علی همدانیان

علی همدانیان

شهرت :

همدانیان
تاریخ وفات :
1342/09/30
مزار :
تکیه همدانیان
زمینه فعالیت :
خیر و نیکوکار,صنعتگر

مدیر صنعتی و کارخانه دار در سال1280ش در اصفهان متولد شد. او در یک خانوادة متوسط رشد کرد و پدرش محمدرضا یک پیله‌ور بود. علی مدتی در اصفهان شاگرد مغازه بود تا این که خود توانست دکه ای برای فروش پارچه فراهم نماید. پس از مدتی دکه را تبدیل به مغازه پارچه فروشی کرد. وی با کارخانة وطن برای فروش محصولاتش همکاری می‌کرد. سرمایه او به تدریج زیاد شد تا زمانی که چندین کارخانة نساجی در اصفهان تأسیس شد. علی همدانیان به همراه چند شریک دیگر تصمیم گرفتند که آنها نیز بخت خود را در تأسیس یک کارخانة نساجی امتحان کنند. در اسفند1314 اولین مجمع عمومی کارخانة «صنایع پشم» در باغ علی همدانیان برگزار شد. در اولین مجمع عمومی شرکت صنایع پشم، محمد هراتی به عنوان مدیر عامل انتخاب شد و علی همدانیان از اعضای هیأت مدیره بود. با راه اندازی و نصب کارخانه، علی همدانیان مدیرعامل کارخانه گردید و تا سالهای زیاد این کارخانه را به خوبی اداره کرد. نکتة مهم آن که وی در مدیریت به توسعة کار اعتقاد داشت و هر ساله با خرید ماشین آلات جدید کارخانه را گسترش می‌داد. خصوصاً در سال‌های بعد از شهریور20 که کارخانه‌های نساجی دیگر با مشکلات مالی زیادی مواجه بودند، صنایع پشم، تحت مدیریت علی همدانیان به خوبی اداره می‌شد. به طوری که وقتی در اردیبهشت1331 به دلیل توجه به کارخانه شهناز، از مدیریت عاملی کارخانه صنایع پشم استعفا داد، اعلام کرد: «امروز که من پس از سال‌ها مدیریت عامل و ریاست هیأت مدیره، این شرکت را به همکاران دیگر خود تحویل می‌دهم، خشنودم به اطلاع صاحبان محترم سهام می‌رسانم با این که تمامی کارخانجات اصفهان در عرض سه سال اخیر متحمل ضرر و زیان شده و حتی بعضی تعطیل گردیدند، صنایع‌پشم نه تنها زیانی نداد، بلکه سال گذشته صدی ده سود به سهام عادی و صدی هیجده به سهام ممتاز داده.

