میرزاعلی اکبر معظم الملک

میرزاعلی اکبر معظم الملک

شهرت :

معظم الملک
تاریخ وفات :
1320/01/01
مزار :
تکیه سیدالعراقین
زمینه فعالیت :
سیاستمدار,خدمات اداری
میرزا علی اکبر جمهری آشتیانی فرزند میرزا مرتضی آشتیانی؛ در سال 1264ش در خانواده ای معروف و اهل ادب در آشتیان به دنیا آمد. پس از سپری شدن دوران کودکی نزد اساتید و عالمان زمان خود تحت تعلیم و تحصیل مقدماتی قرار گرفت. آشتیان از جمله شهرهایی است که زادگاه بسیاری از بزرگان ادب، فرهنگ و سیاست است. جمهری پس از طی دورة مقدماتی با خانواده به تهران کوچ کرده و در خیابان ژاله سکنی گزیدند. وی برای ادامه تحصیل در مدارس و سپس به دارالفنون پای نهاد. در ایام نوجوانی به سابقة آشنایی با بزرگان و اصالت شخصی و استعداد ذاتی به خدمت وزارت مالیه «دارایی» درآمد و لقب «معظم الملک» را از احمدشاه قاجار دریافت نمود و تا قبل از سال 1320ش در تهران بود. در شرایط طوفان سیاسی و ناآرامیهای حاصل از جنگ برحسب دستور و مأموریت وزارتی به اصفهان آمد و ادامه خدمت را در مالیه اصفهان انجام داد و همین زمان بود که مأموریت یافت تا زمینه های قشون اصفهان را پایه گذاری کند و آن را به اجرا درآورد. وی سرانجام در سال 1320ش فوت و در تکیة سیدالعراقین به خاک سپرده شد.
مشروح زندگی نامه
میرزا علی اکبر جمهری آشتیانی فرزند میرزا مرتضی آشتیانی؛ در سال 1264ش در خانواده ای معروف و اهل ادب در آشتیان به دنیا آمد. پس از سپری شدن دوران کودکی نزد اساتید و عالمان زمان خود تحت تعلیم و تحصیل مقدماتی قرار گرفت. آشتیان از جمله شهرهایی است که زادگاه بسیاری از بزرگان ادب، فرهنگ و سیاست است. جمهری پس از طی دورة مقدماتی با خانواده به تهران کوچ کرده و در خیابان ژاله سکنی گزیدند. وی برای ادامه تحصیل در مدارس و سپس به دارالفنون پای نهاد. در ایام نوجوانی به سابقة آشنایی با بزرگان و اصالت شخصی و استعداد ذاتی به خدمت وزارت مالیه «دارایی» درآمد و لقب «معظم الملک» را از احمدشاه قاجار دریافت نمود و تا قبل از سال 1320ش در تهران بود. در شرایط طوفان سیاسی و ناآرامیهای حاصل از جنگ برحسب دستور و مأموریت وزارتی به اصفهان آمد و ادامه خدمت را در مالیه اصفهان انجام داد و همین زمان بود که مأموریت یافت تا زمینه های قشون اصفهان را پایه گذاری کند و آن را به اجرا درآورد. وی سرانجام در سال 1320ش فوت و در تکیة سیدالعراقین به خاک سپرده شد.
فرزندش جهانبخش جمهری در وفات پدر چنین سروده است:
جمهری شد به ملک خلد جلیس/سال فوتش بدین سخن در یاد
به امیدی که بینمش در خواب/دیده این خون دل بنامه گشاد
جمهری با دختر احمد نیک پی مفخم الملک ازدواج کرد که حاصل آن یک پسر و سه دختر به یادگار ماند.
از فرزندان وی شاعر، ادیب و محقق روزنامه نگار جهانبخش جمهری است. جهانبخش ابتدایی را در دبستان امیرمعزی شروع و دوران متوسطه را در کالج البرز تهران به پایان رسانید. از دوران کودکی قریحه سرودن شعر در او پدیدار گشت. سال 1320ش کلمات قصار حضرت علی (علیه السلام) را در قالب دو بیتی و رباعی به نظم درآورد. در وقایع تابستان 1320ش به اجبار به اصفهان دیار مادری، خویش کوچ کرد که مصادف با فوت پدر شد. سپس به تهران بازگشت. در همین سال بود که تعهد کرد «کلیله و دمنه» را به نظم آورد و بعد از یک سال 8000 بیت آن را سرود که مورد تکریم و تمجید استاد ملک الشعرا بهار قرار گرفت و در سال 1323ش به چاپ رساند.
استاد مرتضی مدرسی در کتاب «سیمای بزرگان» (ص129) می نویسد: «جمهری این متن را که متن کامل است در کمال امانت به شعر ترجمه کرده و حتی باب پیل و چکاو را هم که داستانی است عبرت انگیز و در طی آن تاریخ انشای کلیله و دمنه به دست بیدپای برهمن است را شرح داده است و متن عربی ابن مقفع و متن کلیله بهرامشاهی را نیز به شعر آورده است. شعری نغز و قابل استفاده عموم طبقات که در 12 هزار بیت زیر چاپ است».
بعد چندی علاوه بر کسب دیپلم در رشتة فیزیک در دانشگاه لندن، کار دولتی را اول در وزارت دارائی و سپس وزارت گمرکات و انحصارات ادامه داد، و از جمله صاحب منصبان سطح بالا قرار گرفت. در خلال خدمات دولتی و روزنامه گاری اقدام به تصحیح مجدد کلیله و دمنه منظومش نمود و در نهایت آن را به بیش از ده هزار بیت رساند و به نام «رای و برهمن» تقدیم اهل ادب نمود. از جمله کارهای ادبی ایشان به نثر مسجع درآوردن «هفت پیکر» نظامی است. گزافه نیست که گفته شود از نظر لطافت و صنعت بدیع و اشارات و تشبیهات به شیخ اجل و قائم مقام پهلو می زند. روح پر تلاطم و آشتی ناپذیر جمهری در زمینة طنز و مطالیبه پرواز می کند. در روزنامه نگاری، مقالات کوبنده و حایز اهمیت او در جراید زمان خویش نمودار احاطه و تتبع و کنکاش در امور سیاسی است که همواره مورد نقد و نکوهش مخالفان و تادیب و سانسور قرار می گرفت و موجب تعطیلی جراید می شد.
برخی از آثار وی عبارتند از: اندرز یا سخنان حضرت رسول اکرم (ص) به شعر فارسی؛ دفتر خاطرات یک دوشیزه؛ مقدمة طوفان؛ سؤال شیرین؛ اسرار ملی شدن صنعت نفت؛ قصه بهرام «هفت پیکر نظامی» به نثر مسجع و همچنین سه سال دورة ماهنامه و نیز سالنامة گمرک.
جمهری با دختر احمد انصاری نصرالسلطان فرزند میرزا حسن خان جابری انصاری ازدواج کرد و از اوسه پسر به نامهای جهانشاه، جهانسوز و جهانگیر باقی مانده است.
جهانبخش جمهری پس از فوت در امامزاده قاسم تهران به خاک سپرده شد. سنگ مزار وی که از نفایس هنر حجاری است امروز در موزه سنگ تخت فولاد نگهداری می شود.