مرتضی حکمی

مرتضی حکمی

شهرت :

مرتضی حکمی
تاریخ وفات :
1359/01/01
مزار :
تکیه خادم الشریعه
زمینه فعالیت :
طبیب
فرزند عبدالجواد در سال 1283ش در اصفهان در یک خانوادة سرشناس علمی متولد شد. خاندان دکتر حکمی از دیرباز به عنوان پزشکانی متبحر، مردم دوست و به معنی واقعی حکیم در میان اصفهانی ها معروف بودند. جدش علامه خراسانی بود که به خواهش حکومت وقت از نواحی خراسان جهت تدریس حکمت به اصفهان خوانده شد. حاج میرزا محمدباقر حکیم باشیو حاج آقا حسن طبیب، عمو و عموزاده دکتر حکمی، از طبیبان حاذق و برجستة دوران خود بوده اند. پدر دکتر حکمی مرحوم عبدالجواد حکمی هم از اساتید علم طب و ادب و از نیکوکاران زمان خود به شمار می آید.
مرتضی حکمی، تحصیلات ابتدایی و قسمتی از متوسطه را در اصفهان طی نمود و مدتی نیز از محضر میرزا علی اصغر شریف استفاده نمود و قسمت دوم را تا سال 1305ش در دارالمعلمین مرکزی تهران پشت سر گذاشت. استاد که سابقة خانوادگی و استعداد درخشان او را دریافته بود، به ایشان توصیه نمود تا به تحصیل علم طب پرداخته و از این رهگذر ضمن برخورداری از ظرفیت های خانوادگی، منشأ خدمات بزرگ گردد. در هر حال پس از اخذ دیپلم دارالمتعلمین مرکزی تهران با درجة ممتاز برای ادامه تحصیل راهی فرانسه شد و در مرحله ورودی دانشکده علوم شهر «من پلیه » فرانسه ثبت نام نمود و امتحانات این دوره را با موفقیت گذراند و به دانشکدة پزشکی راه یافت. در نوامبر سال 1929م در مسابقه اکسترنی بیمارستان «من پلیه» شرکت نمود و با دریافت نمرة ممتاز، این مرحله را نیز پشت سر گذاشت و از آن پس در بخش های پرفسور« ژانبرو» ، «اوزیر» و « رانبو» به انجام وظیفه پرداخت و در سال1931م در مسابقه کارورزی آسایشگاه مسئولان استان«هرولت» توفیق یافت و در سال 1932م در مسابقه انترنی بیمارستان های دانشگاه «گرونبل» که بالغ بر چهارصد نفر فرانسوی شرکت کرده بودند، موفق به کسب مقام دوم شد و چهار سال در بخش های جراحی پرفسور «سیگود»، «ترمیه»، «پرن» و «بولینود » دستیاری نمود. در طول مدت اقامت در گرانبل، تحصیل در رشته حقوق سیاسی را در همین دانشگاه آغاز نمود و موفق به اخذ درجه لیسانس گردید. یک سال بعد دیپلم بیماری سل را از دانشگاه پاریس دریافت کرد و قبل از مراجعت به ایران، در پاریس در بخش پروفسور « گوسه » و در لندن در بیمارستان « هامرا اسمیت»، مطالعات کتبی خود را به انجام رسانید.
استاد بعد از سال ها تلاش در عرصة علم و خدمت صادقانه در سال 1359ش به بیماری قلبی مبتلا گردید و جهت معالجه به پاریس عظیمت کرد. لیکن در همان جا، جان به جان آفرین تسلیم کرد. بنا بر وصیت ایشان جسد وی بعد از انتقال به اصفهان در مقبرة خانوادگی اش در تکیة خادم الشریعه، جنب آرامگاه حاجیه خانم مجتهده امین به خاک سپرده شد.

مشروح زندگی نامه
فرزند عبدالجواد در سال 1283ش در اصفهان در یک خانوادة سرشناس علمی متولد شد. خاندان دکتر حکمی از دیرباز به عنوان پزشکانی متبحر، مردم دوست و به معنی واقعی حکیم در میان اصفهانی ها معروف بودند. جدش علامه خراسانی بود که به خواهش حکومت وقت از نواحی خراسان جهت تدریس حکمت به اصفهان خوانده شد. حاج میرزا محمدباقر حکیم باشیو حاج آقا حسن طبیب، عمو و عموزاده دکتر حکمی، از طبیبان حاذق و برجستة دوران خود بوده اند. پدر دکتر حکمی مرحوم عبدالجواد حکمی هم از اساتید علم طب و ادب و از نیکوکاران زمان خود به شمار می آید.
