شیخ محمدرضا جرقویه ای

شیخ محمدرضا جرقویه ای

شهرت :

محمدرضا جرقویه ای
تاریخ وفات :
1331/06/01
مزار :
تکیه سیدالعراقین
زمینه فعالیت :
عالم ربانی,عالم فقیه


عالم عامل و فقیه کامل، از مدرّسان ارجمند حوزه علمیه اصفهان. وى در شب جمعه 26 ذى الحجه الحرام 1309ق در حسین آباد جرقویه متولّد شد.
پدرش: حاج ملاّ على جرقویه‏اى فرزند ملاّ محمّد تقى فرزند حاج على حسین آبادى، از علماى معروف به زهد و تقوا، و از شاگردان آیت اللّه حاج میرزا بدیع درب امامى و علّامه میرزا ابوالمعالى کلباسى بود.
فقیه علّامه آخوند ملاّ محمّد حسین فشارکى در اجازه خود به حاج شیخ محمّد رضاجرقویه اى، از پدر بزرگوار او این گونه یاد مى‏کند:
« العالم الناسک الصالح الجلیل المولى الصفى الوفى الحاج ملاّ على، اعلى اللّه مقامه و اکمل اکرامه فى حیاته عند ربّه المتعال عزّ اسمه».
مرحوم حاج ملاّ على در حدود سال 1325ق وفات یافت و در محلّ سکونت خود، روستاى حسین آباد مدفون گردید و پس از سالیانى چند به همراه جنازه همسرش به نجف اشرف منتقل و درآن سرزمین مقدّس به خاک سپرده شد.
جدّ حاج ملاّ على، به نام حاج على در حدود زمان نادرشاه از سیستان به جرقویه آمده و در آن جا سکونت نموده است.
از فضلاى این خاندان، حاج ملا محمد تقى فرزند حاج محمد حسن (برادر حاج ملا على جرقویه‏اى) فرزند ملا محمد تقى است که مردى شریف و با سخاوت و شجاع بوده است.
مادر مرحوم حاج شیخ محمّد رضا جرقویه اى فرزند حاج ملاّ حسن شاه طوری، فرزند حاج ملاّ عبدالرزاق شاه طورى بود.
آیت اللّه جرقویه‏اى ابتدا در اصفهان تحصیل نمود و با تلاش وافر به درجه اجتهاد و استنباط احکام نایل گردید.
اساتید ایشان در اصفهان عبارت بودند از حضرات آیات:
1- سیّد محمود کلیشادى، استاد معروف مغنى اللبیب؛ 2- میرزا احمد اصفهانى، استاد معروف شرح لمعه؛ 3- حاج ملاّ عبدالجواد آدینه‏اى؛ 4- آخوند ملاّ محمّد کاشى؛ 5- سیّد محمّد باقر درچه‏اى؛ 6- آخوند ملاّ عبدالکریم گزى؛ 7- میر محمّد تقى مدرّس.
وى در 23 محرم الحرام 1334ق از آیت اللّه العظمى آخوند ملاّ حسین فشارکى اجازه اجتهاد دریافت کرد و قوّه اجتهاد و ملکه استنباط او در سنّ 26 سالگى مورد تأیید آن فقیه بزرگ قرار گرفت.
وی سپس به نجف اشرف مهاجرت نمود و سالیانى نیز در محضر بزرگان علم حوزه نجف تحصیل کرد. اساتید ایشان در نجف اشرف عبارت بودند از آیات عظام:
1- سیّد محمّد کاظم طباطبائى یزدى؛ 2- میرزا محمّد حسین نائینى؛ 3- میرزا فتح اللّه شریعت اصفهانى.
وى از ابتداى ورود به نجف اشرف مورد توجّه اساتید خود، بویژه علّامه نائینى قرار گرفت و اجازه اجتهاد وى به وسیله آن استاد فرزانه نیز تأیید شد.
آیت اللّه جرقویه‏اى پس از سالیانى اقامت در نجف اشرف به اصفهان بازگشت و به تدریس سطوح فقه و اصول: شرح لمعه، قوانین الاصول، فرائد الاصول (رسائل) و متاجر شیخ انصارى پرداخت.
جلسه تدریس وی ابتدا در منزل و سپس در مدرسه جدّه بزرگ و مدرسه صدر بازار برگزار مى‏شد و عده‏اى از طلاب فاضل در آن شرکت مى‏کردند.
این درس بسیار عمیق و تحقیقى بود و با این که متون درسى سطح (رسائل و متاجر) را تدریس می شد ولى محتواى آن فراتر از سطح بود.
