سید محمد صدرهاشمی

سید محمد صدرهاشمی

شهرت :

صدرهاشمی
تاریخ وفات :
1344/01/30
مزار :
تکیه صدر
زمینه فعالیت :
روزنامه نگار,نویسنده
فرزند سید مهدی، متولد 1284ش، از محققین، ادبا، استادان و روزنامه نگاران برجستة اصفهان در سال های اخیر است. در تحصیل علوم دینی، از شاگردان سید علی نجف آبادی، شیخ محمدحکیم خراسانی و حاج آقا رحیم ارباب بوده است. وی همزمان در رشته زبان فرانسه و ادبیات فارسی در تهران فارغ التحصیل شده، به استخدام آموزش و پروش درآمد. سال ها به امر تدریس و ریاست دبیرستان ها و دانشگاه مشغول بود. مقالات متعدد وی در روزنامه و مجلات مختلف به چاپ رسیده است. انتشار روزنامه «چهلستون» از جمله اقدامات مهم و ارزشمند صدرهاشمی است، که از سال1330ش تا سال1334ش چاپ می شد. از دیگر آثارش «سالنامه دبیرستان فرهنگ اصفهان»، «تاریخ جراید و مجلات ایران» در چهار مجلد، «شعر و شاعری در عصر صفوی» و ترجمه «تاریخ کربلا و حایر حسینی» است. وی در 30 فروردین 1344ش وفات نمود
مشروح زندگی نامه
از محققین، ادبا، استادان و روزنامه نگاران برجسته اصفهان در سال های اخیر است. وی فرزند «سید مهدی» (معروف به آقاجون) از روحانیون و سادات سرشناس اصفهان بود. در سال 1284ش در محلة شهرآباد اصفهان متولد شد. مادرش نیز از خانواده ای فرهیخته و متدین بیدآباد بود. وی اولین فرزند خانواده و کودکی باهوش بود. دوران کودکی را با تحصیل نزد آقا شیخ محمد و حاج آخوند زفره ای که پدرش در منزل برای تدریس، از آنان دعوت به عمل آورده بود، سپری کرد. جد مادرش آقا شیخ محمد بیدآبادی به او صرف و نحو عربی آموخت و مشوق او برای ورود در جرگة طلاب علوم دینی بود. لذا در مدرسة صدر اصفهان به تحصیل فقه و اصول نزد حاج سید علی نجف آبادی و فلسفه و حکمت نزد شیخ محمد حکیم خراسانی و حاج آقا رحیم ارباب پرداخت.
صدر هاشمی در کنار علوم دینی، به کسب علوم جدید نیز روی آورد و در این زمینه بسیار موفق بود. او در حین طلبگی، در امتحانات مدرسة صارمیه نیز شرکت کرد و به اخذ دیپلم با درجة عالی نائل شد، و بعد در مدرسة اتحاد و دبیرستان گلبهار اصفهان مشغول تدریس شد. این تدریس مدت زمان زیادی طول نکشید؛ زیرا او برای ادامه تحصیل به تهران رفت. در تهران به خاطر علاقة زیادی که به فراگیری زبان خارجی داشت، ابتدا در دانش سرای عالی در رشتة زبان فرانسه شروع به تحصیل نمود. در کنار آن در دانشکدة علوم معقول و منقول، رشتة ادبیات فارسی را نیز هم زمان ادامه داد و در اثر استعداد و پشت کاری که داشت، موفق شد در سال تحصیلی 1316-1317ش از هر دو دانشکده فارغ التحصیل شود. و چون در هر دو دانشکده شاگرد اول بود، از دست وزیر فرهنگ وقت به اخذ جایزه، مفتخر گردید و از آن تاریخ، رسماً به خدمت وزارت فرهنگ درآمد.
با پذیرش او در وزارت فرهنگ، یک سال نخست خدمت رسمیش را در زنجان سپری نمود که مدیریت دبیرستان پهلوی آن جا بر عهدة او بود.
اما سال بعد به ملایر مأمور شد و به تدریس در آن جا اشتغال یافت. پس از چندی با انتقال او به اصفهان موافقت کردند و در سال 1319ش به زادگاهش مراجعت نمود. از آن پس تا پایان عمر پربرکتش در اصفهان به خدمت فرهنگ و امور فرهنگی پرداخت.
