استاد عبدالحسین برازنده

استاد عبدالحسین برازنده

استاد عبدالحسین برازنده

شهرت:

برازنده
تاریخ وفات (قمری/شمسی):
1350/01/01
محل مزار:
شیخ مرتضی ریزی
زمینه فعالیت:
موسیقی دان

 

   موسیقیدان و آهنگ ساز برجسته اصفهان، فرزند عبدالوهاب خان در سال 1272ش در اصفهان به دنیا آمد. وی در یکی از خانه های قدیمی کوی قصر، محله شمس آباد زندگی می کرد. عبدالحسین هرچه بزرگتر می شد، نشانه های ذوق و هوش و استعدادش بیشتر نمایان می گشت، تا اینکه دایی هنرمند او، مرحوم عبدالرحیم خان صدری که از موسیقی دانان و هنرمندان آن زمان بود، وی را تحت تربیت و تعلیم خود قرار داد. بعد از این، عبدالحسین خان به مدرسه ستاره صبح – كه آن زمان به وسیله فرانسوی ها اداره می شد-  رفت و تحت تعلیم معلمان آن مدرسه – كه به آنها پدر می گفتند - بویژه موسیو پرمیکس معلم موسیقی مدرسه قرار گرفت و در همین مدرسه بود که با موسیقی غرب آشنا شد.

ذوق موسیقی در او چنان تأثیر شگفت بر جای نهاد که به آهنگسازی روی آورد و آهنگ های بسیاری مطابق با ذوق و سلیقة خود ساخت.

او غیر از تار که ساز اصلی اش بود، ویلن و سنتور هم می نواخت. در همین سال ها بود که به خدمت دولت درآمد و در ارتش استخدام شد. همین هنگام بود که شهرتی در موسیقی پیدا کرده و باشخصیت های موسیقیدان و برجستگان شعر، از جمله درویش خان - استاد او بود - و عارف قزوینی آشنا شد.

در یکی از جلسات که جمعی از بزرگان مملکتی و عده ای از شعرا، از جمله ملک الشعرای بهار - از دوستان ایشان بود- و عارف قزوینی حضور داشتند، ضمن تجلیل از هنرمندی ایشان، عارف قزوینی اظهار می دارد که ایشان روحیه ای بسیار حساس و ظریف، نکته سنج و هنرمندانه دارد. ای کاش در جایی خدمت می کرد که نسل جوان بتواند از هنر ایشان بهره بگیرند که اشاره به اداره فرهنگ آن زمان بود و همین امر باعث گردید که وی از ارتش استعفا دهد.  وی مدتی در عدلیه مشغول به كار بود و سپس خود را به وزارت فرهنگ منتقل نمود.

    عبدالحسین خان به دلیل علاقه فراوان به شعر و ادب و موسیقی، ساعات فراغت خود را یا در جلسات شعر و ادب بود و یا به آهنگ ساختن و نواختن سازهای مختلف ایرانی می پرداخت.

وی در سال 1317ش در دبیرستان علیه مشغول به تدریس شد و نیز در مدرسه ستاره صبح به تدریس فرانسه پرداخت.

همین ذوق او و آهنگ هایی که ساخته بود، باعث شد با بزرگانی، همچون عارف قزوینی، ابوالحسن خان صبا، ملک الشعرای بهار، درویش خان، مشیر همایون افشار شهردار، رضا محجوبی، استاد تاج اصفهانی، حسین یاوری، عباس خان سروری، حسن کسایی، عبدالحسین سپنتا، برادران شهناز و حسن سالک و بیشتر موسیقیدان ها و شاعران اصفهان آشنا شود .

او به زبان های فرانسه، عربی و ادبیات فارسی تسلط کامل داشت و خط را به نیکویی می نوشت. از آثار او در فاصله سالهای 1300 تا 1320 اُپراها و اُپرت های زیادی از ساخته های او در اصفهان بر روی صحنه آمد که متأسفانه به علت نبودن وسایل مورد نیاز، مثل ضبط صوت و دوربین در اصفهان و نیز دور بودن از پایتخت تقریباً تمامی آن اجراها بر باد رفته، ولی خوشبختانه به قول آقای مهندس جمشید برازنده، فرزند هنرمند استاد نُت های آنها موجود است که از جمله آنها زال و رودابه، لیلی و مجنون، خیر و شر، شب نشینی حافظ و سعدی، مردان و شهربانو در بتکده سومنات و فاوست را می توان نام برد که در هرکدام بیش از پانزده آهنگ گنجانده شده که به قول استاد فن اصیلترین و گرانبهاترین آثار موسیقی ایرانی در آثار آن هنرمند موجود است .