آیت اللّه جرقویه ای با علماى بزرگى، همچون حضرات آیات: سیّد حسین خادمى، سید عبدالحسین طیّب، سیّد مهدى حجازى فروشانى، سیّد على اصغر برزانى و سیّد مصطفى مهدوى هرستانى حوزه بحث اجتهادى داشت که در آن به کاوش و استدلال در مباحث فقهى مى پرداختند.
از جمله شاگردان ایشان مى‏توان به حضرات آیات و حجج اسلام ذیل اشاره نمود:
1. شیخ ابراهیم امینى نجف آبادى؛ 2. شیخ محمّد باقر صدّیقین؛ 3. میرزا محمّد تقى مجلسى؛ 4. سیّد جلال الدین شریعتى زفره‏اى؛ 5. سیّد حسن دیباجى؛ 6. سیّد حسن مهاجر آدرمن آبادى؛ 7. شیخ عبدالجواد جبل عاملى؛ 8. میرزا عطاء اللّه اشرفى اصفهانى ( شهید محراب)؛ 9. سیّد محمّد على صادقى؛ 10. سیّد محمّد على روضاتى؛ 11. شیخ محمّد على غروى؛ 12. حاج شیخ محمّد على فشارکى؛ 13. میرزا مهدى نوّاب لاهیجى؛ 14. حاج شیخ مهدى فقیه ایمانی.
آیت اللّه جرقو یه‏اى داراى فضائل اخلاقى و صفات حمیده انسانى بود. تواضع و مناعت طبع و عزت نفس و سخاوت و دستگیرى از فقرا از آن جمله است.
آیت اللّه شیخ عبدالجواد جبل عاملى مى‏گوید:
«همراه آیت اللّه شهید حاج آقا عطاء اللّه اشرفى اصفهانى درس مکاسب شیخ محمّد رضا جرقو یه‏اى مى‏رفتیم. مرحوم جرقویه‏اى در زندگانى خود حالات و کیفیات بسیار خوبى داشتند. ایشان نسبت به دنیا به حدّاقل از ضروریّات اکتفا مى‏کرد و با مرتبه خوبى که از مناعت طبع داشت، پاکیزه مى‏زیست».
آیت اللّه جرقویه‏اى عالمى متعبّد و پارسا بود. محبّت وافرى به اهل بیت عصمت و طهارت- علیهم السلام- داشت و مجلس عزاى حضرت ابا عبداللّه- علیه‏السلام- را حتّى در زمان خفقان رضا خانى بر پا مى‏داشت و در تعظیم شعائر مذهبى مى‏کوشید.
وى در پرتو عشق به اهل بیت - علیهم السلام- مورد عنایات و الطاف خاصّه آن بزرگواران بود.
همچنین بسیار شجاع و غیور و باشهامت بود. گویند: وى براى ملاقات با رضا شاه و سؤال از انگیزه وى در تعرّض به لباس مقدّس روحانیت و برداشتن عمامه اهل علم به تهران رفته و با آن شاه بى دین صحبت کرده و جواز عمامه براى خود و چند تن از علماى اصفهان گرفته است.
وى با عالم مجاهد آیت اللّه سیّد ابوالقاسم کاشانى مرتبط بود و از طریق نامه در جریان اقدامات و مبارزات وى قرار مى‏گرفت.
از آیت اللّه جرقویه‏اى اخیراً چهار رساله فقهى استدلالى به چاپ رسیده است که عبارتند از:
1. رسالة فى القبلة؛ 2. رسالة فى حکم المجنب المتیمّم المحدث بالحدث الاصغر؛ 3. رسالة فى الاختلاف بین المتعاقدین؛ 4. رسالة فى الشبهات المقرونة بالعلم الاجمالى.
وى تقریرات دروس اساتید خود، آیات عظام: سیّد محمّد باقر درچه‏اى و سیّد محمّد کاظم یزدى را نیز به رشته تحریر درآورده بود که اکنون اثرى از آن در دست نیست.
همچنین در بین آثار باقى مانده از ایشان استنساخ رساله «الروضة الغناء» علّامه شیخ محمّد رضا نجفى و نیز استنساخ بخشى از «تقریرات صلاة» علّامه میرزا محمّد حسین نایینى به قلم آیت اللّه شیخ موسى خوانسارى به چشم مى‏خورد.
