بی بی نیلوفر

بی بی نیلوفر

شهرت :

بی بی نیلوفر
تاریخ وفات :
1312/10/24
مزار :
تکیه میر فندرسکی
زمینه فعالیت :

 

   حاجیه بی بی نیلوفر یكی از زنان برجسته ایل بختیاری بوده است. با توجه به روایت سردار ظفر كه می نویسد: « این خواهر ده سال از سردار اسعد و چهارده سال از من بزرگتر است » و با توجه به اینكه تولد سردار اسعد در سال 1274ق و تولد سردار ظفر در سال1278ق بوده است، بنابراین، سال تولد بی بی نیلوفر سال 1264ق بوده است. پدرش حسینقلی خان، ایلخان بختیاری و مادرش بی بی مهری جان، دختر نجف خان دوركی بود. برادران تنی اش، علی قلی خان سردار اسعد دوم و خسروخان سردار ظفر و دیگر برادرانش اسفندیارخان سردار اسعد اول، نجفقلی خان صمصام السلطنه، امیرقلی خان و یوسف خان امیر مجاهد بوده اند. پدرش اولین ایلخانی كل بختیاری و خانی قدرتمند و ثروتمند در جنوب ایران بود كه ناصرالدین شاه چون از او احساس خطر نمود، به پسر خود، ظلّ السلطان دستور داد تا در 27 رجب 1299ق او را در اصفهان به قتل رساند. بی بی نیلوفر در نوجوانی با پسر عبدالكریم احمد خسروی ازدواج نمود، اما چون از یك سو شوهرش را همشأن خود نمی دانست و از طرفی از او بچه دار نشد، از او جدا شد و از آن پس هرگز ازدواج نكرد و روزگار خود را در كنار خانواده پدری  گذراند.

    به هنگام انقلاب مشروطیت و فتح تهران توسط بختیاری ها و دیگر مجاهدان مشروطه خواه، بی بی نیلوفر نیز به همراه یكی دیگر از خواهرانش به نام بی بی مریم از طرفداران مشروطیت بود و برادران خود، از جمله سردار اسعد دوم را به مبارزه با استبداد محمدعلی شاه تشویق می نمود. بی بی بختیاری در طول زندگی خود بعضی از سیاحان و جهانگردان اروپایی، چون الیزابت مكبن روز و كلود آنه را از نزدیك دیده است و آنها در سفرنامه های خود از قدرت و نفوذ وی سخن رانده اند. كلود آنه جهانگرد، نویسنده و روزنامه نگار فرانسوی كه در سال1910 م/1328ق از جونقان، ملك اربابی علی قلی خان سردار اسعد در چهار محال بختیاری دیدار كرده است، درباره وی می نویسد: « امروز زن من در اندرونی به دیدن بی بی خانم، خواهر ارشد سردار اسعد  می رود. این بانوی كهنسال به سبب پركاری و نیروی اراده اش در ایران نامی بلند دارد. هموست كه برادرش را واداشت تا به تهران حمله كند. هموست كه سوگند یاد كرده تا انتقام مرگ پدرش، ایلخان بختیاری را كه ظلّ السلطان بیش از سی سال پیش در اصفهان به قتل رسانده و شاید هم به دست خود او را كشته است، بگیرد. بی بی خانم، بختیاری ها را در خانه خود و با روی باز و بی حجاب می پذیرد، ولی من یك نفر خارجی هستم و حتی در بختیاری هم آداب و رسوم اجازه نمی دهد كه این شاهزاده خانم را ببینم».

    بی بی نیلوفر یكی از زنان مقتدر و با نفوذ در ایل بختیاری بود كه از فضل، كمال و هنر برخوردار بود. او یكی از بانوان فرهیخته و تاریخدان بختیاری بود. نیكزاد به نقل از منابعی ناشناش ذكر می كند كه در آغاز مشروطیت و قیام ایل بختیاری، بی بی نیلوفر در كارهای قشون كشی خوانین دستوراتی می داد و با علما و رجال و كلیه طبقات مراوده و مذاكره می نمود و اقداماتش موجب حیرت بود. همو در این باره  می نویسد: « ... هم او بود كه برای استقرار مشروطیت، خبرهای ایل را به اروپا جهت سردار اسعد گزارش می كرد».

    كثرت مطالب مربوط به این بی بی و تكرار آنها و نوع نگارش سردار بهادر در خاطرات خود، نشان از آن دارد كه بی بی نیلوفر با سردار بهادر و دیگر برادرزادگانش حشر و نشر و ارتباط صمیمی داشته و نزد آنها از اعتبار و احترام بسیاری برخوردار بوده است.

    با شروع سلطنت رضاخان، از یك طرف قدرت برادران و برادرزادگان وی و دیگر، خوانین بختیاری توسط دولت رضاخان تضعیف شد و از سوی دیگر، املاك بی بی نیلوفر در سفید دشت - كه به برادرانش واگذار كرده بود - به حكم وزارت عدلیه وقت از دست وی و برادرانش خارج گردید.همه این مسائل باعث گردیده بود تا روحیه و مزاج سالم بی بی نیلوفر بتدریج از بین برود. سردار بهادر در آبان 1312 از بیماری سخت عمه خود سخن می راند. بی بی نیلوفر مدتی پس از همین تاریخ، در 24 دی 1312ش/27 رمضان 1352ق درگذشت و در تكیه میرفندرسكی تخت فولاد اصفهان در كنار قبر پدر و برادران و خواهرانش مدفون گردید .


