میرزا حسین آقاامامی نایینی

میرزا حسین آقاامامی نایینی

شهرت :

امامی نایینی
تاریخ وفات :
1351/01/01
مزار :
تکیه آباده ای
زمینه فعالیت :
عالم فاضل
محقق فاضل، دومین فرزند حجت الاسلام میرزامحمود امام جمعه، ملقب به « خلّاق المعانی »، محقق و مؤلف در تاریخ و فرهنگ و همچنین دبیر آموزش و پرورش اصفهان که در سال 1293ش در محلة کلون در نایین به دنیا آمد.
میرزاحسین امامی نائینی، تحصیلات قبل از مدرسه را در مکتب خانة مرحوم میرزا محمدحسین، معروف به « معلم » آغاز کرد. معلم نایینی از خوشنویسان بنام این شهر بود. میرزاحسین در سن هفت سالگی وارد مدرسة نوبنیاد ادیب بقایی معروف به مدرسة گلزار شد. از آموزگاران دورة ابتدایی وی، یکی میرزاجلال خان پیرزاده از عرفا و هنرمندان نایین و پدر هنر قالی بافی نایین و دیگری میرزاعلی محمد شهداد (از خوشنویسان و حکاکان هنرمند نایین بود. عصرها و اوقات فراغت نیز از دروس فقهی والدش (میرزامحمود امام جمعه) استفاده می برد؛ ضمن این که در نایین در امر خلاصه نویسی دعاوی احکام محکمة شرع، پدر را یاری می نمود که مکتوبات، اولین نمونه کار نویسندگی اوست.
میرزاحسین امامی، پس از طی دورة ابتدایی به علت نبودن دبیرستان در نایین راهی اصفهان شد و به همراه برادرش میرزامحمد سعید، در یکی از حجره های مدرسة علمیه ذوالفقار در بازار اصفهان ساکن شد. وی در سال 1304ش در دبیرستان صارمیه اصفهان نیز نام نویسی کرد و دورة دوم متوسطه، رشته علمی را برای ادامة تحصیل انتخاب نمود. اساتید او در این نهاد آموزشی سیدعلی جناب، احمد آرام و میرزا نصرالله خان یوسف پور فاطمی بودند.
میرزاحسین امامی در سال 1314ش در اصفهان موفق به کسب دیپلم علمی شد و به دلیل از دست دادن پدر نتوانست برای ادامة تحصیل به تهران برود. مدتی بعد به نایین برگشت و به فکر تدوین کتاب تاریخ نایین افتاد.
از جمله خصوصیات اخلاقی او، خوش صحبتی، ساده زیستی و ادب وی بود، هر صبح فرزندانش با صدای تلاوت قرآن او از خواب بیدار می شدند. هر ماه یک ختم قرآن انجام می داد، علاقة خاصی به امور مذهبی داشت و در مراسم ماههای محرم و صفر، بویژه در نایین از اول تا آخر مراسم به طور ایستاده از شرکت کنندگان استقبال می نمود.
میرزاحسین امامی نایینی از سال 1325ش وارد اداره فرهنگ استان اصفهان شد. در آن روزگار کسانی که موفق به دریافت دیپلم می شدند، بیشتر به تدریس ریاضی و علوم و دروس متناسب با آن می پرداختند، اما وی به دلیل علاقه به تاریخ و فرهنگ، تدریس او غالباً در دروسی مانند تاریخ و جغرافیا بود و به ندرت نیز به آموزش ادبیات فارسی، فقه و عربی می پرداخت.
کلاسهای دروس او علاوه بر محتوای بالا و سرشار از مطالب، محل انس بود و در عین این که محصلان ایشان را بسیار دوست داشتند و به وی احترام می گذاشتند، از نصایح پدرانه اش بهره مند می شدند و کلا سهای درس جدّی بود. از جمله شاگردان او می توان از آقای دکتر سیدمحمد دامادی، از اساتید بنام فرهنگ و ادب فارسی و نیز دکتر واعظی، پزشک اعصاب و روان را یاد کرد.
وی در سالهای جوانی به فکر تدوین کتاب تاریخ نایین افتاد و حدود ده سال از اوقات جوانی خود را با دقت، علاقه و جدّیت به گردآوری مطالبی دربارة پیشینة نایین پرداخت و این کتاب در سه قسمت تالیف شد.