برای برپایی کارخانة شهناز از سال 1327 علی همدانیان به همراه برادرش حسین و حبیب اشراقی به خرید زمین و وارد کردن ماشین‌آلات نساجی مشغول شدند. آنها محور چهارباغ بالا را برای تأسیس کارخانه برگزیدند. در سایة مدیریت خوب علی همدانیان، کارخانة شهناز در 21 آذر 1329 به بهره برداری رسید. امتیاز این کارخانه آن بود که روز به روز بر وسعت و دامنة فعالیت آن افزوده می‌شد. به طوری که در سال1331 این کارخانه فقط بیست هزار دوک ریسندگی داشت که سالیانه 650 هزار بقچه نخ تولید می‌کرد. در آن سال کارخانه تنها 800 کارگر داشت. اما به سرعت قسمت بافندگی نیز به کارخانه اضافه شد. در سال 1334 که نخست‌وزیر، دکتر اقبال، به اصفهان آمد، در بازدید از کارخانه شهناز از علی همدانیان شنید که کارخانه دارای 32 هزار دوک ریسندگی است که امید است تا به زودی به پنجاه هزار عدد برسد. در این کارخانه 400 دستگاه ماشین بافندگی نیز راه اندازی شده بود. در اندک مدتی به یک هزار دستگاه خواهد ‌رسید و 1550 کارگر چرخ‌های آن کارخانه را می‌گردانند. با این توسعه محصول کارخانه روزانه یک هزار متر پارچه و دو هزار بقچه نخ خواهد بود. در سال 1341روزنامة مجاهد راجع به کارخانه شهناز نوشت: «فعلاً کارخانه شهناز یکی از کارخانجات نمونه خاورمیانه است. زیرا از نظر ماشین‌آلات مدرن و محصول، بخصوص نظم کارخانه شهرت بسزایی دارد» علاوه بر کارخانة شهناز، در سال1337 علی همدانیان یک کارخانه سیمان در روستای خود حسن آباد در اصفهان برپا نمود. در گزارشی از این کارخانه می‌خوانیم، دکتر امین مدیر عامل وقت کارخانه در حضور چند نفر از بازدید کنندگان کارخانه اعلام کرد «ساختمان کارخانه دویست تنی در سال 1334 شروع گردید و در سال 1337 به وسیلة نخست‌وزیر وقت گشایش یافت و پس از سال 37 بازار ایران رو به ترقی بود و با استفاده از پشتوانه اسکناس صنایع ایران روز به روز زیادتر می‌شد و از این جهت شرکت سهامی سیمان اصفهان تصمیم گرفت که کارخانه را توسعه دهد و با این فکر در سال 1339سفارش یک کارخانه سیصد تنی دیگر داد که ساختمان آن در سال جاری پایان یافت و بهره‌برداری از آن آغاز گردید[...] محصول کارخانه تا سال 1340 فقط یک نوع بود؛ ولی از آن پس کارخانه توانست با کمک کارگران، انواع سیمان را تولید نماید». در سال 1341 علی همدانیان از طرف مدیران کارخانجات اصفهان به اتفاق آراء به سمت ریاست سندیکای کارخانجات اصفهان منصوب شد. او در موقع انتصاب به این سمت اظهار امیدواری کرد که «موفقیت‌های شایانی در زمینة صنایع و ایجاد حسن تفاهم بیشتری بین کارگر و کارفرمایان اصفهان به دست آورد».

علی همدانیان گویا در اواخر عمر برای تأسیس یک کارخانة قند نیز اقداماتی انجام داده بود که بعدها کارخانه قند و شکر نقش جهان گردید. روزنامه اصفهان اعلام کرد «مرحوم همدانیان اگر یکی دو سال دیگر مانده بود، کارخانه قند لنجان نیز تأسیس گردیده و از این راه بزرگترین خدمت به توسعة کشاورزی اصفهان می‌شد.

این مدیر موفق صنعتی و کارآفرین مهم، سرانجام 3 دی ماه1342ش جهان را وداع گفت. روزنامه محلی اصفهان در باب نحوة مدیریت وی نوشت: «همدانیان همه ساله بر وسعت کارخانة شهناز و تعداد ماشین‌آلات آن می‌افزود و اخیراً نیز با این که محصول کارخانه صنایع نیز به دو برابر رسیده بود، باز به همین میزان اکتفا نکرد و یک عده ماشین‌آلات جدید سفارش داد که هم اکنون ساختمان سالن‌های آن رو به تکمیل می‌رود». همین روزنامه در ادامه خبر فوت وی، افزود «همدانیان بدون شک بعد از مرحوم دهش و کازرونی پایه گذار کارخانه‌های مهم جدید اصفهان بود. کارخانه‌هایی که نه هرگز حقوق کارگران خود را عقب و نه به مانند کارخانه‌های دیگر هر روز علم شنگه‌ای برای کارگر خود راه می‌انداخت».

فتح الله معتمدی، رئیس سابق اداره کار اصفهان، که بعدها نماینده این شهر شد و در نطق‌های خود کارفرمایان اصفهان را به باد انتقاد می‌گرفت، دربارة درگذشت همدانیان در مجلس گفت: «به طوری که خاطر نمایندگان محترم مستحضر است، ساعت نه و نیم بعد از ظهر روز سه‌شنبه اول دی ماه ۱۳۴۲ آقای علی همدانیان مدیر عظیم‌ترین کارخانه نساجی ایران در اصفهان به مرض سکته در گذشت. آقای علی همدانیان مردی بود بسیار مبتکر، توانا، فعال که از صفر شروع کرد. و بعد بقول آقای پاینده یکی از ثروتمندترین مردان این کشور شد و این ثروت را در سایه فعالیت، کار و انرژی بدست آورد، نه از طریق سفته بازی و کلاه برداری و کارهای نامشروع. جا دارد که دراین مجلس از او تجلیل بشود، او مرده است؛ ولی می‌بایست خدمت گزاران مملکت را تجلیل بکنیم، تا نظایرشان زیاد بشود. کارخانة همدانیان، شهناز اصفهان،۴۰۰۰ کارگر دارد و در حدود ۱۲۰۰۰ نفر از قبل این مرد نان می خورند».

