تقی مکسبی

تقی مکسبی

شهرت :

مکسبی
تاریخ وفات :
1351/10/15
مزار :
تکیه ملا محمد لطیف خواجویی
زمینه فعالیت :
هنرمند
فرزند حسن، متولد 1283ش، از پیشگامان نمایش تخت حوضی، که نمایشی سنتی و اصیل با شیوه اجرایی متکی به عمل و حرکت می باشد، است. گروه وی در تمام شهرهای ایران اجرای نقش می کردند. وی در 15 دی ماه 1351ش فوت شد.
مشروح زندگی نامه
فرزند حسن، در حدود سال 1283ش در شهر اصفهان، محلة تلواسکان متولد شد. پدرش یکی از کدخدایان مشهور این محل بود. تقی مکسبی سال ها بعد، به محلة چهارسو مقصود نقل مکان نمود. نامبرده یکی از پیشگامان نمایش تخت حوضی بود. نمایش تخت حوضی، نمایشی سنتی و اصیل با شیوة اجرایی متکی به عمل و حرکت است. نمایش های تخت حوضی را در دسته های بنگاه های شادمانی اجرا می کردند. این نمایش شباهت هایی به نمایش های کمدیا دل آرته ایتالیایی دارد. شخصیت های آن نمایش ها نظیر تخت حوضی، کلیشه ای و از پیش آماده هستند و هر کدام قالب خاص خود را دارند.
روحوضی نمایشی است بدیهه سازانه و ذاتاً مکتوب نیست. پس اگر به یک نمایش روحوضی مکتوب برخوردیم اتفاقی است استثنایی که علت یا عواملی بیرونی سبب به نوشته درآمدن آن شده است. به عنوان مثال نمایش نامه هایی که در تئاترهای لاله زار دوره اتراکسیون(1336تا1357) روی صحنه می آمد، اکثر از نوع روحوضی بود؛ اما در عین حال «پیس» داشت؛ یعنی گفتگوهای آن را قبلاً روی کاغذ آورده بودند و علتش یکی آن بود که در آن زمان بایستی متن هر نمایش قبلاً به ادارة سانسور جهت ممیزی فرستاده می شد. به حکم قانون سانسور رضاشاهی روحوضی کاران مجبور شدند برای کسب مجوز نمایش، گفت و گوهای آن را روی کاغذ بیاورند و به شهربانی بفرستند.
تقی مکسبی، همزمان با اجرای نمایش، در مغازة کله پزی که خود عهده دار آن بود در محله چهارسوق، مشغول به کار بود، این کله پزی به جهت طرز تهیه خاص غذا بویژه طبخ دیزی گلی در آن زمان شهرت فراوانی داشت.
شروع فعالیت هنری وی در اصفهان، هم زمان با شروع به کار عباس مؤسس در تهران بود. متأسفانه از اساتید وی، اطلاع چندانی برجای نمانده است. اکثر نمایش نامه هایی را که خود به همراه گروهش اجرا می کردند، به صورت مفهومی و یا از روی پیس نامه بود.
مکسبی در اکثر شهرهای ایران به ویژه در تهران، اجرای نمایش داشت که برخی از اسناد و مدارک آن نزد فرزندش موجود است. او همچنین در کارناوال های شادی که به ویژه در آن زمان از استقبال گسترده و خاصی برخوردار بود، شرکت می کرد و در یکی از آنها به جهت اجرای زیبا و اصولی، موفق به دریافت مدال شد.
وی بازیگری روحوضی را به تمام معنا و استادی کامل اجرا می کرد و وسایل کامل آن را در اختیار داشت. به طوری که از دیگر شهرها برای نمایش ها و تعزیه های مهم، وسایل و لباس ها را از او اجاره می کرد. یکی از طولانی ترین نمایش نامه ها، نمایش پادشاه بود که گاهی به آن چهار صندوق یا بازی چهار درویش هم می گفتند و آن به این علت بود که باید چهار صندوق لباس برای گروه بازیگرها داشته باشند و چنین امکانی را در اصفهان فقط مکسبی داشت. در این زمینه همه ساله از قم برای کرایه این صندوق لباس ها، جهت تعزیه بارگاه یزید به او مراجعه می-کردند.
متأسفانه با گذشت زمان، این مجموعه کم نظیر که شامل: آلات موسیقی، ادوات جنگی، وسایل تعزیه و صندوق گریم بود از میان رفت.
از جمله شاگردان وی می توان به حاج حسین بطلانی اشاره کرد که او نیز در زمانهای قبل بیشتر بستگانش در این حرفه فعالیت می کرده اند.
فعالیت مکسبی تا حدود 55 سالگی ادامه یافت و از این به بعد، از فعالیت هنری کناره گرفت. وی سرانجام در 15 دی 1351/29 ذی قعده 1392ق فوت و در تکیة آقا سید محمد لطیف خواجویی دفن شد.
ناگفته نماند که بخشی از منزل مکسبی، اخیراً به همت فرزند علاقه مندش به رستوران سنتی زیبایی تبدیل شده که در قسمتی از آن، آرشیوی از فعالیت های مکسبی نگهداری می شود.