میرزاحسین آقا امامی به زبانهای عربی و فرانسه مسلط بود و گاهی نیز شعر می سرود. اطلاعات نجومی و ریاضی داشت.
میرزاحسین امامی نایینی در فعالیتهای اجتماعی به ویژه امور خیر پیشگام بود..
سرانجام میرزاحسین آقا امامی نایینی در 20/1/ 1351ش بعد از 57 سال زندگی، در شهر اصفهان درگذشت و در مقبرة خانوادگی، واقع در یکی از حجره های تکیة حاج محمدجعفرآباده ای، جنب مسجد رکن الملک مدفون گردید.

مشروح زندگی نامه
محقق فاضل، دومین فرزند حجت الاسلام میرزامحمود امام جمعه، ملقب به « خلّاق المعانی »، محقق و مؤلف در تاریخ و فرهنگ و همچنین دبیر آموزش و پرورش اصفهان که در سال 1293ش در محلة کلون در نایین به دنیا آمد.
به شواهد عقدنامه ها و برخی اسناد موجود، خاندان امامی نایینی از حدود هشت قرن پیش تاکنون در نایین مصدر مقامات روحانی، شرعی و علمای این شهر بوده اند.
نسب این خانواده به شرف الدین علی قزوینی در اواخر قرن ششم هجری می رسد. نامبرده که در مناطق شمال ایران زندگی می کرد، بنا به ظاهر به قصد زیارت مزار جدش، میر علاءالدین محمد- متوفی در اوایل قرن ششم قمری و مدفون در نایین، در تکیه ای به همین نام که مورد احترام اهالی است- به نایین وارد شده، مورد استقبال قرار می گیرد. آنچه به دست می آید، فشارهای حاکمان سنّی مذهب به شیعیان، در برخی مناطق شمال ایران علت اصلی ورود شرف الدین علی به نائین بوده است. پس از ورود شرف الدین علی، توسعه و ترویج تشیع در نایین و حوالی آن چشمگیر بود،از آن زمان، وی برخی مناصب مذهبی شهر را در دست می گیرد. نوادة وی، جمال الدین حسین در سال 711ق بانی اضافات و الحاقاتی در صحن مسجد نایین شده. از جمله، گنبد کنار جامع و نیز منبر معروف آن نیز از یادگارهای اوست.
از یادداشتهای مربوط به این خاندان به دست می آید که از آن زمان تا سال 1358ش امامت جمعه نایین به عهدة خاندان امامی بوده است و آخرین فرد از این خاندان که امامت جمعه را عهده دار بوده، میرزا محمد سعید امامی، برادر بزرگ میرزاحسین آقا امامی نایینی بوده است.
نیای مادری میرزاحسین نیز از اهل علم و سلوک بوده اند. از جمله آنان، می توان به حاج میرزا زین العابدین امام جمعه (م: 1240ق ) اشاره کرد که علاوه بر قداست و تقوا، بنیانگذار حوزه های علمیة نایین بوده، ضمن این که خوشنویسی و طبابت نیز از اشتغالات نیای مادری وی بوده است. از دیگر مشاهیر این خاندان، میرزاحسین طبیب خوشنویس و میرزا احمد طبیب هستند که از اعقاب ملا مصاحب (م: 1100ق )، شاعر اواخر دورة صفویه بوده اند.
میرزاحسین امامی نائینی، تحصیلات قبل از مدرسه را در مکتب خانة مرحوم میرزا محمدحسین، معروف به « معلم » آغاز کرد. معلم نایینی از خوشنویسان بنام این شهر بود. میرزاحسین در سن هفت سالگی وارد مدرسة نوبنیاد ادیب بقایی (م: 1302ش) معروف به مدرسة گلزار شد. از آموزگاران دورة ابتدایی وی، یکی میرزاجلال خان پیرزاده (م: 1358ق) از عرفا و هنرمندان نایین و پدر هنر قالی بافی نایین و دیگری میرزاعلی محمد شهداد (م: 1325ش) از خوشنویسان و حکاکان هنرمند نایین بود. عصرها و اوقات فراغت نیز از دروس فقهی والدش (میرزامحمود امام جمعه) استفاده می برد؛ ضمن این که در نایین در امر خلاصه نویسی دعاوی احکام محکمة شرع، پدر را یاری می نمود که مکتوبات، اولین نمونه کار نویسندگی اوست.
