سید محمود شریف همایون

سید محمود شریف همایون

شهرت :

شریف همایون
تاریخ وفات :
1332/09/26
مزار :
تکیه خلیلیان-دردشتی
زمینه فعالیت :
شهردار
فرزند سید محمدباقر، به سال1302ق در تهران به دنیا آمد. وی در ضمن خاطراتش در مورد نسب خود می نویسد:« اسمم سید محمود ملقب به شریف همایون نام خانوادگی شریف هاشمی، متولد تهران، متوطن اصفهان، پدرم سیدمحمدباقر جدم سیداحمد اهل دامغان. بنا به اظهار پدرم مطابق شجره نامة که داشته اند و در دامغان نزد اقوام مانده بیست و چهار پشت به حضرت سجاد( ع) می رساندند. به همین جهت برادر بزرگم، دکتر سید احمد خان، و برادر کوچکم، سید محمد تمدن الملک، نام خانوادگی سجادی گرفته اند».
سید محمود تحصیلات خود را در دارالفنون به سال 1322ق در تهران ادامه می دهد. وی در این موقع با جنبش مشروطه مواجه می شود. شریف درس را وا می-گذارد و تا امضای فرمان به دستور مظفرالدین شاه و پیروزی مشروطه خواهان در کارهای سیاسی می ماند.
در سال1325ق شریف همایون به توصیة میرزا نصرالله خان، منشی صدراعظم، که در آن هنگام منشی حکومت تهران هم بود، وارد کار انتخابات انجمن های بلدی تهران می شود و انتخابات دو محلة عودلاجان و شهرنو را راه اندازی می کنند.
شریف همایون در مهرماه 1303ش معاون بلدیة اصفهان می شود. با سقوط قاجار به سال 1304ش و رفتن صلاح الملک از بلدیة اصفهان، محاسب الدوله متصدی امور بلدیه می شود. و پس از آن در مرداد 1305ش وزارت داخله حکم بلدیه را برای شریف صادر می کند.
وی در سال 1308ش پس از درگیری با صارم الدوله در پی تصرف میدان امام به عنوان املاک خالصه بود از کار برکنار شد و با حکمی، حکومت دشتی و دشتستان منصوب می شود. وی توانست با ارتباط با شیخ های آن ناحیه با سیاست و بدون خونریزی منطقه را آرام نگه دارد.
شریف همایون پس از دشتستان به حکومت بندر لنگه انتخاب می شود. شریف در مهر 1309ش به حکومت بندر گز انتخاب و عازم مازندران شد و به سال 1310ش رئیس بلدیة بابل و مدتی نیز به حکومت ساوه می رسد. از کارهای مهم وی در این مدت اصلاح نقشة شهرها و ساخت راه و جاده های جدید در شهرهای شمالی بود.
پس از آن در سال 1312ش بار دیگر راهی جنوب کشور می شود و مدتی در شهر اهواز و مدتی نیز شهردار شیراز ، سپس رئیس رمز محرمانة(حراست) شیراز، بعد مدتی فرماندار آن شهر و آخرین سمت رسمی وی معاونت استانداری شیراز به سال 1332ش بود.
وی به خاطر گرایش به کارهای شهر و شهرداری، که از جوانی درگیر و علاقه مند به آن بود، به هر کجا که می رفت چه شهردار بود و چه فرماندار؛ به کارهای عمران شهری می پرداخت.
سرانجام در 26 آذر 1332ش/10 ربیع الاول 1373ق فوت و در تکیة دردشتی( خلیلیان) به خاک سپرده شد.

مشروح زندگی نامه
فرزند سید محمدباقر، به سال1302ق در تهران به دنیا آمد. وی در ضمن خاطراتش در مورد نسب خود می نویسد:« اسمم سید محمود ملقب به شریف همایون نام خانوادگی شریف هاشمی، متولد تهران، متوطن اصفهان، پدرم سیدمحمدباقر جدم سیداحمد اهل دامغان. بنا به اظهار پدرم مطابق شجره نامة که داشته اند و در دامغان نزد اقوام مانده بیست و چهار پشت به حضرت سجاد( ع) می رساندند. به همین جهت برادر بزرگم، دکتر سید احمد خان، و برادر کوچکم، سید محمد تمدن الملک، نام خانوادگی سجادی گرفته اند».
سید احمد که از سادات هاشمی اردن بوده، به ایران مهاجرت می کند و در دامغان ساکن می شود. امروزه آرامگاه وی بقعه ای شده که مردم برای زیارت به آنجا می روند. پدر شریف همایون، سید محمد باقر به سفارش پدر جهت تحصیل به تهران می رود و محمود در تهران زاده می شود. طایفه مادری او اهل کاشان بوده و پدر مادری شریف، محمدحسین در دستگاه میرزا یوسف مستوفی الممالک بوده است و محمدباقر که با مستوفی الممالک آشنایی و در دستگاه او ارتباط داشت با دختر محمدحسین ازدواج می کند.