با مرگ علی همدانیان این ترس به وجود آمد که نظم و روش مدیریت او دیگر وجود نداشته باشد و دوازه هزار نفری که در سه کارخانة شهناز، صنایع پشم و سیمان از قِبل تأسیسات او نان می‌خوردند، نگران شدند که سرنوشت این کارخانجات نیز مانند دیگر کارخانجات نساجی، پریشان و سردرگم شود. خصوصاً آن که موضوع700 میلیون ریال مالیات بر ارث وی پیش آمده بود و امکان زیاد داشت که دولت یکی از کارخانجات را به عنوان مالیات بر ارث وی بردارد. بر همین اساس حتی کارخانه شهناز به مزایده گذاشته شد؛ اما خود حسین همدانیان کارخانه شهناز را خریداری کرده و مطالبات دارایی آن را بر عهده گرفت «با این عمل نگرانی ای که راجع به کارخانة مزبور در محافل اقتصادی بود؛ به کلی مرتفع و کلیه علاقه‌مندان  به اقتصاد و کارگران و کارمندان کارخانه‌ها خوشوقت هستند که کارخانة شهناز از این به بعد مستقیماً و مستقلاً توسط شخص آقای حسین همدانیان اداره خواهد شد». بدین ترتیب حسین همدانیان کارخانه‌های برادر را از نابودی و پریشانی نجات داد و در سال 1344 حسین همدانیان با تأسیس خیریه علی و حسین همدانیان، نام برادر خویش را در انجام خیر جاودانه کرد.


مشروح زندگی نامه

مدیر صنعتی و کارخانه دار در سال1280ش در اصفهان متولد شد. او در یک خانوادة متوسط رشد کرد و پدرش محمدرضا یک پیله‌ور بود. علی مدتی در اصفهان شاگرد مغازه بود تا این که خود توانست دکه ای برای فروش پارچه فراهم نماید. پس از مدتی دکه را تبدیل به مغازة پارچه فروشی کرد. وی با کارخانة وطن برای فروش محصولاتش همکاری می‌کرد. سرمایة او به تدریج زیاد شد تا زمانی که چندین کارخانة نساجی در اصفهان تأسیس شد. علی همدانیان به همراه چند شریک دیگر تصمیم گرفتند که آنها نیز بخت خود را در تأسیس یک کارخانة نساجی امتحان کنند. در اسفند1314 اولین مجمع عمومی کارخانة «صنایع پشم» در باغ علی همدانیان برگزار شد. در اولین مجمع عمومی شرکت صنایع پشم، محمد هراتی به عنوان مدیر عامل انتخاب شد و علی همدانیان از اعضای هیأت مدیره بود. با راه اندازی و نصب کارخانه، علی همدانیان مدیرعامل کارخانه گردید و تا سالهای زیاد این کارخانه را به خوبی اداره کرد. نکتة مهم آن که وی در مدیریت به توسعة کار اعتقاد داشت و هر ساله با خرید ماشین آلات جدید کارخانه را گسترش می‌داد. خصوصاً در سال‌های بعد از شهریور20 که کارخانه‌های نساجی دیگر با مشکلات مالی زیادی مواجه بودند، صنایع پشم، تحت مدیریت علی همدانیان به خوبی اداره می‌شد. به طوری که وقتی در اردیبهشت1331 به دلیل توجه به کارخانه شهناز، از مدیریت عاملی کارخانه صنایع پشم استعفا داد، اعلام کرد: «امروز که من پس از سال‌ها مدیریت عامل و ریاست هیأت مدیره، این شرکت را به همکاران دیگر خود تحویل می‌دهم، خشنودم به اطلاع صاحبان محترم سهام می‌رسانم با این که تمامی کارخانجات اصفهان در عرض سه سال اخیر متحمل ضرر و زیان شده و حتی بعضی تعطیل گردیدند، صنایع‌پشم نه تنها زیانی نداد، بلکه سال گذشته صدی ده سود به سهام عادی و صدی هیجده به سهام ممتاز داده.