 آثار زنده یاد برازنده، علاوه بر آهنگ هایی که با ریتم سنگین مثلاً 4/3 وجود دارد، آهنگ های بسیاری هم با ریتم 8/6 هست که بسیار شاد است.

به گفته فرزند استاد، علاوه برآثار ذکر شده ردیفهای که نوشته، تاکنون در هیچ جا منتشر نشده و طوماری که از دستگاه های ایرانی و گوشه های آن - هر دستگاه شامل 70 الی 80 گوشه است و هر کدام را باید در ساعتی از اوقات شبانه روز اجرا کرد- دستور اجرایی آن و اثرش مشخص گردیده که تمامی حدود 300 آهنگ است که تاکنون حدود 30 آهنگ آن اجرا شده است.

در توصیف استاد برازنده، نابغه زمان و استاد منحصر به فرد، مرحوم ابوالحسن خان صدری می گوید: برازنده سند موسیقی ایران است. اگر شهر اصفهان با آثار باستانی اش نصف جهان است، ولی باید گفت که برازنده نصف دیگر آن است .

آنان که مرحوم صبا را می شناختند، می دانند که او در تعریف و تصدیق هنر دیگران چه اندازه ممسک  و کم گو بود و جاری شدن چنان کلامی از زبان استاد صبا در حق برازنده برای نشان دادن مقام او کافی است.

همچنین عارف قزوینی، دوست صمیمی استاد  می گوید: برازنده ساخته شده است که هنر بیافریند و هنر بیاموزد .

مرحوم برازنده بسیار باوقار، مهربان و بی آزار بود. از دخالت کردن در کارهای مردم و غیبت کردن بیزار بود و نسبت به همسر و فرزندان بسیار مهربان بود. تا نکته ای از او سؤال نمی شد، جواب نمی گفت.ساز تخصصی اش تار بود، ولی غیر از سازهای بادی تقریباً تمامی آلت موسیقی را می نواخت. او پس از مدتهای مدید که درس موسیقی می داد، با آن که در دبیرستانها مشغول تعلیم دانش آموزان در رشته های موسیقی، زبان فرانسه، زبان عربی و خط بود، با درجه آموزگاری بازنشسته شد.

وی یگانه استادی بود که در عصر خویش پس از حاج علی اکبرخان شهناز و استاد علینقی وزیری  قویترین نوازنده تار و آهنگساز بود و از موزیک علمی هم مایه ای عمیق داشت .

استاد منوچهر قدسی(ره) می نویسد: در سالهای 1345ش ـ 46 13ش برای سخنرانی های ادبی و فرهنگی به رادیو اصفهان دعوت شدم. چون سخنرانیها اغلب درباره شعرا با دیکلمه شعر همراه بود، برای پر کردن فواصل و در متن گفتار نیازمند موزیک ایرانی بودیم. در آن هنگام هنوز نوار به بازار نیامده بود و برنامه ها به اصطلاح زنده اجرا می شد. مرحوم سیدحسن هرندی از برازنده خواهش کرد در متن سخنرانیها با من همکاری کند و من به آرزوی دیرین دوستی و هم صحبتی با هنرمند گرامی شهرمان رسیدم و کم کم فهمیدم که عبدالحسین خان در هنر آهنگ سازی از نوادر روزگار است؛ منتهی به مناسبت انزوای در اصفهان از شهرتی که شایسته او بود، برخوردار نشده است. دانستم که ترانه های معروفی را که دوست عزیزم، تاج اصفهانی خواند و بسیار معروف شد و روی صفحه ضبط گردید، آهنگ آن را عبدالحسین برازنده ساخته و خود استاد برزانده به من گفت که بر روی اغلب غزلیات جاودانی حافظ آهنگ مناسب گذاشته است.

