سید خلیل خلیفه سلطانی

سید خلیل خلیفه سلطانی

شهرت :

نواب /بیدار علی باش
تاریخ وفات :
19/04/1336
مزار :
تکیه فیض
زمینه فعالیت :
خیر و نیکوکار
معروف به نواب و ملقب به بیدار علی باش فرزند میرزا سید اسماعیل صفوی است. وی از دراویش نعمت اللهی و از تابعین حاج ملا سلطانعلی گنابادی و دارای فکری روشن و بلند بود. جدش از علما و بزرگان دوران شاه عباس اول بوده و در غیاب سلطان، خلیفه و جانشین سلطان بوده است. سید خلیل خود متولی موقوفات خلیفه سلطان در قمشه( شهرضا) بوده است.
سید خلیل در اعتلای فرهنگ اصفهان تلاش های بی وقفه ای انجام داد؛ بخصوص در دوره ای که اکثر علما با تأسیس مدارس جدید مخالفت می کردند، ایشان اهتمام زیادی به این کار داشته و مدرسه های متعددی در اصفهان دایر کرد. از آن جمله مدرسة علمیه بود که در سال 1322ق در پشت باغ چهلستون در محل دروازه دولت(خیابان سپه) تأسیس کرد.
از دیگر مدارسی که نامبرده در اصفهان ایجاد کرد، می توان به مدرسه کمالیه اشاره کرد که در سال 1320ق تأسیس شد. این مدرسه به ریاست و مدیریت ایشان در محلة چهارسوی شیرازیها دایر شد که پس از آن به حاج شیخ فضل الله کوجانی منتقل گردید و در سال 1328ق به مدیریت میرزا حسن خان نامی اداره می شد و بعد از تأسیس مدرسة گلبهار به ضمیمة دو مدرسة دیگر( باقریه و نوبهار)، شعبه ای از گلبهار گردید.
این مدرسه تا زمانی که به مدیریت خلیفه سلطان اداره می شد به نام مدرسه اسلامیه معروف بود ولی پس از آن تا قبل از اینکه ضمیمه مدرسه گلبهار شود، بلدیه نامیده می شد.
سید ضیاءالدین جناب در خاطرات خود می نویسد: « میرزا مسیح خان حافظ الصحه که از نیکمردان بنام و پیش قدمان آزادی خواهی و معارف پروری بود و سید خلیل را یار و همراه بود؛ از عمو و پدرم تقاضا کرد هفته ای سه روز یک در میان در مدرسه اسلامیه درس حساب بدهم و ماهیانه سه تومان بگیرم و به این ترتیب اولین قدم معلمی را شصت سال پیش برداشتم. من معلم حساب مدرسة اسلامیه شدم و سید خلیل مدرسه را به حاج شیخ فضل الله کوجانی واگذار کرد».
خلیفه سلطان علاوه بر مدیریت این مدارس نظامت مدرسة نیّر اعظم(اقدسیه) را که به مدیریت شیخ محمدحسین مشکوة اداره می شد، نیز بر عهده داشت.
امیرقلی امینی که خود یکی از محصلان مدرسة اسلامیه سید خلیل خلیفه سلطان بود، در خاطرات خود دربارة اقدامات وی در راستای بازگشایی مدرسة ایشان که توسط عده ایی بسته شده بود، می گوید که در یک اقدام جالب تمامی شاگردان مدرسه را به نظم به مجلس روضه خوانی حاج ملا ابوطالب فخرالذاکرین می برد و در زمانی که تقریباً تمامی علما در آنجا حضور داشتند، خود شروع به روضه خوانی می کند و در بین روضه خوانیش دلایل خود را برای ایجاد مدرسه چنین عنوان می کند: « اگر من این مدرسه را تأسیس کرده ام، اگر در آن علوم جدید و مخصوصاً زبانهای انگلیسی و فرانسه را تعلیم می دهم از آنروست که چون افکار عمومی باز شده و همه خواهانند تا فرزندان خود را با اصول علوم دنیای امروز آشنا کنند و ناگزیر برای انجام این مقصود بایستی یکی از زبانهای انگلیسی یا فرانسه را تعلیم بگیرند و امروز جز مدرسة اسقف که متعلق به مبلغین مسیحی است و دیگری متعلق به تعلیم به کلیمیان جوباره یا مدارس ارامنه جلفا، در جای دیگر این زبانها تدریس نمی شود. من در یک موسسة اسلامی به زبانهای خارجی پرداخته ام تا جوانان و نوآموزان ما تحت تأثیر تعلیمات مذهبی آنان بنیان دین پدریشان که دین مبین اسلام است، متزلزل نشود و من نمی دانم چرا آقایان علمای اعلام! اگر آموختن زبانه بیگانه حرام است ابواب مدارس اسقف و الیاس را نمی بندند و تنها قدرت خود را متوجه تعطیل یک مدرسة اسلامی می کنند که تمامی مبانی دینی را به شاگردان خود تعلیم می دهد».
امیر قلی امینی عنوان می کند که پس از این سخنرانی « مجلس، آقا نجفی اجازة بازگشایی مجدد مدرسه را به خلیفه سلطان داد».
سید خلیل خلیفه سلطان سرانجام پس از عمری خدمت به فرهنگ اصفهان در تاریخ19 ربیع الثانی 1336ق در اصفهان وفات کرد و در تکیه فیض تخت فولاد نزدیک مقبرة فیض علیشاه به خاک سپرده شد.

