میرمحمدصادق خاتون آبادی

میرمحمدصادق خاتون آبادی

میرمحمدصادق خاتون آبادی

شهرت:

خاتون آبادی
تاریخ وفات (قمری/شمسی):
1/01/1140
محل مزار:
و بقعه خاتون آبادی
زمینه فعالیت:
فرزند میرزا حسین نایب الصدر. در سال 1285ق در اصفهان متولّد شد. پدرش فرزند میر محمّد صادق بن میر محمّد رضا ابن استاد الکلّ علّامه میرزا ابوالقاسم مدرّس ابن میر محمّد اسماعیل بن میر محمّد باقر ملاّ باشى ابن علّامه میر محمّد اسماعیل خاتون آبادى است.
میر محمّد باقر ملاّ باشى فاضلی کامل و متبحّر در فنون علم و صاحب مولّفات بوده، از جمله «ترجمه مکارم الاخلاق». از شاگردان والد ماجدش و آقا حسین خوانسارى بوده و در مدرسة چهارباغ اصفهان تدریس مى فرمود. در سنة هزار و یک صد و بیست و هفت او را به زهر شهید کردند.
وى در ماه ربیع الثانى 1326ق وفات یافته و در زیر زمین تکیة خاتون آبادى مدفون گردید.
شاگردان؛ خاتون آبادى سال ها در مدرسه جدّه بزرگ تدریس مى کرد و شاگردان زیادى که نوعاً از فضلا و برجستگان علمى حوزه بودند در مدرس او تربیت شدند
مهاجرت قم؛ علّامه خاتون آبادى در سفر تاریخى حاج آقا نوراللّه نجفى به شهر مقدّس قم، که در اعتراض به حکومت نامشروع پهلوى صورت گرفت، به همراه تعداد زیادى از فقها و بزرگان اصفهان از جمله شیخ محمّد رضا نجفى و میر سیّد على نجف آبادى به قم رفت و در ایّام چند ماهه اقامت در قم به تدریس پرداخت که جمعى از اعاظم شاگردان حاج شیخ عبدالکریم حائرى، از جمله امام خمینى، در درس پربار ایشان و شیخ محمّد رضا نجفى شرکت نموده و از دریاى علوم این دو عالم فرزانه بهره بردند.
علّامه خاتون آبادى در قم مورد توجه آیت اللّه العظمى حائرى قرار گرفت و چنانچه میرزا حسن خان جابرى مى نویسد: « در سفر یک هزار و سیصد و چهل و هفت که علماى اصفهان به قم رفته، آقا شیخ عبدالکریم (حائرى) قمى تجلیل آن بزرگ را بیش از همه نمود».
وفات؛ علّامه خاتون آبادى به نوشتة میرزا حسن خان جابرى: "نظر به کثرت درس و بحث، علیل شده، در 1348 به سنّ 62 سالگى روانه جنان گشت".
مرقد مطهّر ایشان در داخل بقعة سیّد العراقین قرار دارد و برادرش حجّت الاسلام سیّد مرتضى خاتون آبادى نیز در کنار او مدفون است.

