محمد علی دانش

محمد علی دانش

شهرت :

محمد علی دانش
تاریخ وفات :
1/01/1233
مزار :
تکیه قبرستان عمومی مصلی
زمینه فعالیت :
شاعر
محمدعلی آقا بزرگ، متخلص به « دانش»، فرزند ملا محمدحسین از سرایندگان و افاضل سدة سیزدهم قمری اصفهان است.
رضاقلی خان نیز در مجمع الفصحا، فقط به همین صفت او بسنده کرده است« خواجه یی بود جواد»
دو اثر، از وی به جا مانده است. یکی تذکرة اختر که پیداست نگارنده آن - احمد گرجی نژاد تبریزی- با آقا بزرگ دانش، ربط و رفاقت نزدیک تری داشته است. او می گوید که« دانش اصفهانی از آن جا که شخص با سلیقة دانشمندی است، کُتابی که در اصفهان از کلام الله مجید و سایر نسخ، به جهت سر کار دیوان اعلا، کتابت می کنند. الحق، مرد آراسته، خوش محاورة نیکو خصالی است. متصف به صفات حمیده و اخلاق پسندیده. خصوصیت و مؤانستی فیمابین فقیر و ایشان می باشد و در مراتب نظم، صاحب دیوان است. در همة فنون شعر، دستی دارد. تخصیص در غزلسرایی.
تذکرة دیگر مدایح حسینیه است که نام او را در زمرة ستایشگران حاج محمد حسین صدر اصفهانی، جاودانه کرده است.
از این اطلاعات اندک، دریافت می گردد که امور استنساخ و نظارت بر خطاطان کُتُب خانة حاکم با او بوده است. نام او در انجامة برخی از نسخ خطی موجود است.
او ظاهراً مدتها به شغل چینی فروشی نیز مشغول بوده و از این رو خود و اعقابش به «چینی فروش» و «چینی» مشهور شدند. اما شعر او از جنس سروده-های متوسط قرن سیزدهمی و دورة بازگشت است همراه با چاشنی اندک شعر وقوع. مع الاسف، دیوان او چاپ نشده و در دست نیست.
دانش اصفهانی در سال 1233ق وفات یافت و مدفنش در قبرستان پشت مصلی تخت فولاد واقع است.

مشروح زندگی نامه
محمدعلی آقا بزرگ، متخلص به « دانش»، فرزند ملا محمدحسین از سرایندگان و افاضل سدة سیزدهم قمری اصفهان است. از فحوای چند تذکرة انگشت شماری که از میان خیل متعدد تذکره های این قرن، از او یاد کرده اند، اطلاعات خاص و معتنابهی از حیات و آثارش به دست نمی آید. بنابراین تاریخ تولد او نیز روشن نیست. اما از همین اندک پیداست که از تحصیلات مرسوم آن زمان و طبع شعر، برخوردار بوده است تا آنجا که شاعران محلی، اطراف او گرد می آمده اند.
میرزا محمدعلی وفای زواره ای می گوید که دانش، شعرا را در منزل خود معزز می داشت و اکرام و اطعام می کرد و به رفع مشکلاتشان اقدام می ورزید.
رضاقلی خان نیز در مجمع الفصحا، فقط به همین صفت او بسنده کرده است« خواجه یی بود جواد» و سپس دو بیت شعرِ وقوعی، از او نمونه آورده است. همین قلیل را دیگران هم عیناً تکرار کرده اند. اما از همین اندک تذکره، دو اثر، او را قدری دقیق تر شناسانده اند. یکی تذکرة اختر که پیداست نگارنده آن - احمد گرجی نژاد تبریزی- با آقا بزرگ دانش، ربط و رفاقت نزدیک تری داشته است. او می گوید که« دانش اصفهانی از آن جا که شخص با سلیقة دانشمندی است، کُتابی که در اصفهان از کلام الله مجید و سایر نسخ، به جهت سر کار دیوان اعلا، کتابت می کنند، رتق و فتق امور ایشان حسب الامر اعلی، با خدمات دیگر، به مشارالیه مفوض و وظیفة معقول نیز به جهت ایشان معین که با حسن وجهی معیشت می گذراند. الحق، مرد آراسته، خوش محاورة نیکو خصالی است. متصف به صفات حمیده و اخلاق پسندیده. خصوصیت و مؤانستی فیمابین فقیر و ایشان می باشد و در مراتب نظم، صاحب دیوان است. در همة فنون شعر، دستی دارد. تخصیص در غزلسرایی. خلاصه، خوب شعر می گوید و خوب می فهمد». سپس 33 بیت از سروده های او را به سیاق تذکره های معمول، به صورت تک بیت یا دو بیت آورده است:
سوختیم از تف آه دل خود، پیکر خویش/پهلوی خویش نهادیم به خاکستر خویش
کارم از طعنه رسیده است به جایی دانش/که نمایم رخ او را به ملامتگر خویش
تذکرة دیگر مدایح حسینیه است که نام او را در زمرة ستایشگران حاج محمد حسین صدر اصفهانی، جاودانه کرده است:« در این اوان سعادت نشان، به جهت آن سخن پرور، فرمان شاهی نیز صادر فرموده که حسب الزمان، متوجّه تنظیم کتب سرکاری بوده، تا آن که از این خدمت، مفتخر و مباهی، و به مشاطگی فکر نکو فرجامش، کتب شاهی، صورت اتمام و زیور انتظام یافت».
در این تذکره نیز برخی از سروده های او را آورده؛ از جمله، چکامه ای در وصف حرم حضرت ابوالفضل(ع) که منتهی به ماده تاریخ ساخت درِ آن است و نیز قصیده های دیگر در وصف و ماده تاریخ ساخت قلعه ای در نجف اشرف و تعمیر باغ های صفوی هشت بهشت و چهل ستون در 1227ق و ساخت حمام که همه، اقدامات صدراصفهانی است.
از این اطلاعات اندک، دریافت می گردد که امور استنساخ و نظارت بر خطاطان کُتُب خانة حاکم با او بوده است. نام او در انجامة برخی از نسخ خطی موجود است.
او ظاهراً مدتها به شغل چینی فروشی نیز مشغول بوده و از این رو خود و اعقابش به «چینی فروش» و «چینی» مشهور شدند. اما شعر او از جنس سروده-های متوسط قرن سیزدهمی و دورة بازگشت است همراه با چاشنی اندک شعر وقوع. مع الاسف، دیوان او چاپ نشده و در دست نیست.
از آثار خط نسخ وی کتابت رسالة مصابیح القلوب از میر محمدحسین بن میر عبدالباقی خاتون آبادی.
دانش اصفهانی در سال 1233ق وفات یافت و مدفنش در قبرستان پشت مصلی تخت فولاد واقع است. «مابین چهار طاقی آجری سادات شیرازی و سرای دارها در قبرستان پشت مصلی و سکوی سادات بهشتی، سکویی است که قبوری دارد از جمله قطعه سنگ مرمری است با خط ثلث بسیار عالی... و حاشیه اش اشعار نستعلیق خوشی از هاتف است» و آقا محمد طلعت، تاریخ فوت او را چنین سرود: «جهان دانشی از این جهان رفت»
از او فرزندی به نام عبدالغفار و نوة فرهیخته ای به نام میرزا محمدحسن ماند که این آخری، به واسطة تحصیل در نزد ملا علی نوری مازندرانی و تشخص در حکمت، به «حکیم» مشهور شد.