میرزا عباس ذوالفنون

میرزا عباس ذوالفنون

شهرت :

ذوالفنون
تاریخ وفات :
1328/11/01
مزار :
تکیه بروجردی
زمینه فعالیت :
هنرمند
فرزند حسین اسفرجانی، متولد1266ش، از اساتید هنر تذهیب و سوخت معرق است. از اساتید نقاشی های اصفهان بوده، آثار برجسته او در سرلوحه های کتاب و قلمزنی و قلمدان ها و سایر تابلوهای نقاشی بسیار و معروف است. وی در اول بهمن 1328ش فوت شد.
مشروح زندگی نامه
فرزند حسین فرزند نصرالله فرزند محمد اسفرجانی معروف به ذوالفنون در سوم مهر 1266ش در شهر اصفهان به دنیا آمد. دوران جوانی را به علت ذوق هنری در رشته های مختلف مثل سوخت معرق، مینیاتور گذراند و طرح های بدیع و جالبی به وجود آورد و سفارش های فراوان از مشتاقان هنر دریافت نمود.
از اقدامات این هنرمند ایجاد هنرکدة بزرگی است که هنروران تحت نظارت آن استاد به خلق آثار می پرداختند و این ها خود بعدها استادان بزرگی در هنر شده که نمونة آن ها خوشنویس زاده و حاج میرزا محمدعلی خان نقاش و غیره بوده اند. مرحوم استاد ذوالفنون در مقطعی از زندگی خود با تهیة آزمایشگاهی، تجربیاتی در علم شیمی بدست آورد. در این راه آلیاژهای مخصوص مجسمه سازی را به دست آورد. در همین زمان برحسب دستور وزارت معارف عده ای از معارف پژوهان درصدد تهیه قندیل جهت آرامگاه فردوسی برآمدند که تحت نظر استاد ذوالفنون، این قندیل ساخته شد. بر این قندیل، اشعار فارسی با مجسمه های فراوان از شکارگاه ها و سواران که در وسط آن مجسمه بزرگ ابوالقاسم فردوسی شاعر بزرگ بود، نقش بسته شد. روی این مجسمه نیز با مینیاتورکاری زینت یافت. این قندیل در بین سال های 1313و 1317 ساخته شد و مدتی در چهلستون اصفهان مورد بازدید مردم و جهانگردان قرار گرفت و سپس در سال 1320ش به آرامگاه فردوسی برده شد و هم اکنون جزء میراث فرهنگی غنی ایران نگهداری می شود. وی در سال 1931م. مطابق دی 1309ش به انگلستان اعزام شد و مدت هشت ماه با گروهی از هنرمندان اقدام به اجرای سردر نمایشگاه به سبک کاشی های دوران صفوی و نقاشی آن زمان به صورت سوختِ معرق بود که تحسین و اعجاب بازدیدکنندگان خارجی به خصوص تحسین رئیس الوزراء را به همراه داشت و اخبار آن در روزنامه های ایران و لندن درج گردید. ذوالفنون بعد از بازگشت از اروپا برحسب دستور وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه به اخذ مدال درجه یک علمی نایل گردید.
مهمترین رشتة هنری میرزا عباس اسفرجانی سوخت معرّق بود که در نهایت ظرافت ومهارت کار می کرد. به طوری که یک تابلو مینیاتور نقاشی را با برش و جاسازی صدها طرح بدیع در پوست نازک آهو به رنگ های گیاهی ای که خود ساخته بود تهیه می کرد و برای زینت آن از آب طلا نیز استفاده می کرد. تابلوهای مزبور هم اکنون با ابعاد90 سانتی متر در190 سانتی متر در کاخ سعدآباد، کاخ مرمر نیاوران موجود است و یکی نیز در کتابخانة ملی تهران با ابعاد 150 سانتی متر در 250 سانتی متر قرار دارد.
درباره استاد ذوالفنون آمده: «میرزاعباس خان ذوالفنون از مذهّبان و استادان هنر سوخت معرّق در زمان احمدشاه و رضا شاه بود، که در هنر مهارت زیادی داشت».
مهمترین و برجسته ترین کارهای وی تابلوی 150سانتی متر در 250 سانتی متر سوخت معرق است که در جشن های هزارة شاعر بزرگ، حکیم ابوالقاسم فردوسی، در دهة دوم قرن چهاردهم بنا به خواستة ذکاءالملک فروغی و علی اصغر حکمت فراهم آمد. تابلوی بسیار بزرگی از سوخت معرق که نوعی هنر چرمکاری با تزئینات مینیاتور، تذهیب، تشعیر و غیره با صدها تکه کنار هم قرار گرفته است. هم اکنون این تابلو بنا به درخواست مهدی بیانی به کتابخانة ریاست جمهوری منتقل شد.
از دیگر آثار این هنرمند شهیر، کتیبة چوبی منبّت کاری با خط کوفی، نیم گنبد نقاشی شده است که در موزة ایران باستان نگهداری می شود. هم چنین بسیاری از جلدهای کتاب های قدیمی، از جمله جلد کتاب مجموعة خطوط درویش عبدالمجید طالقانی، از سوخت و معرق کاری ذوالفنون است.
وی در روز شنبه اول بهمن 1328ش دار فانی را وداع گفت و در سمت جنوب غربی تکیة بروجردی مدفون گردید.