میر فندرسکی

تکیه میر فندرسکی

میرفندرسکی، تکیه و تکایای پیوسته؛ الف- تکیه میرفندرسکی؛ منسوب است به میر ابوالقاسم فندرسکی* فرزند میرزا بیک بن امیر صدرالدین موسوی حسینی از بزرگان حکما و عرفا متوفی 1050ق که در قسمت شمال غربی تخت فولاد واقع گردیده است. شمال این تکیه به خیابان شیخ مفید و بخشی ازمقبرة بختیاریها و در جبهة شرقی حریم تکیه است که به گذر محدود می¬شود و جنوب آن به تکیة درویش عبدالمجید طالقانی* و مقبرة خوانین بختیاری و از جبهة غربی نیز به بخشی از مقابر بختیاریها محدود می¬گردد. تکیة میر و تکیة درویش عبدالمجید و مقابر سر ادامه مطلب
ن بختیاری مجموعة مزارستانی با مساحت تقریبی 6840 متر مربع را شکل می¬دهند که به تفکیک تکیة میر به مساحت تقریبی 2240متر مربع و تکیة درویش عبدالمجید طالقانی با مساحتی در حدود 1600 متر مربع و مقابر سران بختیاری در پنج قطعه با مساحتی تقریباً3000 متر مربع است. صحن تکیة میر با ابعادی تقریبی 24×50 متر در حدود 1200 متر مربع مساحت دارد که به سبک خانه¬های دنیائی با حوض آب و باغچه و درخت و گل و گیاه تزئین شده است و یک اصله درخت کاج کهن خشکیده نیز در آن وجود دارد که به نظر می-رسد نزدیک به یک قرن از خشکیدن آن گذشته و قطر تنه و شاخ و برگ آن حاکی از قدمت و سالخوردگی درخت است. این درخت نیز به عنوان یک اثر و نماد تاریخی مربوط به تکیة میر لازم است حفظ گردد. قبر میرفندرسکی بصورت سکوئی بزرگ با ابعاد 5/3 ×9/1 متر و ارتفاع یک متر بر روی تختگاهی به ابعاد 5×10متر و ارتفاع تقریبی5/0 متر در غرب صحن قرار گرفته است. صورت قبر تماماً با سنگ مرمر پوشیده شده و لوح قبر میر با تاریخ1050ق بر جبهة بالای سر قبر در طرف غربی سکو نصب است و به خط ثلث برجسته که بیانگر فضل و دانش و عرفان میر است، به غیر از میر فندرسکی عده¬ای از علما و هنرمندان و بزرگان در صحن تکیه مدفونند که شرح آن را سیّد مصلح¬الدین مهدوی* (ص208-213) در کتاب «سیری در تاریخ تخت¬فولاد» آورده است. کلیه بناهای تکیه در چهار جبهه دور صحن قرار دارند که این بناها مربوط به دورهای مختلف (قبل از صفویه، صفویه، قاجاریه، معاصر) است. البته بر اساس نظریة استاد همایی* و استاد مهدوی که مستند به بعضی مدارک قبل از سفرنامه شاردن و آثار موجود است، این تکیه خانقاه بابالکات از خانقاه¬های سده¬های قبل از صفویه است که در دوران صفویه مدفن میر ابوالقاسم فندرسکی می¬گردد و در این راستا بیشتر فضاهای آن اعم از ایوانچه¬ها و زاویه¬ها و خلوتهای آن تبدیل به مقابر خصوصی می¬گردد. فعلاً جبهه غربی تکیه شامل پنج اطاق است و یک راهرو که از این پنج اطاق یک باب در سمت شمالی این جبهه بازسازی شده و بقیه مربوط به دوران قبل از صفویه است. در اطاق وسطی این جبهه که مقابل قبر میر است کتیبه¬ای بسیار زیبا شامل چند بیت از اشعار خواجه حافظ غزل (روضه خلد برین خلوت درویشانست) در ارتفاع بالای دوال اطاق که به خط و امضاء میر عماد حسنی نوشته و گچبری گردیده، موجود است. جبهه شمالی تکیه نیز شامل ده اطاق و پنج راهرو