سید محمود تحصیلات خود را در دارالفنون به سال 1322ق در تهران ادامه می دهد. وی در این موقع با جنبش مشروطه مواجه می شود. شریف درس را وا می گذارد و تا امضای فرمان به دستور مظفرالدین شاه و پیروزی مشروطه خواهان در کارهای سیاسی می ماند.
سید محمدباقر با دعوت برادر خانم خود، میرزاحسنعلی سراج الملک(مدفون در تکیه ملک)، که خود به دعوت ظل السلطان از تهران به اصفهان آمده بود و از کارگزاران دستگاه ظل السلطان بود، به اصفهان می آید. سید محمدباقر به سال1324ق فوت و در امامزاده اسماعیل مدفون می گردد.
در سال1325ق شریف همایون به توصیة میرزا نصرالله خان، منشی صدراعظم، که در آن هنگام منشی حکومت تهران هم بود، وارد کار انتخابات انجمن های بلدی تهران می شود و انتخابات دو محلة عودلاجان و شهرنو را راه اندازی می کنند.
در استبداد صغیر با به توپ بستن مجلس، محمود شریف به اصفهان باز می گردد و بعداً با حمایت سراج الملک، دایی خود، در تهران منشی حکومت و تحویل دار اردوی سردار اسعد بختیاری می شود و در نبرد اراک: دفع یورش سالارالدوله، و نبرد کاشان: شورش نایب حسین کاشی، همراه سردار اسعد پیروز به تهران باز می گردد و از احمدشاه قاجار لقب «شریف همایون» می گیرد.
در سال 1291ش وی به همراه سردارظفر بختیاری به عنوان مترجم راهی فرانسه می شود و سه سال در پاریس می ماند و طی این مدت تحصیلات خود را در رشتة علوم اداری ادامه می دهد. پس از بازگشت به سال 1294ش وارد دستگاه حکومتی شده با ماهی بیست و پنج تومان به سمت معاونت ادارة مالیات های غیر مستقیم در عمارت عالی قاپو که اداره عوارض نامیده می شد، استخدام می شود و پس از چند ماه ریاست آن اداره را عهده دار می گردد. پس از آن با توجه به نفوذ و محبوبیتی که بین مردم و علما داشت، ریاست نواقل اصفهان (ادراه راه و ترابری) را به سال1300ش برعهده می گیرد و نواقلی را در اصفهان تأسیس می کند. وی درضمن خاطرات خود می نویسد: «قرار شد مبلغی که در نواقلی گرفته می شود به مصرف تمیزی و روشنایی معابر و تسطیح جاده ها و اصلاحات شهر شود و با تأیید وزارت مالیه قرار بر همین شد و به این ترتیب با وجود مخالفت های زیادی که شده بود نواقلی در اصفهان اجرا شد».
شریف همایون در مهرماه 1303ش معاون بلدیة اصفهان می شود. از اقدامات وی در این زمان تعمیر پل خواجو است که دچار خرابی زیادی شده بود. در این زمان ریاست بلدیه به عهده جلاءالسلطنه بود و اختیار امور اداری از طرف وی به شریف داده می شود. خود می نویسد: «خیابان چهارباغ و هزار جریب را به صورت فعلی تسطیح و تعمیر نموده. از سی و سه پل تا هزارجریب را با درخت های توت برای ترویج ابریشم مشجر نموده. چند جعبه تخم نوغان از رشت و متخصص هم از اردستان وارد کرده مشغول تهیة پیله ابریشم شدیم» که این کار و درآمد حاصل از آن کمک به نوسازی شهر می نمود.
با سقوط قاجار به سال 1304ش و رفتن صلاح الملک از بلدیة اصفهان، محاسب الدوله متصدی امور بلدیه می شود. و پس از آن در مرداد 1305ش وزارت داخله حکم بلدیه را برای شریف صادر می کند.