در تیر ماه 1331ش در پى کناره گیرى دکتر مصدّق از نخست وزیرى و روى کار آمدن قوام السلطنه با پشتیبانى آمریکا و انگلیس، آیت اللّه کاشانى اعلام کرد که اگر قوام تا 48 ساعت کنار نرود، اعلام جهاد خواهد کرد. از این روى مردم به خیابانها ریخته و خواستار سرنگونى قوام شدند. آیت اللّه جرقویه‏اى در روز 28 تیرپیشاپیش تظاهرات مردمى اصفهان در حمایت از مصدّق شرکت نمود. مردم قصد داشتند که با تلگراف زدن به تهران از نخست وزیرى مصدّق حمایت کنند که مأموران با مردم درگیر شده، یکى از شرکت کنندگان به ضرب گلوله مأموران کشته شد. سرهنگ نادرى، فرمانده نیروهاى شهربانى پس از دستور تیراندازى، خود به جلو آمد و با قنداقه تفنگ به قلب آیت-اللّه جرقویه‏اى ضربه‏اى وارد کرد که ایشان بر اثر آن از پله‏هاى تلگراف خانه سقوط نموده و نقش بر زمین شد. وی در اثر ازدحام جمعیت و فرار مردم، دچار صدمات سنگینى شد و یک ماه و اندى در منزل بستری بود و سرانجام نیز در پى همان صدمات در شب هشتم محرم الحرام 1371ق شهریور 1331ش چشم از جهان فرو بست و به دیدار حق شتافت و در تکیه سیدالعراقین تخت فولاد به خاک سپرده شد..
سنگ نوشته مزار وی چنین است:
هذا مرقد مطهّر خلد آشیان مرحوم آیت اللّه آقاى حاج شیخ محمّد رضا جرقویه‏اى فرزند مرحوم حاج ملاّ على فوت هشتم محرم الحرام 1371 مطابق شهریور 1331شمسى.
زینت سجّاده و محراب رفت
از کف ما گوهر نایاب رفت
گفتنى است که برادر آیت اللّه جرقویه‏اى، مرحوم حاج عبدالحمید صلصالى (م: 6ربیع الثانى 1383ق) که از مردان نیک روزگار و خیّران و نیکوکاران منطقه جرقویه بوده نیز در کنار مزار او مدفون است.
نواده دخترى آیت اللّه جرقویه‏اى، امدادگر شهید احمد صلصالى، فرزند حاج حسین صلصالى، از شهداى پاکباز دوران دفاع مقدس بود که در 4 دى‏ماه 1365 ش. در عملیات کربلاى 4 به شهادت رسید.


مشروح زندگی نامه


عالم عامل و فقیه کامل، از مدرّسان ارجمند حوزه علمیه اصفهان. وى در شب جمعه 26 ذى الحجه الحرام 1309ق در حسین آباد جرقویه متولّد شد.
پدرش: حاج ملاّ على جرقویه‏اى فرزند ملاّ محمّد تقى فرزند حاج على حسین آبادى، از علماى معروف به زهد و تقوا، و از شاگردان آیت اللّه حاج میرزا بدیع درب امامى و علّامه میرزا ابوالمعالى کلباسى بود.
فقیه علّامه آخوند ملاّ محمّد حسین فشارکى در اجازه خود به حاج شیخ محمّد رضاجرقویه اى، از پدر بزرگوار او این گونه یاد مى‏کند:
« العالم الناسک الصالح الجلیل المولى الصفى الوفى الحاج ملاّ على، اعلى اللّه مقامه و اکمل اکرامه فى حیاته عند ربّه المتعال عزّ اسمه».
مرحوم حاج ملاّ على در حدود سال 1325ق وفات یافت و در محلّ سکونت خود، روستاى حسین آباد مدفون گردید و پس از سالیانى چند به همراه جنازه همسرش به نجف اشرف منتقل و درآن سرزمین مقدّس به خاک سپرده شد.
جدّ حاج ملاّ على، به نام حاج على در حدود زمان نادرشاه از سیستان به جرقویه آمده و در آن جا سکونت نموده است.
از فضلاى این خاندان، حاج ملا محمد تقى فرزند حاج محمد حسن (برادر حاج ملا على جرقویه‏اى) فرزند ملا محمد تقى است که مردى شریف و با سخاوت و شجاع بوده است.
مادر مرحوم حاج شیخ محمّد رضا جرقویه اى فرزند حاج ملاّ حسن شاه طوری، فرزند حاج ملاّ عبدالرزاق شاه طورى بود.
آیت اللّه جرقویه‏اى ابتدا در اصفهان تحصیل نمود و با تلاش وافر به درجه اجتهاد و استنباط احکام نایل گردید.