میرزاحسین امامی، پس از طی دورة ابتدایی به علت نبودن دبیرستان در نایین راهی اصفهان شد و به همراه برادرش میرزامحمد سعید، در یکی از حجره های مدرسة علمیه ذوالفقار در بازار اصفهان ساکن شد. وی در سال 1304ش در دبیرستان صارمیه اصفهان نیز نام نویسی کرد و دورة دوم متوسطه، رشته علمی را برای ادامة تحصیل انتخاب نمود. اساتید او در این نهاد آموزشی سیدعلی جناب، احمد آرام و میرزا نصرالله خان یوسف پور فاطمی بودند.
از همکلاسی ها و هم مدرسه ای های وی در آن زمان می توان از دکتر حسین فاطمی و سپهبد تیمور بختیار را نام برد؛ ضمن این که از برخی دوستان و همفکران وی در اصفهان می توان: سیدمصلح الدین مهدوی، میرزامحمدعلی معلم حبیب آبادی، مسیح ثقفی و حجت الاسلام والمسلمین حاج آقارضا یزدی را نام برد.
میرزاحسین امامی در سال 1314ش در اصفهان موفق به کسب دیپلم علمی شد و به دلیل از دست دادن پدر نتوانست برای ادامة تحصیل به تهران برود. مدتی بعد به نایین برگشت و به فکر تدوین کتاب تاریخ نایین افتاد.
از جمله خصوصیات اخلاقی او، خوش صحبتی، ساده زیستی و ادب وی بود، هر صبح فرزندانش با صدای تلاوت قرآن او از خواب بیدار می شدند. هر ماه یک ختم قرآن انجام می داد، علاقة خاصی به امور مذهبی داشت و در مراسم ماههای محرم و صفر، بویژه در نایین از اول تا آخر مراسم به طور ایستاده از شرکت کنندگان استقبال می نمود.
میرزاحسین امامی نایینی از سال 1325ش وارد اداره فرهنگ استان اصفهان شد. در آن روزگار کسانی که موفق به دریافت دیپلم می شدند، بیشتر به تدریس ریاضی و علوم و دروس متناسب با آن می پرداختند، اما وی به دلیل علاقه به تاریخ و فرهنگ، تدریس او غالباً در دروسی مانند تاریخ و جغرافیا بود و به ندرت نیز به آموزش ادبیات فارسی، فقه و عربی می پرداخت.
کلاسهای دروس او علاوه بر محتوای بالا و سرشار از مطالب، محل انس بود و در عین این که محصلان ایشان را بسیار دوست داشتند و به وی احترام می-گذاشتند، از نصایح پدرانه اش بهره مند می شدند و کلا سهای درس جدّی بود. از جمله شاگردان او می توان از آقای دکتر سیدمحمد دامادی، از اساتید بنام فرهنگ و ادب فارسی و نیز دکتر واعظی، پزشک اعصاب و روان را یاد کرد.
وی در سالهای جوانی به فکر تدوین کتاب تاریخ نایین افتاد و حدود ده سال از اوقات جوانی خود را با دقت، علاقه و جدّیت به گردآوری مطالبی دربارة پیشینة نایین پرداخت. از اوضاع جغرافیایی و شهرسازی و اقلیم گرفته تا بافت جمعیتی و سیر حوادث تاریخی آن و نیز معرفی خاندانهای قدیمی آن جا و مشخص کردن سلسله انساب نایین. کتاب تاریخ نایین به سه قسمت عمده تقسیم می شود: بخش نخست؛ تاریخ و جغرافیای نایین، بخش دوم؛ رجال نامی نایین از زمان صفویه تا سال 1324ش و بخش سوم؛ دودمانهای اصلی و طوایف و اعیان نایین به ترتیب حروف تهجی که در پایان نیز به تجار، کسبه و مأموران و رؤسای ادارات نایین تا سال 1324ش اشاره شده است.
