میرزا عبدالحسین صنیع همایون

میرزا عبدالحسین صنیع همایون

میرزا عبدالحسین صنیع همایون

شهرت:

صنیع همایون
تاریخ وفات (قمری/شمسی):
12/01/1341
محل مزار:
و بقعه شهشهانی
زمینه فعالیت:
هنرمند
فرزند آقا محمدکاظم نقاش باشی بن آقا نجفقلی نقاش باشی بن آقا بابانقاش، متولد 1276ق، نقاش، مذهب و قلمدان ساز، از هنرمندان خوش قریحه و زیبایی آفرین اصفهان است. در میان نقاشان و مذهبان دوره قاجاری، دو هنرمند به لقب صنیع همایون ملقب بودند. صنیع همایون اول مذهب و هنرمند معجز نگار، همانا استاد رضی طالقانی است که در مجمع الصنایع ناصری کار می کرد و این لقب را قبل از سال 1314ق از ناصرالدین شاه دریافت کرده است. صنیع همایون دوم استاد عبدالحسین استقدیمی ترین تاریخ امضادار وی سال 1324ق می-باشد . از شاگردان پدرش و محمدباقر سمیرمی نقاش باشی بوده است. به غیر از چهره سازی در پرنده سازی و منظره پردازی و تذهیب پرپیرایه نیز صاحب مکتب بود، و طی حکمی در زمان ناصرالدین شاه لقب «صنیع همایونی» گرفت. وی در 12 محرم 1341ق بدرود حیات گفت.
زندگی نامه مشروح
میرزا عبدالحسین نجف پور، فرزند آقا محمدکاظم نقاش باشی فرزند آقا نجفعلی نقاش باشی فرزند آقا بابانقاش، نقاش، مذهب و قلمدان ساز، از هنرمندان خوش قریحه و زیبائی آفرین اصفهان است.
جدش آقا نجف علی که به «آقا نجف» معروف است از نقاشان آب و روغن؛ مینیاتورکار و قلمدان ساز بسیار معروف اوایل عهد قاجاری است که کارهای او جزو نفایس گرانبها خرید و فروش می شود. آقا نجف در قلمدان سازی همان شهرت و اهمیت را دارد که بهزاد و رضا عباسی در نقاشی دارند. پسر او آقا محمدکاظم که پدر صنیع همایون باشد، هم از اساتید معروف اصفهان در آن فن و شاگرد پدرش بود.
آقا نجف یکی از مشهور ترین استادانی است که دست به تهیة قلمدان زده است. این استاد نقاش صورت ساز بود و در روی قلمدان های کار وی، اغلب تصاویر حضرت عیسی و حضرت مریم (س) که تقلیدی از کار نقاشان ایتالیا بود، دیده می شود. امضای آقا نجف، «یا شاه نجف» است. وی گذشته از قلمدان ، قاب آینه و جعبه های آرایش زنانة منقش بسیار زیبا و گرانبها می ساخت.
آقا نجف سه فرزند پسر داشته، به نام های آقا محمدکاظم، آقا محمدجعفر و آقا احمد معروف به خوشگل ساز، که همة آن ها نقاشی و قلمدان سازی می دانستند و به این هنر مشغول بودند. آقا محمدکاظم فرزند ارشد آقا نجف، که در ساخت قلمدان و نیز میناکاری دارای سبک برگرفته از پدر و نیز ذوق و ابتکار شخصی بوده است؛ به عنوان مرمت گر آثار صفویه نیز شناخته شده و طی حکمی در سال1287ق به مقام نقاش باشی کل اصفهان منصوب گردیده است.
میرزا عبدالحسین در سال 1276ق در اصفهان به دنیا آمد. وی از جمله نقاشان اواسط قرن 14ق است که در صورت سازی و چهره پردازی نازک قلم و در گل و مرغ و منظره پردازی، پر اعتبار و در تذهیب و آبرنگ دست پر حلاوتی داشته است.
در ابتدای کار، از پدر هنرمندش فیض ها برده و به مرور که در بین مردم موقعیتی به دست می آورده، در خدمت هنرمند نامی، محمدباقر سمیرمی نقاش باشیو سایر استادان که اغلب از خویشان و یاران نزدیک خانواده او بوده و شیوه و مکاتیب گوناگونی داشتند، مشغول فیض اندوزی گشته و به رموز و دقایق هنر تصویرسازی آشنا می گردد.
استاد عبدالحسین، به غیر از چهره سازی در پرنده سازی و منظره پردازی و تذهیب پر پیرایه نیز صاحب مکتب بود و آن را بسیار شیوا و شاداب می کشید .
صنیع همایون در بالاخانة کاروانسرای حاج علی نقی جنب دروازه اشرف مقابل کاروانسرای محمدصادق خان حجره ای داشته است. وی به دلیل تبحر در نقاشی طی حکمی در دوران ناصرالدین شاه قاجار در سال1313ق به عنوان سرآمد نقاشان به لقب « صنیع همایونی» مفتخر گشته است.
از آثار فراوان وی چند نمونه ارزنده ارائه داده می شود:
1- قلمدان بزرگی که داخل مدالیون رویه اش ، زنی به متکایی تکیه داده، خدمة جوان دیگری ، در مقابل زن نشسته و آماده خدمتگزاری است. در دو مدالیون کناره وسط نیز دو دختر به طنازی تمام نقش شده و رویه قلمدان را زیب افزا کرده بود.
در د و دماغه قلمدان تصاویری از شیر شرزه ارائه شده بود که در حالت گرفت و گیر دیده می شوند. در کنارة قلمدان و در داخل هشت مدالیون بزرگ و کوچک نیز تصاویری از زنان و مناظر دریا و کوه و ساختمان و تصویر چند غزال به شیرین قلمی استادانه نقش بسته بود و به خط طلایی زیبا رقم داشت.
2- دیگر اثر پر حلاوت این هنرمند، قلمدان استادانه ای بود که در مدالیون های مختلف رویة قلمدان، تصاویر زنان و دختران ، جلب نظر می کند. در حواشی قلمدان و در داخل مدالیون های گوناگون نیز گل و مرغ های شیوا و نقش چند طوطی رنگارنگ و چهار دوشیزة زیبا نقش گشته بود که مهارت نقاش را برملا می ساخت و رقم داشت.
تنها اثر رنگ و روغنی رقم دار نقاش که شاید کپی خوبی از تابلوهای چهل ستون باشد، مجلس پذیرایی شاه طهماسب از همایون، پادشاه هند است و به اندازة بزرگتر عمل آمده و رقم داشتش« عمل کمترین صنیع همایون » است.
صنیع همایون در بالاخانة کاروانسرای حاج علی نقی جنب دروازه اشرف مقابل کاروانسرای محمدصادق خان حجره داشت.
استاد سرانجام در روز سه شنبه 12 محرم 1341ق بدرود حیات گفت و پیکرش را در صحن تکیة شهشهانی به خاک سپردند.
بر مزارش شعر زیر حک شده است:
عبدالحسین مرشد صورتگران دهر/آن کو به فن نقش ز ِمانی ربود گو
چون یکهزار و سیصد و چهل سال درگذشت/از صفحة وجود نشد پاک نقش او
از خانواده صنیع همایون ، نوة دختری او میرزا شکرالله صنیع زاده است که پدرش [عبدالمحمود غفاریان] برادرزاده و داماد صنیع همایون بود.