مشروح زندگی نامه

 

   حاجیه بی بی نیلوفر یكی از زنان برجسته ایل بختیاری بوده است. با توجه به روایت سردار ظفر كه می نویسد: « این خواهر ده سال از سردار اسعد و چهارده سال از من بزرگتر است » و با توجه به اینكه تولد سردار اسعد در سال 1274ق و تولد سردار ظفر در سال1278ق بوده است، بنابراین، سال تولد بی بی نیلوفر سال 1264ق بوده است. پدرش حسینقلی خان، ایلخان بختیاری و مادرش بی بی مهری جان، دختر نجف خان دوركی بود. برادران تنی اش، علی قلی خان سردار اسعد دوم و خسروخان سردار ظفر و دیگر برادرانش اسفندیارخان سردار اسعد اول، نجفقلی خان صمصام السلطنه، امیرقلی خان و یوسف خان امیر مجاهد بوده اند. پدرش اولین ایلخانی كل بختیاری و خانی قدرتمند و ثروتمند در جنوب ایران بود كه ناصرالدین شاه چون از او احساس خطر نمود، به پسر خود، ظلّ السلطان دستور داد تا در 27 رجب 1299ق او را در اصفهان به قتل رساند. بی بی نیلوفر در نوجوانی با پسر عبدالكریم احمد خسروی ازدواج نمود، اما چون از یك سو شوهرش را همشأن خود نمی دانست و از طرفی از او بچه دار نشد، از او جدا شد و از آن پس هرگز ازدواج نكرد و روزگار خود را در كنار خانواده پدری  گذراند.

    به هنگام انقلاب مشروطیت و فتح تهران توسط بختیاری ها و دیگر مجاهدان مشروطه خواه، بی بی نیلوفر نیز به همراه یكی دیگر از خواهرانش به نام بی بی مریم از طرفداران مشروطیت بود و برادران خود، از جمله سردار اسعد دوم را به مبارزه با استبداد محمدعلی شاه تشویق می نمود. بی بی بختیاری در طول زندگی خود بعضی از سیاحان و جهانگردان اروپایی، چون الیزابت مكبن روز و كلود آنه را از نزدیك دیده است و آنها در سفرنامه های خود از قدرت و نفوذ وی سخن رانده اند. كلود آنه جهانگرد، نویسنده و روزنامه نگار فرانسوی كه در سال1910 م/1328ق از جونقان، ملك اربابی علی قلی خان سردار اسعد در چهار محال بختیاری دیدار كرده است، درباره وی می نویسد: « امروز زن من در اندرونی به دیدن بی بی خانم، خواهر ارشد سردار اسعد  می رود. این بانوی كهنسال به سبب پركاری و نیروی اراده اش در ایران نامی بلند دارد. هموست كه برادرش را واداشت تا به تهران حمله كند. هموست كه سوگند یاد كرده تا انتقام مرگ پدرش، ایلخان بختیاری را كه ظلّ السلطان بیش از سی سال پیش در اصفهان به قتل رسانده و شاید هم به دست خود او را كشته است، بگیرد. بی بی خانم، بختیاری ها را در خانه خود و با روی باز و بی حجاب می پذیرد، ولی من یك نفر خارجی هستم و حتی در بختیاری هم آداب و رسوم اجازه نمی دهد كه این شاهزاده خانم را ببینم».

    بی بی نیلوفر یكی از زنان مقتدر و با نفوذ در ایل بختیاری بود كه از فضل، كمال و هنر برخوردار بود. او یكی از بانوان فرهیخته و تاریخدان بختیاری بود. نیكزاد به نقل از منابعی ناشناش ذكر می كند كه در آغاز مشروطیت و قیام ایل بختیاری، بی بی نیلوفر در كارهای قشون كشی خوانین دستوراتی می داد و با علما و رجال و كلیه طبقات مراوده و مذاكره می نمود و اقداماتش موجب حیرت بود. همو در این باره  می نویسد: « ... هم او بود كه برای استقرار مشروطیت، خبرهای ایل را به اروپا جهت سردار اسعد گزارش می كرد».

    كثرت مطالب مربوط به این بی بی و تكرار آنها و نوع نگارش سردار بهادر در خاطرات خود، نشان از آن دارد كه بی بی نیلوفر با سردار بهادر و دیگر برادرزادگانش حشر و نشر و ارتباط صمیمی داشته و نزد آنها از اعتبار و احترام بسیاری برخوردار بوده است.

    با شروع سلطنت رضاخان، از یك طرف قدرت برادران و برادرزادگان وی و دیگر، خوانین بختیاری توسط دولت رضاخان تضعیف شد و از سوی دیگر، املاك بی بی نیلوفر در سفید دشت - كه به برادرانش واگذار كرده بود - به حكم وزارت عدلیه وقت از دست وی و برادرانش خارج گردید.همه این مسائل باعث گردیده بود تا روحیه و مزاج سالم بی بی نیلوفر بتدریج از بین برود. سردار بهادر در آبان 1312 از بیماری سخت عمه خود سخن می راند. بی بی نیلوفر مدتی پس از همین تاریخ، در 24 دی 1312ش/27 رمضان 1352ق درگذشت و در تكیه میرفندرسكی تخت فولاد اصفهان در كنار قبر پدر و برادران و خواهرانش مدفون گردید .