زندگی نامه مشروح
فرزند میرزا حسین نایب الصدر. در سال 1285ق در اصفهان متولّد شد. پدرش فرزند میر محمّد صادق بن میر محمّد رضا ابن استاد الکلّ علّامه میرزا ابوالقاسم مدرّس ابن میر محمّد اسماعیل بن میر محمّد باقر ملاّ باشى ابن علّامه میر محمّد اسماعیل خاتون آبادى است. شرح مختصر از خاندان ایشان چنین است:
« میر محمّد اسماعیل عالمی عامل و فاضلی کامل و زاهدی تارک دنیا بوده، و در علم فقه و حدیث و تفسیر کلام و حکمت و غیرها ماهر بوده، و در جامع جدید عباسى در اصفهان مدرّس بوده و قریب پنجاه سال تدریس می کرده، و اخذ علم از مولى محمّد تقى مجلسى و میرزا رفیع الدین نائینى و سید میرزا جزائرى نموده، و در سال 1116 وفات یافته».
میر محمّد باقر ملاّ باشى فاضلی کامل و متبحّر در فنون علم و صاحب مولّفات بوده، از جمله «ترجمه مکارم الاخلاق». از شاگردان والد ماجدش و آقا حسین خوانسارى بوده و در مدرسة چهارباغ اصفهان تدریس مى فرمود. در سنة هزار و یک صد و بیست و هفت او را به زهر شهید کردند.
فرزندش: سیّد محمّد اسماعیل عالمی عابد و محدثی زاهد و ماهر در فنون علم، بخصوص فقه و حدیث و تفسیر و از شاگردان پدر خود و آقا جمال الدین خوانسارى و امام مسجد جامع عبّاسى و مدرس مدرسة چهارباغ بوده و چون در زمان افاغنه بوده، مجهول القدر مانده.
و فرزند او: میرزا ابوالقاسم مدرّس، جامع اغلب علوم از فقه و حدیث و تفسیر و اخلاق و کلام، استاد فضلاء عصر خود بوده و مانند پدرش در جامع عبّاسى امامت داشته و قریب سى سال در مدرسة چهارباغ تدریس مى نمود و در علم حکمت و کلام از شاگردان مولى اسماعیل خواجوئى و در فقه و اصول و حدیث بر علاّمه سیّد محمد مهدى بحر العلوم تلمّذ نمود و جناب بحرالعلوم از ایشان حکمت و کلام به مدّت چهار سال اخذ کرده، و در سنة هزار و دویست و دو به سن پنجاه و هفت سالگى در اصفهان وفات کرده.
و فرزند او: میر محمّد رضا خاتون آبادى، عالمی فاضل و ماهر در فقه و حدیث و پرهیزنده از لذّات و دوری جوینده از خلق بوده. بعد از پدرش مدّت سى سال در مدرسة چهارباغ تدریس و در جامع عباسى امامت داشته، در ماه رجب سنه هزار و دویست و سى و هشت در اصفهان وفات کرده، جنازه اش را به نجف اشرف حمل نمودند.
و فرزند او: میر محمد صادق خاتون آبادی جامع معقول و منقول و مدرس در اغلب علوم بوده، اکثر علما بلاد از تلامذه او بودند. در جامع عباسی مدت سی و دو سال امامت جماعت را به عهده داشت. زاهدترین زمان خود بود و در مجلس حکام و سلاطین داخل نشده مگر یک شب به جهت محاجّه با میرزا علی محمد باب. علم فقه را از محقّق قمى (صاحب قوانین الاصول) و شیخ محمّد تقى(رازی) صاحب حاشیه بر معالم اخذ کرده بود و علم حکمت و کلام را از مولى على نورى و ملاّ محراب (گیلانى) و ملاّ اسماعیل خواجوئى فرا گرفته بود. در سنة هزار و دویست و هفت متولّد شده و در چهاردهم رجب سنه1272ق، بعد از تحویل شمس به شش ساعت وفات فرمود. فرزندش میرزا حسین نایب الصدر از شاگردان شیخ مرتضى انصارى و حاج ملا على کنى بود و خود عالمى جلیل و محترم بوده و کتابى در انساب خاندان خاتون آبادى نگاشته است.
وى در ماه ربیع الثانى 1326ق وفات یافته و در زیر زمین تکیة خاتون آبادى مدفون گردید.
ایشان داراى سه فرزند پسر به نام هاى: میر محمّد صادق، سیّد ابوالفضل و سیّد مرتضى خاتون آبادى و نیز سه داماد فاضل و متّقى بود که عبارتند از: سیّد عبدالرزّاق موسوى احمد آبادى؛ میرزا محمّد حسین اژه اى؛ سیّد محمّد تقى مدرّس پاقلعه اى
تحصیلات و اساتید؛ علامه خاتون آبادى ابتدا در اصفهان تحصیل کرد و سپس در سنین حدود هفده سالگى پس از وفات مادر خود به نجف اشرف مهاجرت نموده، نزد اساتید آن حوزه مقدّس به تحصیل پرداخت.
برخى از اساتید ایشان عبارتند از: حاج ملاّ حسن درّى؛ میرزا محمّد حسن نجفى ؛ آخوند ملاّ محمّد کاظم خراسانى، سیّد محمّد کاظم طباطبائى یزدى.