شریف همایون در کتاب خاطرات خود در زمان تصدی ریاست بلدیة اصفهان می نویسد: « بلدیه را به عمارت عالی قاپو انتقال دادم و برای تعمیر عالی قاپو که خیلی خرابی پیدا کرده بود، اقدام نمودم. از کارهای برجسته که در این دوره انجام دادم تعمیر میدان شاه (میدان امام) بود که خیلی خراب شده بود. سطح میدان را به صورتی که در دوران صفویه ساخته بودند، در آوردم. زیرا سطح میدان محل سان قشون و چوگان بازی و غیره بود که سلاطین در عمارت عالی قاپو، ایوان چهل ستون می نشستند و تماشا می کردند. دور میدان ما بین پیاده رو و سطح میدان نهر بزرگی به عرض و عمق یک ذرع ساخته بودند که دو طرف نهر را سنگ های تراش مکعب به عرض و طول و عمق یعنی ارتفاع یک ذرع ردیف یکدیگر نصب نموده. کف نهرها را هم دو طبقه با آجر بزرگ به طور خوبی طاق زده و روی آن را با دو یا سه لایه آجر بزرگ سنگ فرش کرده بودند. زیر نهر را هم مجرای بزرگی با آجرساخته بودند که شخص می توانست به راحتی عبور کند. می گفتند این مجرایی بود که از عمارت دولتی به قلعة طبرة معروف یا به خارج شهر راه داشته است. مقابل سردرب قیصریه حوض بزرگی بود دارای هشت نه فواره که آب مادی داخل این حوض شده و از فواره ها حوض را پر کرده، داخل نهر مذکور گردیده؛ دور میدان گردش و خارج می شد. آن اوقات حوض پرشده، مجرای مادی مسدود، نهر دور میدان خراب و سنگ های آن اطراف نهر و میدان پراکنده گردیده، آجرهای کف نیز اغلب خراب شده بود. حوض و نهر را مثل اول ساخته آب مادی را دور میدان گردش دادم».
وی در سال 1308ش پس از درگیری با صارم الدوله پسر ظل السلطان که در پی تصرف میدان امام به عنوان املاک خالصه بود از کار برکنار شد و با حکمی، حکومت دشتی و دشتستان را در شهریور همین سال دریافت می کند. در حکومت دشتستان که با ناآرامی های این دوره همراه بود، وی توانست با ارتباط با شیخ های آن ناحیه با سیاست و بدون خونریزی منطقه را آرام نگه دارد.
شریف همایون پس از دشتستان به حکومت بندر لنگه انتخاب می شود. وی در طی این دوره ها از آن جایی که علاقه مند به آبادی و عمران بود، باز شروع به ساخت و ساز راه ها و جاده های ساحلی نمود. پیشنهادی جهت استقرار پست های امنیتی و خرید کشتی های کوچک و مجهز برای محافظت از خلیج فارس و جلوگیری از قاچاق ارائه نمود. وی برای معابر هم چراغهای دریایی تهیه کرد و میدان و نقاط وسیع را بوسیلة چراغهای طوری چهارصد شمعی، روشن نمود.
شریف در مهر 1309ش به حکومت بندر گز انتخاب و عازم مازندران شد و به سال 1310ش رئیس بلدیة بابل و مدتی نیز به حکومت ساوه می رسد. از کارهای مهم وی در این مدت اصلاح نقشة شهرها و ساخت راه و جاده های جدید در شهرهای شمالی بود.
پس از آن در سال 1312ش بار دیگر راهی جنوب کشور می شود و مدتی در شهر اهواز و مدتی نیز شهردار شیراز ، سپس رئیس رمز محرمانة(حراست) شیراز، بعد مدتی فرماندار آن شهر و آخرین سمت رسمی وی معاونت استانداری شیراز به سال 1332ش بود.
محمود شریف همایون به خاطر گرایش به کارهای شهر و شهرداری، که از جوانی درگیر و علاقه مند به آن بود، به هر کجا که می رفت چه شهردار بود و چه فرماندار؛ به کارهای عمران شهری می پرداخت.
از اقدامات جالب توجه ایشان جمع آوری خاطرات و نوشتن یادداشت های روزانه است که با دقت و نظم و گاه روز به روز با خطی زیبا و یک دست نگاشته شده است. چنین دفتری می تواند سند بسیار گران بهایی از چگونگی یک صدسال پیش شهرهایی باشد که محمود شریف همایون در آن جا شهردار یا فرماندار بوده است. وی در این یادداشت ها بخش هایی ناگفته از تاریخ شهری؛ اصفهان، دشتستان، بندرلنگه، بندر گز، بابل، ساوه، بانه، فسا، آباده و کازرون را گویا کرده است. همچنین این دفترچه حاوی یادداشت هایی از وی در زمینه های دینی، نصایح، کلمات قصار و گفتار بزرگان، در مذمت از مردم دنیا، مسائل هوشی، عجایب، اسرار اعداد، بعضی ماده تاریخ ها، مطالب عرفانی، آیات و اخبار، اشعار منتخب، حکایتها و قصص، خواب، لطائف و ضرب المثل ها می باشد.
سید محمود شریف همایون سرانجام پس از یک عمر خدمت و فعالیت در عمران و آبادی شهرهای مختلف کشور در 26 آذر 1332ش/10 ربیع الاول 1373ق به عارضة سرطان کبد فوت و در تکیة دردشتی( خلیلیان) به خاک سپرده شد.