مشروح زندگی نامه
معروف به نواب و ملقب به بیدار علی باش فرزند میرزا سید اسماعیل صفوی است. وی از دراویش نعمت اللهی و از تابعین حاج ملا سلطانعلی گنابادی و دارای فکری روشن و بلند بود. جدش از علما و بزرگان دوران شاه عباس اول بوده و در غیاب سلطان، خلیفه و جانشین سلطان بوده است. سید خلیل خود متولی موقوفات خلیفه سلطان در قمشه( شهرضا) بوده است.
سید خلیل در اعتلای فرهنگ اصفهان تلاش های بی وقفه ای انجام داد؛ بخصوص در دوره ای که اکثر علما با تأسیس مدارس جدید مخالفت می کردند، ایشان اهتمام زیادی به این کار داشته و مدرسه های متعددی در اصفهان دایر کرد. از آن جمله مدرسة علمیه بود که در سال 1322ق در پشت باغ چهلستون در محل دروازه دولت(خیابان سپه) تأسیس کرد.
از دیگر مدارسی که نامبرده در اصفهان ایجاد کرد، می توان به مدرسه کمالیه اشاره کرد که در سال 1320ق تأسیس شد. این مدرسه به ریاست و مدیریت ایشان در محلة چهارسوی شیرازیها دایر شد که پس از آن به حاج شیخ فضل الله کوجانی منتقل گردید و در سال 1328ق به مدیریت میرزا حسن خان نامی اداره می شد و بعد از تأسیس مدرسة گلبهار به ضمیمة دو مدرسة دیگر( باقریه و نوبهار)، شعبه ای از گلبهار گردید.
این مدرسه تا زمانی که به مدیریت خلیفه سلطان اداره می شد به نام مدرسه اسلامیه معروف بود ولی پس از آن تا قبل از اینکه ضمیمه مدرسه گلبهار شود، بلدیه نامیده می شد.
سید ضیاءالدین جناب در خاطرات خود می نویسد: « میرزا مسیح خان حافظ الصحه که از نیکمردان بنام و پیش قدمان آزادی خواهی و معارف پروری بود و سید خلیل را یار و همراه بود؛ از عمو و پدرم تقاضا کرد هفته ای سه روز یک در میان در مدرسه اسلامیه درس حساب بدهم و ماهیانه سه تومان بگیرم و به این ترتیب اولین قدم معلمی را شصت سال پیش برداشتم. من معلم حساب مدرسة اسلامیه شدم و سید خلیل مدرسه را به حاج شیخ فضل الله کوجانی واگذار کرد».
خلیفه سلطان علاوه بر مدیریت این مدارس نظامت مدرسة نیّر اعظم(اقدسیه) را که به مدیریت شیخ محمدحسین مشکوة اداره می شد، نیز بر عهده داشت.
امیرقلی امینی که خود یکی از محصلان مدرسة اسلامیه سید خلیل خلیفه سلطان بود، در خاطرات خود دربارة اقدامات وی در راستای بازگشایی مدرسة ایشان که توسط عده ایی بسته شده بود، می گوید که در یک اقدام جالب تمامی شاگردان مدرسه را به نظم به مجلس روضه خوانی حاج ملا ابوطالب فخرالذاکرین می برد و در زمانی که تقریباً تمامی علما در آنجا حضور داشتند، خود شروع به روضه خوانی می کند و در بین روضه خوانیش دلایل خود را برای ایجاد مدرسه چنین عنوان می کند: « اگر من این مدرسه را تأسیس کرده ام، اگر در آن علوم جدید و مخصوصاً زبانهای انگلیسی و فرانسه را تعلیم می دهم از آنروست که چون افکار عمومی باز شده و همه خواهانند تا فرزندان خود را با اصول علوم دنیای امروز آشنا کنند و ناگزیر برای انجام این مقصود بایستی یکی از زبانهای انگلیسی یا فرانسه را تعلیم بگیرند و امروز جز مدرسة اسقف که متعلق به مبلغین مسیحی است و دیگری متعلق به تعلیم به کلیمیان جوباره یا مدارس ارامنه جلفا، در جای دیگر این زبانها تدریس نمی شود. من در یک موسسة اسلامی به زبانهای خارجی پرداخته ام تا جوانان و نوآموزان ما تحت تأثیر تعلیمات مذهبی آنان بنیان دین پدریشان که دین مبین اسلام است، متزلزل نشود و من نمی دانم چرا آقایان علمای اعلام! اگر آموختن زبانه بیگانه حرام است ابواب مدارس اسقف و الیاس را نمی بندند و تنها قدرت خود را متوجه تعطیل یک مدرسة اسلامی می کنند که تمامی مبانی دینی را به شاگردان خود تعلیم می دهد».
امیر قلی امینی عنوان می کند که پس از این سخنرانی « مجلس، آقا نجفی اجازة بازگشایی مجدد مدرسه را به خلیفه سلطان داد».
سید خلیل خلیفه سلطان سرانجام پس از عمری خدمت به فرهنگ اصفهان در تاریخ19 ربیع الثانی 1336ق در اصفهان وفات کرد و در تکیه فیض تخت فولاد نزدیک مقبرة فیض علیشاه به خاک سپرده شد.