بین اطاقها و یک راهرو ارتباطی به فضای پشت تکیه است یک باب از این ده اطاق قبلاً تخریب و بازسازی شده؛ ولی در برنامه تعمیرات اخیر تمامی این اطاقها مرمت و هماهنگ¬سازی شده¬اند. به نظر می¬رسد که در اصل اطاقهای این جبهه ایوانچه¬های مربوط به خانقاه بوده¬اند مزین با کتیبه¬ها و تزئینات داخلی که بعضاً این تزئینات از زیر قشر رنگها تشخیص داده می¬شوند. همچنین درخت کاج اخیرالذکر نیز در مجاورت این جبهه قرار دارد که در اقدامات مرمتی اخیر این درخت نیز استحکام بخشی شد. جبهة شرقی تکیه میر نیز تشکیل شده از پنج اطاق و دو راهرو و در منتهی¬الیه طرفین این جبهه که اطاق وسطی بزرگتر و با سقفی مسطح و نمای بلند قوس¬دار و قرینه با اطاق مرکزی جبهة غربی است و ایوانچه¬هایی در مقابل این پنج اطاق است که به یکدیگر ارتباط دارند. سقف و نمای اطاق مرکزی این جبهه در برنامه تعمیرات اخیر به شکل اصلی و با همان معماری بازسازی گردید. چهاراطاق کوچک این جبهه نیز از اطاقهای اصلی تکیه و خانقاه قدیمی¬اند. فضاهای جبهة جنوبی تکیة میر به ترتیب از غرب به شرق عبارت است از یک اطاق اصلی سپس سردر ورودی اصلی تکیه که از تکیة درویش عبدالمجید راه دارد. بعد یک اطاق اصلی و در کنار آن اطاق مخصوص چاه و منبع آب تکیه و اطاق مجاور آن که همه از بناهای صفوی تکیه هستند و سپس بقیه فضاها مربوط به قبر حسین قلیخان ایلخانی* و سردار اسعد بختیاری* هستند که در زمان قاجار احداث گردیده است. سردر ورودی اصلی تکیة میر در جنوب غربی صحن تکیة و از تکیة درویش عبدالمجید طالقانی است. این سردر بسیار زیبا و خوش تناسب با قطاربندیهای عالی و در دولنگه چوبی و سکوهای خسته¬نشین است که از زمان صفویه احداث گردیده است. ب-تکیه درویش عبدالمجید؛ مدفن هنرمند بزرگ شکسته¬نویس و عارف و شاعر معروف عهد افشاریه و زندیه. درویش عبدالمجید طالقانی متوفی1185ق است. نقش پیش ورودی تکیة میر را دارد که در مرمتهای اخیر سال1383ش توسط مجموعه فرهنگی تخت فولاد ساماندهی گردید و صورت قبر درویش عبدالمجید بر روی سکویی آجری در محوطه¬ای با جدول بندیهای متناسب نسبت به سطوح تکیه ممتاز گردید. لازم به ذکر است که اولاً به غیر از بنای سقاخانه کوچکی در جنوب غربی، تکیة درویش عبدالمجید فاقد هرگونه بنائی است. ثانیاً در برنامه مرمت مذکور در بالا تمامی شیب و اختلاف سطحهای طبیعی زمین تکیه به همان صورت اصلی تاریخی خود حفظ گردید. ج- در سمت جنوبی تکیة میرفندرسکی سه تکیة مقبره توأم مربوط به سران بختیاری که بعضاً از فعالین انقلاب مشروطه بوده¬اند، وجود دارد. اولین مقبره مربوط به مدفن حسینقلی¬خان ایلخانی* و سردار اسعد اول* است که شامل یک صحن کوچک تقریباً5/10×10 متر در وسط و اطاقهائی در چهار طرف است. از جمله در قسمت شمالی این مقبره تالار چهار صفه و چهار فصل که یک روی آن هم با پنجره ای مشبک بالارو و با شیشه رنگی به تکیة میر است. سنگهای قبور این تالار از جمله آثار گرانبهای موزه¬ای می¬باشد که از نظر نوع سنگ و طراحی و حجاری و خط بی¬نظیرند. سه تابلو گرانبها نیز در