اساتید ایشان در اصفهان عبارت بودند از حضرات آیات:
1- سیّد محمود کلیشادى، استاد معروف مغنى اللبیب؛ 2- میرزا احمد اصفهانى، استاد معروف شرح لمعه؛ 3- حاج ملاّ عبدالجواد آدینه‏اى؛ 4- آخوند ملاّ محمّد کاشى؛ 5- سیّد محمّد باقر درچه‏اى؛ 6- آخوند ملاّ عبدالکریم گزى؛ 7- میر محمّد تقى مدرّس.
وى در 23 محرم الحرام 1334ق از آیت اللّه العظمى آخوند ملاّ حسین فشارکى اجازه اجتهاد دریافت کرد و قوّه اجتهاد و ملکه استنباط او در سنّ 26 سالگى مورد تأیید آن فقیه بزرگ قرار گرفت.
وی سپس به نجف اشرف مهاجرت نمود و سالیانى نیز در محضر بزرگان علم حوزه نجف تحصیل کرد. اساتید ایشان در نجف اشرف عبارت بودند از آیات عظام:
1- سیّد محمّد کاظم طباطبائى یزدى؛ 2- میرزا محمّد حسین نائینى؛ 3- میرزا فتح اللّه شریعت اصفهانى.
وى از ابتداى ورود به نجف اشرف مورد توجّه اساتید خود، بویژه علّامه نائینى قرار گرفت و اجازه اجتهاد وى به وسیله آن استاد فرزانه نیز تأیید شد.
آیت اللّه جرقویه‏اى پس از سالیانى اقامت در نجف اشرف به اصفهان بازگشت و به تدریس سطوح فقه و اصول: شرح لمعه، قوانین الاصول، فرائد الاصول (رسائل) و متاجر شیخ انصارى پرداخت.
جلسه تدریس وی ابتدا در منزل و سپس در مدرسه جدّه بزرگ و مدرسه صدر بازار برگزار مى‏شد و عده‏اى از طلاب فاضل در آن شرکت مى‏کردند.
این درس بسیار عمیق و تحقیقى بود و با این که متون درسى سطح (رسائل و متاجر) را تدریس می شد ولى محتواى آن فراتر از سطح بود.
آیت اللّه جرقویه ای با علماى بزرگى، همچون حضرات آیات: سیّد حسین خادمى، سید عبدالحسین طیّب، سیّد مهدى حجازى فروشانى، سیّد على اصغر برزانى و سیّد مصطفى مهدوى هرستانى حوزه بحث اجتهادى داشت که در آن به کاوش و استدلال در مباحث فقهى مى پرداختند.
از جمله شاگردان ایشان مى‏توان به حضرات آیات و حجج اسلام ذیل اشاره نمود:
1. شیخ ابراهیم امینى نجف آبادى؛ 2. شیخ محمّد باقر صدّیقین؛ 3. میرزا محمّد تقى مجلسى؛ 4. سیّد جلال الدین شریعتى زفره‏اى؛ 5. سیّد حسن دیباجى؛ 6. سیّد حسن مهاجر آدرمن آبادى؛ 7. شیخ عبدالجواد جبل عاملى؛ 8. میرزا عطاء اللّه اشرفى اصفهانى ( شهید محراب)؛ 9. سیّد محمّد على صادقى؛ 10. سیّد محمّد على روضاتى؛ 11. شیخ محمّد على غروى؛ 12. حاج شیخ محمّد على فشارکى؛ 13. میرزا مهدى نوّاب لاهیجى؛ 14. حاج شیخ مهدى فقیه ایمانی.
آیت اللّه جرقو یه‏اى داراى فضائل اخلاقى و صفات حمیده انسانى بود. تواضع و مناعت طبع و عزت نفس و سخاوت و دستگیرى از فقرا از آن جمله است.
آیت اللّه شیخ عبدالجواد جبل عاملى مى‏گوید:
«همراه آیت اللّه شهید حاج آقا عطاء اللّه اشرفى اصفهانى درس مکاسب شیخ محمّد رضا جرقو یه‏اى مى‏رفتیم. مرحوم جرقویه‏اى در زندگانى خود حالات و کیفیات بسیار خوبى داشتند. ایشان نسبت به دنیا به حدّاقل از ضروریّات اکتفا مى‏کرد و با مرتبه خوبى که از مناعت طبع داشت، پاکیزه مى‏زیست».