برای برپایی کارخانة شهناز از سال 1327 علی همدانیان به همراه برادرش حسین و حبیب اشراقی به خرید زمین و وارد کردن ماشین‌آلات نساجی مشغول شدند. آنها محور چهارباغ بالا را برای تأسیس کارخانه برگزیدند. در سایة مدیریت خوب علی همدانیان، کارخانة شهناز در 21 آذر 1329 به بهره برداری رسید. امتیاز این کارخانه آن بود که روز به روز بر وسعت و دامنة فعالیت آن افزوده می‌شد. به طوری که در سال1331 این کارخانه فقط بیست هزار دوک ریسندگی داشت که سالیانه 650 هزار بقچه نخ تولید می‌کرد. در آن سال کارخانه تنها 800 کارگر داشت. اما به سرعت قسمت بافندگی نیز به کارخانه اضافه شد. در سال 1334 که نخست‌وزیر، دکتر اقبال، به اصفهان آمد، در بازدید از کارخانه شهناز از علی همدانیان شنید که کارخانه دارای 32 هزار دوک ریسندگی است که امید است تا به زودی به پنجاه هزار عدد برسد. در این کارخانه 400 دستگاه ماشین بافندگی نیز راه اندازی شده بود. در اندک مدتی به یک هزار دستگاه خواهد ‌رسید و 1550 کارگر چرخ‌های آن کارخانه را می‌گردانند. با این توسعه محصول کارخانه روزانه یک هزار متر پارچه و دو هزار بقچه نخ خواهد بود. در سال 1341روزنامة مجاهد راجع به کارخانه شهناز نوشت: «فعلاً کارخانه شهناز یکی از کارخانجات نمونه خاورمیانه است. زیرا از نظر ماشین‌آلات مدرن و محصول، بخصوص نظم کارخانه شهرت بسزایی دارد» علاوه بر کارخانة شهناز، در سال1337 علی همدانیان یک کارخانه سیمان در روستای خود حسن آباد در اصفهان برپا نمود. در گزارشی از این کارخانه می‌خوانیم، دکتر امین مدیر عامل وقت کارخانه در حضور چند نفر از بازدید کنندگان کارخانه اعلام کرد «ساختمان کارخانه دویست تنی در سال 1334 شروع گردید و در سال 1337 به وسیلة نخست‌وزیر وقت گشایش یافت و پس از سال 37 بازار ایران رو به ترقی بود و با استفاده از پشتوانه اسکناس صنایع ایران روز به روز زیادتر می‌شد و از این جهت شرکت سهامی سیمان اصفهان تصمیم گرفت که کارخانه را توسعه دهد و با این فکر در سال 1339سفارش یک کارخانه سیصد تنی دیگر داد که ساختمان آن در سال جاری پایان یافت و بهره‌برداری از آن آغاز گردید[...] محصول کارخانه تا سال 1340 فقط یک نوع بود؛ ولی از آن پس کارخانه توانست با کمک کارگران، انواع سیمان را تولید نماید». در سال 1341 علی همدانیان از طرف مدیران کارخانجات اصفهان به اتفاق آراء به سمت ریاست سندیکای کارخانجات اصفهان منصوب شد. او در موقع انتصاب به این سمت اظهار امیدواری کرد که «موفقیت‌های شایانی در زمینة صنایع و ایجاد حسن تفاهم بیشتری بین کارگر و کارفرمایان اصفهان به دست آورد».