این تالار بود که یک تابلو مربوط به سردار اسعد اول سوار بر اسب است که جهت حفظ به موزه چهلستون منتقل گردید و تابلو دوم مربوط به اسفندیارخان که آن هم در موزه چهلستون محافظت می¬گردد و تابلو سوم مربوط به مجلس میرفندرسکی و شیخ بهائی که از این تابلو فعلاً اطلاعی در دست نیست. در جبهة جنوبی این مقبره نیز اطاقی است که با سقف تیر پوش مسطح و تزئینات قابسازی زیبا و همچنین دیوارهای اطاق بوسیله آینه و گچبری روی آینه تزئین گردیده است. چند اطاق دیگر هم در قسمت شرقی و غربی این مقبره موجود است که در همه اطاقها سنگ قبرهای ارزشمند بسیار زیاد دیده می¬شود. همچنین این مقبره از گوشة جنوب غربی بوسیله دالان و هشتی به تکیه درویش عبدالمجید راه جداگانه دارد و از گوشه جنوب شرقی هم به مقبره دوم خوانین بختیاری (مزار سردار ظفر بختیاری*) راه دارد که این مقبره کلاً شامل یک حیاط مشجر9×5/11 متر و دو اطاق یکی در شمال حیاط با ایوان مقابل و دیگری در جنوب حیاط است. اطاق شمال حیاط به طرف تکیة میر نیز در و پنجره دارد و بنای آن مربوط به دوران پهلوی اول است. سقف این اطاق نیز مسطح و چراغدانهایی نیز در جرزهای آن تعبیه شده است. اطاق جنوبی نیز معاصر است و بنای کوچک چاه و منبع در پشت آن قرار دارد. مقبرة سوم در سمت جنوب شرقی تکیة میر قرار گرفته و از گوشة جنوب شرقی تکیه به وسیله دالانی که مقبره صمصام السلطنه بختیاری* در آن واقع است به هم متصل است. این مقبره نیز بناهای قابل توجهی داشته که متأسفانه بعضاً خراب شده است؛ مثل فضای حوضخانه شمالی بنا که نورگیر و سقف و حوض آن را تخریب و حتی چاه آب آن را هم پر کرده¬اند. تالار اصلی این محل نیز مشابه چهار صفه بزرگ است و به نظر می¬رسد قبله آن تقریباً سی درجه نسبت به جهت قبله قبر میر به طرف شرق منحرف و اشتباه شده است. این تکیه نیز صحنی به صورت حیاط مشجر با ابعاد تقریبی5/10×5/16 متر در جنوب تکیه دارد. به غیر از سه مقبره به هم چسبیده مذکور مقبره¬¬ای نیز در سمت غرب تکیة میر متعلق به فتحعلیخان بختیار (فریدون خان) موجود است که با بنای مختصری در منتهی¬الیه غربی تکیة میر قرار دارد و چون قطعه باغچه وسط این محل مالک خصوصی پیدا کرده، مقبره منفصل شده است. به طوری که قسمتی از آن شامل یک اطاق و چند قبر مربوط به بختیاریها چسبیده به دیوار غربی میر است و همچنین مقبرة نوساز مربوط به دوران پهلوی متعلق به اعقاب خوانین بختیاری در سمت شمال تکیة میر موجود است که شامل حدود پنج اطاق نوساز و ایوانهای اطراف آنها است. این محل به شکل مثلث ناقص است که وتر آن به خیابان شیخ مفید و یک ضلع آن به دیوار شمالی تکیه میر و ضلع دیگر آن به گذر شرقی تکیه چسبیده است. این محل نیز پس از مرمت و بازسازی¬های لازم با کاربری موزه عکس و مدارک تخت فولاد مورد بهره¬برداری قرار گرفته است. منابـع: سیّد مصلح¬الدین مهدوی، سیری در تاریخ تخت فولاد اصفهان، اصفهان1370ش؛ جلال¬الدین همایی، تاریخ اصفهان( مجلد ابنیه و عمارات)، چاپ ماهدخت بانو همایی، تهران 1381ش. / سیّد مرتضی فرشته¬نژاد/