آیت اللّه جرقویه‏اى عالمى متعبّد و پارسا بود. محبّت وافرى به اهل بیت عصمت و طهارت- علیهم السلام- داشت و مجلس عزاى حضرت ابا عبداللّه- علیه‏السلام- را حتّى در زمان خفقان رضا خانى بر پا مى‏داشت و در تعظیم شعائر مذهبى مى‏کوشید.
وى در پرتو عشق به اهل بیت - علیهم السلام- مورد عنایات و الطاف خاصّه آن بزرگواران بود.
همچنین بسیار شجاع و غیور و باشهامت بود. گویند: وى براى ملاقات با رضا شاه و سؤال از انگیزه وى در تعرّض به لباس مقدّس روحانیت و برداشتن عمامه اهل علم به تهران رفته و با آن شاه بى دین صحبت کرده و جواز عمامه براى خود و چند تن از علماى اصفهان گرفته است.
وى با عالم مجاهد آیت اللّه سیّد ابوالقاسم کاشانى مرتبط بود و از طریق نامه در جریان اقدامات و مبارزات وى قرار مى‏گرفت.
از آیت اللّه جرقویه‏اى اخیراً چهار رساله فقهى استدلالى به چاپ رسیده است که عبارتند از:
1. رسالة فى القبلة؛ 2. رسالة فى حکم المجنب المتیمّم المحدث بالحدث الاصغر؛ 3. رسالة فى الاختلاف بین المتعاقدین؛ 4. رسالة فى الشبهات المقرونة بالعلم الاجمالى.
وى تقریرات دروس اساتید خود، آیات عظام: سیّد محمّد باقر درچه‏اى و سیّد محمّد کاظم یزدى را نیز به رشته تحریر درآورده بود که اکنون اثرى از آن در دست نیست.
همچنین در بین آثار باقى مانده از ایشان استنساخ رساله «الروضة الغناء» علّامه شیخ محمّد رضا نجفى و نیز استنساخ بخشى از «تقریرات صلاة» علّامه میرزا محمّد حسین نایینى به قلم آیت اللّه شیخ موسى خوانسارى به چشم مى‏خورد.
در تیر ماه 1331ش در پى کناره گیرى دکتر مصدّق از نخست وزیرى و روى کار آمدن قوام السلطنه با پشتیبانى آمریکا و انگلیس، آیت اللّه کاشانى اعلام کرد که اگر قوام تا 48 ساعت کنار نرود، اعلام جهاد خواهد کرد. از این روى مردم به خیابانها ریخته و خواستار سرنگونى قوام شدند. آیت اللّه جرقویه‏اى در روز 28 تیرپیشاپیش تظاهرات مردمى اصفهان در حمایت از مصدّق شرکت نمود. مردم قصد داشتند که با تلگراف زدن به تهران از نخست وزیرى مصدّق حمایت کنند که مأموران با مردم درگیر شده، یکى از شرکت کنندگان به ضرب گلوله مأموران کشته شد. سرهنگ نادرى، فرمانده نیروهاى شهربانى پس از دستور تیراندازى، خود به جلو آمد و با قنداقه تفنگ به قلب آیت-اللّه جرقویه‏اى ضربه‏اى وارد کرد که ایشان بر اثر آن از پله‏هاى تلگراف خانه سقوط نموده و نقش بر زمین شد. وی در اثر ازدحام جمعیت و فرار مردم، دچار صدمات سنگینى شد و یک ماه و اندى در منزل بستری بود و سرانجام نیز در پى همان صدمات در شب هشتم محرم الحرام 1371ق شهریور 1331ش چشم از جهان فرو بست و به دیدار حق شتافت و در تکیه سیدالعراقین تخت فولاد به خاک سپرده شد..
سنگ نوشته مزار وی چنین است:
هذا مرقد مطهّر خلد آشیان مرحوم آیت اللّه آقاى حاج شیخ محمّد رضا جرقویه‏اى فرزند مرحوم حاج ملاّ على فوت هشتم محرم الحرام 1371 مطابق شهریور 1331شمسى.
زینت سجّاده و محراب رفت
از کف ما گوهر نایاب رفت
گفتنى است که برادر آیت اللّه جرقویه‏اى، مرحوم حاج عبدالحمید صلصالى (م: 6ربیع الثانى 1383ق) که از مردان نیک روزگار و خیّران و نیکوکاران منطقه جرقویه بوده نیز در کنار مزار او مدفون است.
نواده دخترى آیت اللّه جرقویه‏اى، امدادگر شهید احمد صلصالى، فرزند حاج حسین صلصالى، از شهداى پاکباز دوران دفاع مقدس بود که در 4 دى‏ماه 1365 ش. در عملیات کربلاى 4 به شهادت رسید.