یکی از دانشمندان نایین به نام میرزامهدی موحدی نایینی در این باره گفته است: « من مرحوم امامی را می دیدم که مثل مأموران ثبت احوال به در یک یک خانه های مردم مورد تحقیق مراجعه می کرد، از ایشان و اقوام آنها می پرسید و پشتکار عجیبی داشت».
به نوشتة آقای احمد امامی، فرزند ارشد میرزاحسین امامی، این اثر نفیس؛ یعنی تاریخ نایین را آقای عبدالحجت بلاغی به امانت گرفته و پس از آن، کتابی را با نام تاریخ نایین در دو قسمت تاریخ نایین و انساب نایین به چاپ رساند که عمدة مطالب بویژه، بخش انساب، رونویسی از تألیف حسین امامی بوده است و این موضوع موجبات دلسردی وی را در چاپ کتاب فراهم می کند. مؤلف کتاب سیری در تاریخ تخت فولاد نیز به نقل بسیار مؤلف تاریخ نایین از اثر مرحوم امامی اشاره دارد.
در سال 1370ش فرزندش احمد امامی قسمت رجال آن را با ادامه حواشی در 330 صفحه منتشر نمود و در سال 1380ش، نیز قسمت « تاریخ و جغرافیای نایین » را به نام تاریخ نایین قدیم بازنویسی و با اضافاتی منتشر نمود. سپس نامبرده درصدد تکمیل و زیرنویس یادداشتهای بسیار، مربوط به دودمانهای اصیل و طوایف سرشناس نایین شد که توسط پدرش نوشته شده بود.
میرزاحسین امامی نایینی در مقدمه ای که بر تألیف خود نگاشته، این کار را ادای دین و انجام وظیفه دانسته، اگر چه این کتاب به چاپ نرسیده، ولی بارها محققان و دانشمندان، مانند مرحوم میرزا محمد علی معلم حبیب آبادی (م: 1396ق) از آن استفاده کرده اند.
میرزاحسین آقا امامی به زبانهای عربی و فرانسه مسلط بود و گاهی نیز شعر می سرود. اطلاعات نجومی و ریاضی داشت و برای تعیین قبله و جهات فلکی برخی مساجد و مکانهای عمومی کار کرده بود. مطالعات وی در زمینة تاریخ، بویژه بناهای تاریخی باعث شناخت دقیق وی نسبت به آثار، بانیان و معماران آن شده بود، و در این زمینة حافظة قوی و دقت شایانی داشت.
میرزاحسین امامی نایینی در فعالیتهای اجتماعی به ویژه امور خیر پیشگام و بانی مسجدالامام در خیابان بزرگمهر ـ خیابان کسری غربی - اصفهان بود. علاوه بر این، در نایین و آبادیهای اطراف آن به احداث و تعمیر بناهای عام المنفعه ای چون مسجد و حمام اهتمام داشت. هنوز گلیم های مفروش در برخی از این اماکن که یادگاری های اوست، به چشم می خورد.
او اعتقاد داشت غربی ها، بویژه استعمارگران روس و انگلیس تلاش زیادی برای از بین بردن فرهنگ و یکپارچگی ایران داشته اند و دربارة مشروطیت معتقد بود که مشروطیت را با اعدام ناحق ( شهادت ) مرحوم شیخ فضل الله نوری از مردم و اسلام جدا ساختند.
سرانجام میرزاحسین آقا امامی نایینی در شب بیستم فروردین ماه 1351ش بعد از 57 سال زندگی، در شهر اصفهان درگذشت و در مقبرة خانوادگی، واقع در یکی از حجره های تکیة حاج محمدجعفرآباده ای، جنب مسجد رکن الملک مدفون گردید.
از خاندان مرحوم امامی نایینی، برادرش، میرزا محمدسعید امامی نایینی (امام جمعه) دارای معلومات قدیم و جدید بود و پس از فراغت از تحصیل در زمان حیات پدر در خدمات فرهنگی وارد شد و به حرفة دبیری تاریخ و جغرافیا در دبیرستانهای اصفهان مشغول گردید. وی سالی سه چهار ماه نیز در نائین به امامت جماعت اشتغال داشت و سرانجام در 23 خرداد 1358ش درگذشت و در کنار برادرش در تکیة آباده ای به خاک سپرده شد.