علی همدانیان گویا در اواخر عمر برای تأسیس یک کارخانة قند نیز اقداماتی انجام داده بود که بعدها کارخانه قند و شکر نقش جهان گردید. روزنامة اصفهان اعلام کرد «مرحوم همدانیان اگر یکی دو سال دیگر مانده بود، کارخانه قند لنجان نیز تأسیس گردیده و از این راه بزرگترین خدمت به توسعة کشاورزی اصفهان می‌شد».

این مدیر موفق صنعتی و کارآفرین مهم، سرانجام 3 دی ماه1342ش جهان را وداع گفت. روزنامة محلی اصفهان در باب نحوة مدیریت وی نوشت: «همدانیان همه ساله بر وسعت کارخانة شهناز و تعداد ماشین‌آلات آن می‌افزود و اخیراً نیز با این که محصول کارخانه صنایع نیز به دو برابر رسیده بود، باز به همین میزان اکتفا نکرد و یک عده ماشین‌آلات جدید سفارش داد که هم اکنون ساختمان سالن‌های آن رو به تکمیل می‌رود». همین روزنامه در ادامه خبر فوت وی، افزود «همدانیان بدون شک بعد از مرحوم دهش و کازرونی پایه گذار کارخانه‌های مهم جدید اصفهان بود. کارخانه‌هایی که نه هرگز حقوق کارگران خود را عقب و نه به مانند کارخانه‌های دیگر هر روز علم شنگه‌ای برای کارگر خود راه می‌انداخت».

فتح الله معتمدی، رئیس سابق اداره کار اصفهان، که بعدها نماینده این شهر شد و در نطق‌های خود کارفرمایان اصفهان را به باد انتقاد می‌گرفت، دربارة درگذشت همدانیان در مجلس گفت: «به طوری که خاطر نمایندگان محترم مستحضر است، ساعت نه و نیم بعد از ظهر روز سه‌شنبه اول دی ماه ۱۳۴۲ آقای علی همدانیان مدیر عظیم‌ترین کارخانه نساجی ایران در اصفهان به مرض سکته در گذشت. آقای علی همدانیان مردی بود بسیار مبتکر، توانا، فعال که از صفر شروع کرد. و بعد بقول آقای پاینده یکی از ثروتمندترین مردان این کشور شد و این ثروت را در سایه فعالیت، کار و انرژی بدست آورد، نه از طریق سفته بازی و کلاه برداری و کارهای نامشروع. جا دارد که دراین مجلس از او تجلیل بشود، او مرده است؛ ولی می‌بایست خدمت گزاران مملکت را تجلیل بکنیم، تا نظایرشان زیاد بشود. کارخانة همدانیان، شهناز اصفهان،۴۰۰۰ کارگر دارد و در حدود ۱۲۰۰۰ نفر از قبل این مرد نان می خورند».

با مرگ علی همدانیان این ترس به وجود آمد که نظم و روش مدیریت او دیگر وجود نداشته باشد و دوازه هزار نفری که در سه کارخانة شهناز، صنایع پشم و سیمان از قِبل تأسیسات او نان می‌خوردند، نگران شدند که سرنوشت این کارخانجات نیز مانند دیگر کارخانجات نساجی، پریشان و سردرگم شود. خصوصاً آن که موضوع700 میلیون ریال مالیات بر ارث وی پیش آمده بود و امکان زیاد داشت که دولت یکی از کارخانجات را به عنوان مالیات بر ارث وی بردارد. بر همین اساس حتی کارخانه شهناز به مزایده گذاشته شد؛ اما خود حسین همدانیان کارخانه شهناز را خریداری کرده و مطالبات دارایی آن را بر عهده گرفت «با این عمل نگرانی ای که راجع به کارخانة مزبور در محافل اقتصادی بود؛ به کلی مرتفع و کلیه علاقه‌مندان  به اقتصاد و کارگران و کارمندان کارخانه‌ها خوشوقت هستند که کارخانة شهناز از این به بعد مستقیماً و مستقلاً توسط شخص آقای حسین همدانیان اداره خواهد شد». بدین ترتیب حسین همدانیان کارخانه‌های برادر را از نابودی و پریشانی نجات داد و در سال 1344 حسین همدانیان با تأسیس خیریه علی و حسین همدانیان، نام برادر خویش را در انجام خیر جاودانه کرد.