؛4. میرزا نورالله خان دانشور علوی هم نام عمویش؛5. میرزا نظام الدین خان مصباح الاطباء که در سال1324ق فوت و در کنار پدرش دفن شده است.