استاد در ظهر عاشورای 1350ش در سن 78 سالگی جام جانش لبریز شد و به سرای باقی شتافت.


زندگی نامه مشروح

 

   موسیقیدان و آهنگ ساز برجسته اصفهان، فرزند عبدالوهاب خان در سال 1272ش در اصفهان به دنیا آمد. وی در یکی از خانه های قدیمی کوی قصر، محله شمس آباد زندگی می کرد. عبدالحسین هرچه بزرگتر می شد، نشانه های ذوق و هوش و استعدادش بیشتر نمایان می گشت، تا اینکه دایی هنرمند او، مرحوم عبدالرحیم خان صدری که از موسیقی دانان و هنرمندان آن زمان بود، وی را تحت تربیت و تعلیم خود قرار داد. بعد از این، عبدالحسین خان به مدرسه ستاره صبح – كه آن زمان به وسیله فرانسوی ها اداره می شد-  رفت و تحت تعلیم معلمان آن مدرسه – كه به آنها پدر می گفتند - بویژه موسیو پرمیکس معلم موسیقی مدرسه قرار گرفت و در همین مدرسه بود که با موسیقی غرب آشنا شد.

ذوق موسیقی در او چنان تأثیر شگفت بر جای نهاد که به آهنگسازی روی آورد و آهنگ های بسیاری مطابق با ذوق و سلیقة خود ساخت.

او غیر از تار که ساز اصلی اش بود، ویلن و سنتور هم می نواخت. در همین سال ها بود که به خدمت دولت درآمد و در ارتش استخدام شد. همین هنگام بود که شهرتی در موسیقی پیدا کرده و باشخصیت های موسیقیدان و برجستگان شعر، از جمله درویش خان - استاد او بود - و عارف قزوینی آشنا شد.

در یکی از جلسات که جمعی از بزرگان مملکتی و عده ای از شعرا، از جمله ملک الشعرای بهار - از دوستان ایشان بود- و عارف قزوینی حضور داشتند، ضمن تجلیل از هنرمندی ایشان، عارف قزوینی اظهار می دارد که ایشان روحیه ای بسیار حساس و ظریف، نکته سنج و هنرمندانه دارد. ای کاش در جایی خدمت می کرد که نسل جوان بتواند از هنر ایشان بهره بگیرند که اشاره به اداره فرهنگ آن زمان بود و همین امر باعث گردید که وی از ارتش استعفا دهد.  وی مدتی در عدلیه مشغول به كار بود و سپس خود را به وزارت فرهنگ منتقل نمود.

    عبدالحسین خان به دلیل علاقه فراوان به شعر و ادب و موسیقی، ساعات فراغت خود را یا در جلسات شعر و ادب بود و یا به آهنگ ساختن و نواختن سازهای مختلف ایرانی می پرداخت.

وی در سال 1317ش در دبیرستان علیه مشغول به تدریس شد و نیز در مدرسه ستاره صبح به تدریس فرانسه پرداخت.

همین ذوق او و آهنگ هایی که ساخته بود، باعث شد با بزرگانی، همچون عارف قزوینی، ابوالحسن خان صبا، ملک الشعرای بهار، درویش خان، مشیر همایون افشار شهردار، رضا محجوبی، استاد تاج اصفهانی، حسین یاوری، عباس خان سروری، حسن کسایی، عبدالحسین سپنتا، برادران شهناز و حسن سالک و بیشتر موسیقیدان ها و شاعران اصفهان آشنا شود .

او به زبان های فرانسه، عربی و ادبیات فارسی تسلط کامل داشت و خط را به نیکویی می نوشت. از آثار او در فاصله سالهای 1300 تا 1320 اُپراها و اُپرت های زیادی از ساخته های او در اصفهان بر روی صحنه آمد که متأسفانه به علت نبودن وسایل مورد نیاز، مثل ضبط صوت و دوربین در اصفهان و نیز دور بودن از پایتخت تقریباً تمامی آن اجراها بر باد رفته، ولی خوشبختانه به قول آقای مهندس جمشید برازنده، فرزند هنرمند استاد نُت های آنها موجود است که از جمله آنها زال و رودابه، لیلی و مجنون، خیر و شر، شب نشینی حافظ و سعدی، مردان و شهربانو در بتکده سومنات و فاوست را می توان نام برد که در هرکدام بیش از پانزده آهنگ گنجانده شده که به قول استاد فن اصیلترین و گرانبهاترین آثار موسیقی ایرانی در آثار آن هنرمند موجود است .