در این دوره که دورة رشد و ظهور کمالات علمی و ادبی اوست، مقالات و نوشته های پربار و محققانه ای تألیف کرد که نه تنها حایز جایزه اول علمی از طرف وزارت فرهنگ و صنایع مستظرفه شد، بلکه در ردیف پژوهشگران و نویسندگان چیره دست و بزرگ نیز قرار گرفت. از این پس مقالات متعدد و متنوع او در مجلات و روزنامه های مختلفی چون مجلة یادگار، مجلة یغما، مجلة وحید، مجلة فرهنگ و روزنامة سرنوشت و روزنامة نقش جهان به چاپ می رسید.
پس از فوت مجید میراحمدی، بانی و مؤسس و مدیر دبیرستان فرهنگ، به سال 1367ق ، مدیریت و ادارة مدرسة فرهنگ به عهدة صدر هاشمی، که داماد ایشان بود، محول شد و ایشان نیز تا هنگام وفات مدرسة مزبور را زیر نظر داشته و اداره می کرد (مهدوی، همان) در زمان تصدی صدر هاشمی، دانش آموختگانی از این دبیرستان فارغ التحصیل شدند که امروز از مشاهیر و دانشمندان بنام این شهر محسوب می شوند.
همزمان با این سمت، مسؤولیت کتابخانة فرهنگ اصفهان نیز بدو سپرده شد. علاقة صدر هاشمی به کتاب و کتاب خانه باعث شده بود که این کتاب خانه توسعة بیشتر و بهتری یابد و زمینة مطالعه و تحقیق برای پژوهندگان مناسب تر شود. با تأسیس انجمن ادبی کمال در سال 1323ش، صدر هاشمی با تمام مشغلة ذهنی و کاری که داشت، در آن حضور فعال می یافت. این انجمن جنبة ادبی محض شعر نداشت و به فنون و شعب دیگر ادب از قبیل ایراد نطق و خطابه و ذکر سرگذشت و تاریخ زندگانی رجال و بزرگان ادب، نیز می پرداخت.
انتشار روزنامة چهلستون از جمله اقدامات مهم و ارزشمند صدر هاشمی است.
چهلستون به صورت هفتگی و در قالب «ادبی، سیاسی، اجتماعی، تاریخی» به چاپ می رسید. مندرجات آن بعد از سرمقاله، حاوی مطالبی راجع به اوضاع کشور که بیشتر به صورت انتقادی بود و نیز خبرهایی از ایران و دیگر کشورها و مقالات تاریخی از مدیر روزنامه، در این جریده به چاپ می رسید. مدیر چهلستون در سرمقالة اولین شمارة خود انتخاب این نام را برای روزنامه بدین خاطر عنوان می کند که: «چون چهلستون نام یکی از ابنیة تاریخی اصفهان است؛ لذا ما برآنیم که در این روزنامه در هر شماره یک یا دو مقاله دربارة معرفی شهر تاریخی و باستانی اصفهان نوشته شود تا این شهر با عظمت را به هم وطنان و خارجیان آن قسم که شایسته است معرفی نمائیم». از روزنامة چهلستون بیشتر از یکصد و نود شماره بیشتر منتشر نشد و به تعطیلی گرایید آخرین شمارة آن در بیستم شهریور 1334ش منتشر شد.
سالنامه دبیرستان فرهنگ اصفهان از دیگر آثار وی است که در آخر آن کتاب «تذکرة الانساب» چاپ شده است.
از دیگر آثار صدر هاشمی «تاریخ جراید و مجلات ایران» در چهار جلد است. این اثر که از مهم ترین و ارزشمندترین تألیفات اوست، مشتمل بر فهرست کلیة جراید و مجلاتی است که در ایران و دیگر ممالک به زبان فارسی انتشار یافته، از بدو صنعت چاپ در ایران تا سال 1320ش است. مؤلف در تدوین و نوشتن آن عمر زیاد و رنج های فراوانی صرف نموده است. به عقیدة عباس اقبال این کتاب که در نوع خود از بهترین تألیفات عصر ماست. ابتدا در روزنامة نقش جهان طی مقالاتی متوالی و سپس اولین جلد آن در 1327ش در اصفهان به چاپ رسید.
