نجیب الدین رضا تبریزی

نجیب الدین رضا تبریزی

نجیب الدین رضا تبریزی

شهرت:

تبریزی
تاریخ وفات (قمری/شمسی):
1/01/1108
محل مزار:
تخت فولاد
زمینه فعالیت:
شاعر
فرزند ابوحامد محمد، متولد سال 1047ق در اصفهان، عارف جلیل و شاعر ادیب، از اعقاب شیخ فخرالدین عراقی و از اهالی تبریز و از اقطاب سلسله ذهبیه است. وی ارادت به شیخ محمدعلی مؤذن خراسانی داشته و در اشعار گاهی «رضا» و گاهی «زرگر» و «جوهری» و «نجیب الدین» تخلص می کرده است. از آثارش «سبع المثانی»و «نورالهدایه» است. وی در سال 1102ق فوت نموده، در این تکیه مدفون گردید.
زندگی نامه مشروح
عارف شاعر، از مشایخ صوفیه ذهبیه در قرن یازدهم و دوازدهم و ملقب به نجیب الدین.
وی در 1047ق در اصفهان به دنیا آمد. وی در اصل تبریزی بود ولی تا پایان نوجوانی در اصفهان زیست. او در شرح حالش خود را امّی معرفی کرده که گویا به درس ناخواندگی نزد استاد اشاره داشته و بر همین اساس، شرح حال نویسان نیز وی را امّی دانسته اند.
او در اصفهان با شیخ محمد علی مؤذن خراسانی، از بزرگان عرفا، ملاقات کرد و همراه او به مشهد رفت. در سال1078ق به همراه استاد به اصفهان بازگشت و بعدها خلیفه و داماد او شد. شیخ علی نقی اصطهباناتی و سپس محمد هاشم درویش، جانشین مرحوم تبریزی شدند.
آنچه مسلم است، این است که تبریزی در سال 1100ق زنده بوده، زیرا مثنوی خلاصة الحقایق را در این سال سروده و خود به آن تصریح کرده است.
وی کتابخانه بزرگی در اصفهان فراهم آورده بود که مورد استفاده مشتاقان قرار می گرفت و در برخی از کتابخانه های خصوصی موجود است.
آثاری که از تبریزی باقی مانده است: 1- نور الهدایه، درباره انواع معرفت و اصول دین و اصطلاحات و معارف صوفیه. این اثر مشتمل بر مقدمه و هفت اصل و خاتمه است و در سال 1078ق تألیف شده است2- سبع المثانی، منظومه ای عرفانی به فارسی بر وزن مثنوی مولوی . وی این کتاب را به عنوان مجلد هفتم مثنوی جلال الدین مولوی سروده و تاریخ سرودن آن سال 1094ق است. نجیب الدین رضا در این کتاب، آگاهی هایی درباره ضدیت با تصوف در دوره شاه عباس دوم، در سفر مشهد و اصفهان به دست داده است. در برخی حکایت ها که به صورت نظم آورده است، وقت تغییر دولت صفوی را بیان کرده و در واقع نوعی پیشگویی برای سقوط این دولت است:
این چنین دریافتم کـز دودمان/ می شود تبدیل دولـت بی گمان
گفتگویی کرد آن حضرت بدو/یافتم تبدیل دولت مـن از او
3- دیوان اشعار( مدرس تبریزی، همانجا ) در چهار هزار بیت، مشتمل بر غزلیات، قصاید، ترجیعات و مراثی. این دیوان تاکنون چاپ نشده و فاقد تاریخ کتابت است
4- مثنوی خلاصة الحقایق، مشتمل بر مسائل فلسفی و عرفانی و مبانی تصوف و آداب سیر و سلوک، که درسال 1100ق سروده شده است.
میرزا احمد اردبیلی، این اثر را در سال 1338 از روی نسخه ای خطی که درسال1160ق کتابت شده بود، در ضمن کفایة المؤمنین و اوصاف المقربین چاپ کرده است.
بعضی، دستور سلیمان، مقالات وافیه و اصطلاحات صوفیان را نیز از تألیفات او دانسته اند.
در آثارمنظوم او، آیات و روایات بر اساس معارف شیعی تفسیر و برخی از آنها به فارسی ترجمه شده است. وی بیشتر «جوهر» و گاه «زرگر» یا «نجیب الدین» یا « رضا » تخلص می کرده و همین امر موجب شده است که رضا قلی خان هدایت، و به تبع او مدرس تبریزی ، وی را « زرگر اصفهانی» معرفی کنند .
مظفر علیشاه کرمانیدر بحرالاسرار و میرزا محسن عمادالفقراء او را ستوده و در وصف وی شعر سروده اند.
تاریخ وفات تبریزی را هدایت و آقابزرگ 1080ق ذکر کرده اند. نائب الصدر وفات وی را در سال 1185 ق؛ خاوری و تمیم داری آن را در 1108ق ذکر کرده اند که به نظر می رسد تاریخ اخیر به واقعیت نزدیک تر باشد. مدفن وی در تخت فولاد اصفهان است، اما اثری از قبر وی موجود نیست.