مرتضی حکمی، تحصیلات ابتدایی و قسمتی از متوسطه را در اصفهان طی نمود و مدتی نیز از محضر میرزا علی اصغر شریف استفاده نمود و قسمت دوم را تا سال 1305ش در دارالمعلمین مرکزی تهران پشت سر گذاشت. سال بعد، برای فراگرفتن علوم دینی و ادامة تحصیل به شهر نجف عزیمت نمود و در محضر عالم بزرگ آن زمان، سید ابوالحسن اصفهانی، مشغول تحصیل علوم دینی گشت. استاد که سابقة خانوادگی و استعداد درخشان او را دریافته بود، به ایشان توصیه نمود تا به تحصیل علم طب پرداخته و از این رهگذر ضمن برخورداری از ظرفیت های خانوادگی، منشأ خدمات بزرگ گردد. در هر حال پس از اخذ دیپلم دارالمتعلمین مرکزی تهران با درجة ممتاز برای ادامه تحصیل راهی فرانسه شد و در مرحله ورودی دانشکده علوم شهر «من پلیه » فرانسه ثبت نام نمود و امتحانات این دوره را با موفقیت گذراند و به دانشکدة پزشکی راه یافت. در نوامبر سال 1929م در مسابقه اکسترنی بیمارستان «من پلیه» شرکت نمود و با دریافت نمرة ممتاز، این مرحله را نیز پشت سر گذاشت و از آن پس در بخش های پرفسور« ژانبرو» ، «اوزیر» و « رانبو» به انجام وظیفه پرداخت و در سال1931م در مسابقه کارورزی آسایشگاه مسئولان استان«هرولت» توفیق یافت و در سال 1932م در مسابقه انترنی بیمارستان های دانشگاه «گرونبل» که بالغ بر چهارصد نفر فرانسوی شرکت کرده بودند، موفق به کسب مقام دوم شد و چهار سال در بخش های جراحی پرفسور «سیگود»، «ترمیه»، «پرن» و «بولینود » دستیاری نمود. در طول مدت اقامت در گرانبل، تحصیل در رشته حقوق سیاسی را در همین دانشگاه آغاز نمود و موفق به اخذ درجه لیسانس گردید. یک سال بعد دیپلم بیماری سل را از دانشگاه پاریس دریافت کرد و قبل از مراجعت به ایران، در پاریس در بخش پروفسور « گوسه » و در لندن در بیمارستان « هامرا اسمیت»، مطالعات کتبی خود را به انجام رسانید.
سال 1317ش، حکمی به ایران بازگشت و در طول خدمت صادقانه خود تا دوران بازنشستگی، منشأ خدمات و آثار بسیار ارزنده ای شد، از جمله: 1317: رئیس و جراح بیمارستان شهرداری اصفهان( امین )، جراح بیمارستان خورشید، 1323: تأسیس آموزشگاه عالی بهداری اصفهان که سنگ بنای اولیه این دانشگاه محسوب می شود، 1329 : تأسیس دانشکده پزشکی اصفهان در محل دبیرستان سعدی واقع در خیابان استانداری، ریاست و مدیریت دو مؤسسه تا سال 1332، ریاست ادارة امور بیمارستان های وابسته به دانشکدة پزشکی و ریاست مرکز پزشکی ثریا (آیت الله کاشانی)، استاد و مدیر گروه دانشگاه اصفهان، ریاست شورای کتاب و کتابخانة دانشگاه اصفهان، دادستان دادسرای نظام پزشکی اصفهان، مدیر گروه آموزش و جراحی و مامایی زنان، بنیانگذار جمعیت مبارزه با سرطان، ریاست بیمارستان سیدالشهداء، اولین رئیس و بنیانگذار دانشکدة پزشکی اصفهان در سال 1329، دانشیار جراحی بالینی آموزشگاه عالی بهداری و دانشکدة پزشکی اصفهان، ساخت آسایشگاه یکصد تخت خوابی جهت بیماران سرطانی در سال 1348 ( بیمارستان سیدالشهداء فعلی ).