اوصاف و مقامات علمى؛ خاتون آبادى از شاگردان مبرّز آخوند خراسانى بود و در تألیف کتاب پر ارج « کفایة الاصول» که از مهم ترین و دقیق ترین کتاب هاى علم اصول فقه شیعه است، یار و مُعین او بود.
وى پس از نیل به مقام عالى اجتهاد در حدود سال 1324ق به اصفهان بازگشت و در مدرسه جدّة بزرگ به تدریس فقه و اصول پرداخت. او متفکّرى بزرگ و دقیق النظر بود و در اصول فقه داراى افکارى بلند بود و فضلاى حوزه به شاگردى او مباهات مى کردند. گویند: وقتى ایشان قصد بازگشت از حوزة علمیة نجف اشرف به ایران را نموده بود، بزرگان حوزة نجف به او گفته بودند که رفتى و نجف را از علم خالى کردى.
آیت اللّه سیّد محمّد نجف آبادى، از شاگردان برجسته آخوند ملا محمد کاظم خراسانى معتقد بود که اگر علّامه خاتون آبادى در نجف اشرف اقامت گزیده بود و به ایران باز نمى گشت، نوبت مرجعیت به دیگران نمى رسید.
شاگردان؛ خاتون آبادى سال ها در مدرسه جدّه بزرگ تدریس مى کرد و شاگردان زیادى که نوعاً از فضلا و برجستگان علمى حوزه بودند در مدرس او تربیت شدند. برخی از شاگردان ایشان عبارتند از:
1. شیخ احمد حججى نجف آبادى؛ 2. حاج امیر آقا فلاورجانى3. سیّد محمّد تقى فقیه احمدآبادى (صاحب مکیال المکارم)؛4. جلال الدین همایى 5. سیّد حسین بروجردى
مهاجرت قم؛ علّامه خاتون آبادى در سفر تاریخى حاج آقا نوراللّه نجفى به شهر مقدّس قم، که در اعتراض به حکومت نامشروع پهلوى صورت گرفت، به همراه تعداد زیادى از فقها و بزرگان اصفهان از جمله شیخ محمّد رضا نجفى و میر سیّد على نجف آبادى به قم رفت و در ایّام چند ماهه اقامت در قم به تدریس پرداخت که جمعى از اعاظم شاگردان حاج شیخ عبدالکریم حائرى، از جمله امام خمینى، در درس پربار ایشان و شیخ محمّد رضا نجفى شرکت نموده و از دریاى علوم این دو عالم فرزانه بهره بردند.
علّامه خاتون آبادى در قم مورد توجه آیت اللّه العظمى حائرى قرار گرفت و چنانچه میرزا حسن خان جابرى مى نویسد: « در سفر یک هزار و سیصد و چهل و هفت که علماى اصفهان به قم رفته، آقا شیخ عبدالکریم (حائرى) قمى تجلیل آن بزرگ را بیش از همه نمود».
گویند:«حضرت امام به قدرى شیفته بیان و مقام علمى مرحوم خاتون آبادى بود که هنگام بازگشت استاد به اصفهان و تعطیلى درس پربارش، گریه مى کرد و با دیدة اشک بار استاد را بدرقه نمود. فرزند شهید آیت اللّه دکتر سیّد محمد بهشتى که پس از شهادت پدرش به خدمت حضرت امام رسیده بود مى گوید: امام در این دیدار نزدیک به بیست دقیقه راجع به موقعیت علمى علّامه خاتون آبادى (جدّ مادرى شهید بهشتى) براى او صحبت کرده و فرموده است که مردم اصفهان میر محمّد صادق را نشناختند و بعد فرمودند: و ما ادریک ما میر محمّد صادق!».
تألیفات؛ سیّد حسین خاتون آبادی متخلص به آزاد در کتاب «اغصان طیّبه» دربارة خاتون آبادى مى نویسد: در اصول و فقه استاد، و شاید اعلم از همگنان عصر خود بود، و داراى تألیفات بسیار و جزوات بى شمارى [ ! ] است که همچنان که قدر وجودش در اصفهان مجهول ماند، تألیفات او را هم قدر ندانند، و همیشه مایل به انزوا و عزلت بود با این حال تا کنون جز نسخة خطى «حاشیه بر رسائل» شیخ مرتضى انصارى از ایشان به دست نیامده است.
وفات؛ علّامه خاتون آبادى به نوشتة میرزا حسن خان جابرى: "نظر به کثرت درس و بحث، علیل شده، در 1348 به سنّ 62 سالگى روانه جنان گشت".
مرقد مطهّر ایشان در داخل بقعة سیّد العراقین قرار دارد و برادرش حجّت الاسلام سیّد مرتضى خاتون آبادى نیز در کنار او مدفون است.
در وفات ایشان شعرا مراثى سروده اند که از آن جمله است:
مادّه تاریخ شیخ محمدعلی معلم حبیب آبادی:
جمع گشتند پى جستن سالش جمعى/تا بگردند کدامین یک از آنان سابق
پس معلّم شد از آن جمع برون و گفتا:/"گشت قاطن بجنان میر محمّد صادق"