از آثار تألیفی او همچنین «شعر و شاعری در عصر صفوی» را می توان نام برد که در سال 1341ش تجدید چاپ شده است؛ اما از مجموعه آثار ترجمه شدة صدر هاشمی باید از «تاریخ کربلا و حایر حسین» تألیف عبدالجواد کلیدار و «تاریخ تمدن اسلام و عرب» تألیف جرجی زیدان و دو اثر از کنت دوگوبینو فرانسوی به نام های «عشاق قندهار» و «جادوگر مشهور» نام برد. «قصص الخاقانی» در تاریخ صفویه و «تذکرة الانساب» تألیف حیدرعلی مجلسی در تاریخ خاندان مجلسی، از دیگر آثاری هستند که وی به تصحیح آنها همت گماشته است.
از صدر هاشمی مجموعه وسیعی مقاله در قالب های مختلف ادبی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی به چاپ رسیده است. سوای مقالات متنوع روزنامه چهلستون که بیش از دویست مقاله را شامل می شود، تعداد زیادی مقاله محققانه و عالمانه در روزنامه ها و مجلاتی چون« مجله ارمغان، مجله وحید، مجله یغما، مجله یادگار، روزنامه سرنوشت، روزنامه نقش جهان، روزنامه زنده رود، روزنامه مجاهد، خبرهای روز، سالنامه کشور ایران، سالنامه دبیرستان فرهنگ اصفهان، سالنامه دبیرستان ادب اصفهان، سالنامه دبیرستان سعدی اصفهان، سالنامة اصفهان، نشریه ادارة فرهنگ استان دهم، نشریه کتابخانه مرکزی، نشریه فرهنگ خراسان، نشریه دانشکده ادبیات اصفهان» به چاپ رسیده است.
تلاش ها و پژوهش های عالمانة صدر هاشمی که باعث شهرت و ناموری وی شده بود، مسئولین دانشگاه اصفهان را بر آن داشت که از او برای تدریس در این دانشگاه دعوت به عمل آورند. لذا در 1338ش طی ابلاغی با حفظ سمت دبیری دبیرستانهای اصفهان به تعلیم سخن سنجی و سبک شناسی دانشکدة ادبیات اصفهان منصوب شد.
از ویژگیهای صدرهاشمی فراهم نمودن کتابخانة شخصی از دوران طلبگی او می باشد و تا پایان عمر توجه به آن داشت و در تهیه کتابهای فارسی و عربی کوشش های فراوان مبذول می کرد و توانسته بود کتابهای باارزشی گردآوری کند که اگرچه از لحاظ کمیت، بیش از دو هزار جلد نیست، اما از لحاظ کیفیت بسیار باارزش است. تعداد 53 جلد نسخة خطی نیز در مجموعة صدرهاشمی وجود دارد که مخصوصاً کتاب «قصص الخاقانی» در میان آن کتابها اعتبار و ارزش فراوان دارد. از دیگر نکات قابل توجه کتابخانة صدرهاشمی که بر ارزش و اعتبار مجموعة وی افزوده است، وجود مجموعة گرانبها و نفیس از روزنامه ها و مجلات قدیمی است که امروزه جزو روزنامه ها و مجله های نایاب و کمیاب محسوب می شود. این مجموعه پس از وفات صدرهاشمی توسط برادرانش به کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان اهدا گردید.
صدر هاشمی به علت مطالعه و نوشتن به تدریج قدرت بینایی خود را از دست داد و دو چشمش آب مروارید آورد. یک بار برای درمان این بیماری در بیمارستان نمازی شیراز تحت عمل جراحی قرار گرفت ولی مفید فایده واقع نشد و بالاخره بینایی یک چشمش را از دست داد. ولی باز دست از مطالعه نکشید و دوستان و اهل علم از محضرش در منزل شخصی ایشان استفاده می کردند تا این که سرانجام در نیمة شب 30 فروردین 1344ش در منزل خود وفات یافت و به دیار باقی شتافت. پیکرش را در آرامگاه خانوادگی اش واقع در جنب تکیة خوانساری به خاک سپردند. سید محمدحسین خاتون آبادی متخلص به «آزاد» در وفات وی چنین می گوید:
خواست آزاد بهر تاریخش/سطری از طبع خود که مضمون اوست
چون به مینو یکی افزود بگفت/ مسکن صدرهاشمی مینوست