از مرتضی حکمی، حدود بیست کتاب در مورد موضوعات مختلف بویژه مسائل پزشکی به جای مانده است: « تشخیص بیماری های جراحی شکم»؛ « تشخیص بیماری های دستگاه تناسلی»؛ « تشخیص بیماری های سینه»؛ « پستان و گردن»؛ «تشخیص بیماری های سر و صورت و ستون فقرات»؛ «تشخیص بیماری های اندام فوقانی»؛ «تشخیص بیماری های اندام تحتانی»؛ « جراحی صغیر» ( 2 ج )؛ «پزشکی قانونی»؛ « نشانه شناسی جراحی»؛ «مرگ و کالبد گشایی در پزشکی قانونی»؛ «راهنمایی کالبد شکافی» ( با همکاری دکتر رحمت الله برجیان)؛ «انتقال خون »( 16ج )؛ « بیماری و عوارض بعد از عمل جراحی» ( به زبان فرانسه ) و «شرکت های تعاونی» از جمله آثار چاپی حکمی است؛ علاوه بر این، مقالات متعدد علمی به قلم حکمی در « بولتن پزشکی دانشکدة پزشکی اصفهان»؛ «مجله دانشکدة اصفهان»؛ مجلة «دانشکدة پزشکی تهران»؛ مجلة «جراحی پزشکی ایران» و مجلة « دوفینه مدیکال روودوموین اوریال» به چاپ رسیده است. همچنین وی مقالات دیگری در زمینه های غیر پزشکی از خود به یادگار گذاشته است. برای نمونه از مقالات وی با موضوع « راه پیشرفت الفبای آسان» در 30 شماره در روزنامة اصفهان چاپ شده است.
در کنار سایر فعالیت های علمی، ریاست هیأت تحریریه مجله ادبی و علمی «النشاط الثقافی» که جمعیت آزادی فرهنگی آن را منتشر کرد. فعالیت در جریان ملی شدن صنعت نفت، که حتی مدتی نیز بازداشت شد و عضویت در کلوپ روتاری اصفهان به عنوان هفتمین روتاری بین المللی، از دیگر مشغله های دکتر حکمی محسوب می شود. پدر علم نوین پزشکی اصفهان. درطول حیات پر بار علمی خود، مفتخر به دریافت جایزه از: مجمع طبی ایزر به عنوان بهترین نویسنده مقالات پزشکی در سال 1935م، دریافت نشان « افیسیه دولاسانته » از دولت فرانسه، عنوان بهترین کارورز بیمارستان های دانشگاه گرونبل در سال 1936م، عنوان بهترین استاد دانشکده پزشکی سال 1348ش گردیده است.
حکمی در دوران حیات پر برکت خویش، منشأ آثار و خدمات بسیار زیادی به جامعه انسانی گردید و همدردی و مساعدت خود را به خصوص از قشر بی بضاعت، هرگز دریغ نداشت. آن مرحوم در تمام عمر خود که بیش از چهل سال آن صرف خدمات پزشکی شد، وجهی برای انجام اعمال جراحی خود دریافت نکرد و تمام اعمال جراحی خود را در بیمارستان دولتی و رایگان انجام داد و بنا به گزارش کتبی که از سوی خود ایشان منتشر شد، قریب یکصد هزار عمل جراحی کوچک و بزرگ انجام داده است. بعد از ظهرها هم در مطب شخصی می نشست و ویزیت آزاد بود و هر کس به رضایت خود مزد می داد. حتی گاه تحویل داروی بیماران بی بضاعت را به داروخانة آتش حواله می داد که از محل اشانتیون های او به طور مجانی به بیماران داده می شد.
استاد بعد از سال ها تلاش در عرصة علم و خدمت صادقانه در سال 1359ش به بیماری قلبی مبتلا گردید و جهت معالجه به پاریس عظیمت کرد. لیکن در همان جا، جان به جان آفرین تسلیم کرد. بنا بر وصیت ایشان جسد وی بعد از انتقال به اصفهان در مقبرة خانوادگی اش در تکیة خادم الشریعه، جنب آرامگاه حاجیه خانم مجتهده امین به خاک سپرده شد.