 آثار زنده یاد برازنده، علاوه بر آهنگ هایی که با ریتم سنگین مثلاً 4/3 وجود دارد، آهنگ های بسیاری هم با ریتم 8/6 هست که بسیار شاد است.

به گفته فرزند استاد، علاوه برآثار ذکر شده ردیفهای که نوشته، تاکنون در هیچ جا منتشر نشده و طوماری که از دستگاه های ایرانی و گوشه های آن - هر دستگاه شامل 70 الی 80 گوشه است و هر کدام را باید در ساعتی از اوقات شبانه روز اجرا کرد- دستور اجرایی آن و اثرش مشخص گردیده که تمامی حدود 300 آهنگ است که تاکنون حدود 30 آهنگ آن اجرا شده است.

در توصیف استاد برازنده، نابغه زمان و استاد منحصر به فرد، مرحوم ابوالحسن خان صدری می گوید: برازنده سند موسیقی ایران است. اگر شهر اصفهان با آثار باستانی اش نصف جهان است، ولی باید گفت که برازنده نصف دیگر آن است .

آنان که مرحوم صبا را می شناختند، می دانند که او در تعریف و تصدیق هنر دیگران چه اندازه ممسک  و کم گو بود و جاری شدن چنان کلامی از زبان استاد صبا در حق برازنده برای نشان دادن مقام او کافی است.

همچنین عارف قزوینی، دوست صمیمی استاد  می گوید: برازنده ساخته شده است که هنر بیافریند و هنر بیاموزد .

مرحوم برازنده بسیار باوقار، مهربان و بی آزار بود. از دخالت کردن در کارهای مردم و غیبت کردن بیزار بود و نسبت به همسر و فرزندان بسیار مهربان بود. تا نکته ای از او سؤال نمی شد، جواب نمی گفت.ساز تخصصی اش تار بود، ولی غیر از سازهای بادی تقریباً تمامی آلت موسیقی را می نواخت. او پس از مدتهای مدید که درس موسیقی می داد، با آن که در دبیرستانها مشغول تعلیم دانش آموزان در رشته های موسیقی، زبان فرانسه، زبان عربی و خط بود، با درجه آموزگاری بازنشسته شد.

وی یگانه استادی بود که در عصر خویش پس از حاج علی اکبرخان شهناز و استاد علینقی وزیری  قویترین نوازنده تار و آهنگساز بود و از موزیک علمی هم مایه ای عمیق داشت .

استاد منوچهر قدسی(ره) می نویسد: در سالهای 1345ش ـ 46 13ش برای سخنرانی های ادبی و فرهنگی به رادیو اصفهان دعوت شدم. چون سخنرانیها اغلب درباره شعرا با دیکلمه شعر همراه بود، برای پر کردن فواصل و در متن گفتار نیازمند موزیک ایرانی بودیم. در آن هنگام هنوز نوار به بازار نیامده بود و برنامه ها به اصطلاح زنده اجرا می شد. مرحوم سیدحسن هرندی از برازنده خواهش کرد در متن سخنرانیها با من همکاری کند و من به آرزوی دیرین دوستی و هم صحبتی با هنرمند گرامی شهرمان رسیدم و کم کم فهمیدم که عبدالحسین خان در هنر آهنگ سازی از نوادر روزگار است؛ منتهی به مناسبت انزوای در اصفهان از شهرتی که شایسته او بود، برخوردار نشده است. دانستم که ترانه های معروفی را که دوست عزیزم، تاج اصفهانی خواند و بسیار معروف شد و روی صفحه ضبط گردید، آهنگ آن را عبدالحسین برازنده ساخته و خود استاد برزانده به من گفت که بر روی اغلب غزلیات جاودانی حافظ آهنگ مناسب گذاشته است.

استاد در ظهر عاشورای 1350ش در سن 78 سالگی جام جانش لبریز شد و به سرای باقی شتافت.